Кыайыы кунунэн! Кырдьа5ас буойун кэпсэээнэ.
Баба5а Баатыр  -    490
Бабаҕа БААТЫР
Кырдьа5ас буойун кэпсээнэ.
Куорат тэрилтэтигэр үлэлиир киһиэхэ уоппускаҕын ханнык кэмҥэ ыларыҥ эмиэ биир туспа кыһалҕа. Барыта баҕаҥ хоту буолбат. Тэрилтэбитигэр үксүн кэли- гэс дьон үлэлиир буолан, сайын үтүөтүгэр уоппускаламматаҕым. Бииргэ үлэлиир дьо- нум, сорох-сорохторо үөннээн-көйүүрдээн даҕаны, уоппускаларын булгуччу сайын ылан соҕуруунан-арҕаанан көтөллөр. Дьэ, кинилэр хас уоппуска аайы киһи хайдах да ааҕыстаҕына сатанар төрүөтүн булаллар. Онон, төрүт олох- тоох үлэһиттэр, уоппускабытын кыһын, саас эбэтэр күһүн ылабыт. Булт кэмин хаптахха, ити биһиэхэ, эр дьоҥҥо, туох даҕаны куһаҕана суох. Биир сыл ыам ыйын уһун өрөбүллэрин ха- бан туран уоппускаланар буоллум. Даачаҕа ону- маны туттуох киһини, кэргэним доруобуйаҕын көрүн диэн, хантан путёвка булбута буолла, профилакторийга киирэн эмтэнэр-сынньанар буоллум. Онно-манна киэҥ сиринэн сылдьыбатах саха көннөрү киһитигэр үтүө дойду эбит. Эмчиттэрбит билиилэрин таһыма үрдүгэ, көрөр-истэр персонал болҕомтолооҕо дьикти. Эмпит-томпут, аспыт-үөлбүт барыта сөбүнэн. Сирэй-харах анньыллар үлэҕэ сылдьы- быт киһиэхэ, бэрт сынньалаҥ олох буолла. Иллэҥсийии суох курдук гынан баран, барыта бэйэҥ тускар хамсанаҕын. Сарсыарда ыксаабакка утуйан тураҕын, хайдах турбуккунан уочараттааҥҥын күнүскү аһылыкка диэри эмтэнэр процедураҕын бараҕын. Ол кэннэ, баҕар-баҕарыма, эбиэттэн киэһэ утуталлар. Ол быыһыгар укуоллаан, систиэмэ туруоран бараллар. Киэһэ аһылык кэнниттэн эрэ иллэҥ буолаҕын. Биир үтүө күн хоспутугар иккиэлэсти- бит. Түөһэ барыта «тимир», уордьан, мэтээл бөҕөлөөх кырдьаҕаһы киллэрдилэр. Киһибин батыгана суох курдук кэпсээтилэр. Аныаха диэри аттынааҕы хоско сыппыта. Иккиһэ, анарааҥҥыта, эмиэ сэрии бэтэрээнэ, туохтан эбитэ буолла, сатаспатахтар. Оннук майгы- лаах буоллаҕына киһини сүгүннүө суоҕа, аны ол мин ааттаах-суоллаах кырдьаҕаһы кытта сатаспатаҕым усках кэпсээн буолан барыа диэн сэрэхэчийдим. Ол гынан баран, көрдөхпүнэ элбэх саҥалаах-иҥэлээх сытыы-хотуу эрээри, сүрдээх судургу кырдьаҕас. Киирээт, сэрэхэчийбиппин таайда быһыылаах, холку баҕайытык эттэ: — Дьон кэпсээнин истимэ. Ити кырдьаҕастыын уруккуттан сөпсөспөппүн. Кини, дьоппуон сэриитин кыттыылааҕа буолан баран, биһигиннээҕэр ордук түөһүн охсунар. Сэрии бэтэрээннэрин сэбиэтин чилиэнэ буолан тойоттор мунньахтарыгар барытыгар сылдьар. Оҕолорун эмиэ дьиэлээтэ. Оттон биһиги дьом- мут саҥата-иҥэтэ суох сылдьаллар, уочаракка тураллар да, хаһан дьиэлэнэллэрэ буолла?.. Ити курдук билсиһиибитин саҕалаата, мин, туох диэхпиний, киһим кэпсээнин истэбин. — Кэл манна, чэйдиэх. Оҕолорум аҕалбыт астара баар, саха дьоно буоларбыт быһыытынан Кырдьаҕас буойун кэпсээнэ Кўрўлгэн - 2015-4 4 проза билсиһиэ этибит. Хантан сылдьар оҕоҕун, туох дьоннооххун? Тугу үлэлиигин? — диэн ыйы- таласпытынан барда. Киһим, кэпсээнин сүнньүн туттахха, үйэтин тухары салайар аппараакка сылдьыбыт, ол гынан баран, чугас билистэххэ, бэрт судургу эбит. Мин киниэхэ ылгын уол буола түстүм. Сарсыарда турарыгар чэйин оргутабын, про- цедураларыгар киирэригэр уочараттаан биэрэбин. Биир остуолга аһыыбыт, биир хоско хонобут. Профилакторийбыт таһыгар тахсан, ону-маны кэпсэтэбит. Хаартылыыбыт. Саахы- маттыыбыт. Киһим бэйэтин оҕотугар курдук сыһыаннаһар. Аҕыйах хоноот, эн-мин дэһэр буолан хааллыбыт. Олоҕу олорбут буолан, киһим кэпсээнэ элбэх. Бэйэм даҕаны тэптэрэн биэрэбин. Эҥин- эҥини барытын кэпсиир. Ордук Аҕа дойду сэриитигэр ньиэмэстэри кытта хайдах сэрии- лэспитин кэрэхсиибин. — Сэриигэ барарбытыгар адьас акаары эбиппит, бу билигин санаатахха. Бииртэн куттанар этибит: биһиги Саха сириттэн сэрии буола турар сиригэр тиийиэхпитигэр диэри биһиги дьоммут, Кыһыл Аармыйа, ньиэмэстэ- ри үнтү сынньан кыайан кэбиһиэхтэрэ диэн. Инньэ гынан, биир дойдулаахтарбын кытта, сүүрбэччэ киһи, 1941 сыллаахха сэрии буо- лаатын кытта бэйэбит тылланан барбыппыт. Ол бииргэ барбыт доҕотторбуттан мин эрэ соҕотох эргиллэн кэлбитим. Сэрии алдьархайын, дьиҥнээх сирэйин арҕаа фронт аттыгар тиийэн биирдэ билбиппит. Онуоха диэри өрө күүрүүлээхтик, ырыа дьоҕуһуоллаах айан- наабыппыт. Ким даҕаны өлөр-сүтэр туһунан санаабат этэ. Бары даҕаны сэриини биллэрбит Германияны аҕыйах хонугунан кыайабыт диэн өйдөбүллээх этибит. Уонтан тахса хонук тимир суолунан айан- наан, Москуба аттыгар ханнык эрэ тимир суол станциятыгар тиийдибит. Онно Сибииртэн кэлбиттэри барыларын үс кэккэнэн кэчиги- рэччи туруоран баран, улахан кэпсэтиитэ суох, формалаах дьон: «Бастакы кэккэ, уҥа диэки эргийиҥ! Иккис кэккэ, хаҥас диэки эргийиҥ! Иннигит диэки хаамыҥ! Үһүс кэккэ, оннугу- тугар туруҥ!» — диэн соруйдулар. Онно, Саха сириттэн кэлбит уолаттар, тута өйдөөбөккө, тус-туһунан кэккэҕэ туран хааллыбыт. Инньэ 5 Кўрўлгэн - 2015-4 проза гынан, ол станцияҕа бэйэ-бэйэбититтэн бука- тыннаахтык арахсан турабыт. Биһиги кэккэни дьон тоҕуоруспут сүрүн сириттэн туора тахсааппытын кытта эмиэ кэчигирэтэн туруордулар, эмиэ байыаннай формалаах дьон тиийэн кэллилэр. Онтон биирдэрэ: «Ким акка сыһыаннаах кэккэ иннигэр тахсыҥ!» — диэбитигэр хаалбыт сахалар, үһүө буолан, инники таҕыстыбыт. Ол курдук, биир- дэ өйдөөбүппүт Доватор диэн генерал аттаах сэриитин буойуттара буолан хааллыбыт. Чааспытыгар тиийбиппит, бииргэ сэриилэһиэхтээх дьоммут: «Калмыыктар, дьиикэй дивизия кэллэ!» — дэстилэр. Нууччалыы бил- бэт буолан эрэйдэннибит. Санаабытыгар дьом- мут атаҕастыыр курдук саҥараллар. Биир кэм маат-куут. Наар аллараа тэрилинэн сирэйдэнэн кэпсэтэллэр, ол тэрилгэр бар диэтэхтэрин аайы өһүргэнэн, кыыһырсан дайбаһан иһэбит. Кэлин санаатахпына, бэйэ-бэйэлэрин кытта кэпсэтэр үгэстэрэ эбит. Өр-өтөр буолбата, Москуба анныгар Новгород куорат туһаайыытынан бырахты- лар. Маҥнайгы сүрэхтэниибин онно «Крас- ный путь» диэн холкуос сиригэр аастым. Ким дьаһайбыта эбитэ буолла, ньиэмэс тааҥкаларыгар биһиги, аттаах буойуттар, сыгынньах саабылабытын туппутунан ута- ры сүүрдэн киирдибит. Ньиэмэстэр тааҥка иһиттэн пулемётунан быһыта ытыалаан кэбистилэр. Киһи бөҕөтө өллө. Ол иһигэр бииргэ кэлсибит биир дойдулаахтарым. Бэйэм буоллаҕына аппын табаннар, аппыттан сууллан, сирэйбин, ойоҕоспун тоҕо түһэн, илиибин тоһутан, санитардар сэрии хонуутут- тан таһааран госпитальга ыыппыттара. Онно үс-түөрт ый эмтэммитим. Ол кэнниттэн Доватор корпуһун сүтүгэ элбэҕинэн ыһан кэбиспиттэрэ. Инньэ гынан, пехотаҕа түбэстим. Онтон ыла биир даҕаны саханы көрсүбэтэҕим. Сэрии диэн ыарахан үлэ. Ким сүрэхтээх ол тыыннаах хаалар этэ. Кылгас да тохтобул буоллун, харыстанар гына, дириҥ окуопа хастан кэбиһэбин. Инньэ гынарым хаста да олохпун быыһаабыта. Уолаттар сүрэҕэлдьииллэр этэ, сытар эрэ гына окуопаларын хасталлара, буордарын иннилэригэр томточчу кутан эрэ кэбиһэллэрэ. Ол сөмөлүөттэр буомбалыыл- ларыттан, снаряд эстиититтэн быыһаабат этэ. Инньэ гынан, үгүс киһи бааһырар, өлөр этэ. Саха киһитэ, сэрии кэмигэр саллаат буоларга сөп түбэһэр эбит. Сатабылгынан, тулуурдааххынан уонна бэйэҥ айаххар аскын буларгынан. Хайдах сиргэ түбэспиппинэн, айылҕа ханнык кэмэ буоларынан кустуубун, кроликтыыбын, арыт хабааны да, табаны да бултаһабын, нэлэм сиргэ түбэстэххэ, ити манна баар дьабарааскы кыылы бултаһабын. Ону уолаттарбар аҕалан астаан биэрдэхпинэ дьонум былдьаһа-былдьаһа сииллэрэ. Онон ытыс үрдүгэр сылдьыбытым. Ити турааҕыҥ этэ сүрдээх минньигэс ээ, — диэн кэпсээнин быыһыгар көтөн ааһан эрэр турааҕы ыйан көрдөрөр. * * * — Сэриигэ араас түгэн барыта буолар этэ. Сэриини Чехословакияҕа Прага куоракка түмүктээбитим. Кыайыы күнэ буолбута хас да хонно. Ол гынан, Прагаҕа баар ньиэмэстэр бэ- риммэккэ сэриилэһэ сыталлар. Кыайыы буолбутун кэннэ ким да өлүөн баҕарбат, ол иһин биир эмэ дьиэттэн ытыалаатахтарына атаакаҕа биһиги өттүбүтүттэн ким да киирбэт. Артилле- рия аҕалан ол дьиэни тоҕу ытан урусхаллаан кэбиһэллэр. Дьиэ-уот бөҕөтө алдьаммыта. Ол курдук сэриилэһэ сырыттахпытына ро- табытын массыынаҕа тиэйэннэр, куорат биир кытыытыгар аҕалан, «бу кварталы ньиэмэстэртэн ыраастыыгыт, туох баар квартиралары барытын кэрийэҕит!» диэн дьаһал биэрдилэр. Биһиги генералларбытын манан ааһан истэх- тэринэ хантан эрэ ытыалаабыттар. Мин Дон казактарыттан төрүттээх уолу кытта биир биэс этээстээх дьиэни квартираларынан кэрийэргэ сорудах ыллыбыт. Соторутааҕыта кыргыһыы буолан аастаҕа — биир да ыал олорбот, квартиралар кураанах- тар. Бэрт кылгас кэминэн үөһэ бэһис этээскэ таҕыстыбыт. Бүтэһик квартира хаалбытыгар уолум эттэ: «Манна табахтыы түһүөм, эн киирэн көрө тур». Квартира бары хосторун көрүтэлээн баран, бүтэһик хоһу өҥөйөн көрбүтүм, арай биир ньиэмэс сэрии таҥаһын көннөрү таҥаска уларытта турар. Иккиэн соһуйуу бөҕөтө буоллубут. Утарыта көрсөн баран турабыт. Ньиэмэһим миигиттэн уҥуоҕунан быдан үрдүк. Бастаан уолуйан хамсаабакка турдум. Дьиҥэр, урукку буолбатах, сэбиргэлим элбэх. Кўрўлгэн - 2015-4 Ол эрээри, сэрэххэ, иннибэр тута сылдьыбыт 6 проза аптамааппын ким да суох быһыылаах диэн көхсүбэр быраҕыммытым, онтукабын тардыалаабытым туохтан эрэ иҥнэн кэлбэт. Өлбүт ньиэмэс эписиэриттэн ылбыт бэстилиэппин эмиэ кэнним диэки анньынан кэбиспитим, онтукабын хостоно турдахпына, били ньиэ- мэс бэйэтин тылынан туох эрэ диэн саҥараат, миэхэ ыстанан кэллэ да, уп-уһун илиилэри- нэн хабарҕабыттан тутта. Күүһүнэн төрүт тулуппат. Түннүк диэки соһон илдьэн, түннүк холуодатыгар тиэрэ баттаата, бэһис этээстэн сиргэ быраҕаары гынна. Мадьыктаһыы буолла. Тыыным хаайтаран, харахтарым олохторуттан ойон тахсаары гыннылар. Киһибин даҕаны са- таан көрбөппүн, барыта үрүҥ туман буолла. Ол сылдьан биир кэмҥэ өйдөнөн көрбүтүм, киһим сирэйэ бу малайан турар, ньиэмэһим бэскитэ мин сирэйбэр намылыйан түспүт... Онтон эмискэччи киһи куйахатын күүрдэр ынырык хаһыы иһилиннэ. Хабарҕабын ыбылы тута сылдьар илиилэр мүччү барбыттарыгар туора ыстанным, бэстилиэппин дьэ хостоо- тум. Болҕойон көрбүтүм, ньиэмэһим муостаҕа олорор, икки ытыһынан сирэйин хам туттубут. Хаана илиилэрин икки өттүнэн фонтан курдук тыгар. Ол икки ардыгар, ньиэмэс хаһыытын иһиттэҕэ буолуо, нууччам уола ойон киирдэ да, били ньиэмэһи аптамаат маһынан оройго биэрэн дөйүтэн кэбистэ. «Туох буолла? Хай- даххыный?» — диэн миигиттэн ыйытта. «Кыл мүччү түннүгүнэн быраҕа сыста... Бээ, өйбүн- төйбүн булуна түһүөм», — диибин. Тыын ылан баран өйдөөн көрбүппүт, ньиэмэспит мунна төрдүттэн ыла су
Ответов 0 Написать ответ
Ответ на тему: Кыайыы кунунэн! Кырдьа5ас буойун кэпсэээнэ.
Введите код с картинки*:  Кликните на картинку, чтобы обновить код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Обратная связь
Предложения и замечания