1 месяц на форуме Автор Топ пользователь Все
Награды
1 месяц на форуме
1 месяц на форуме
Автор
Автор
Топ пользователь
Топ пользователь
1000 просмотров
1000 просмотров
Тургутук
  935
2002 сыл. Ахсынньы ый. Саҕаланыыта.

Степа быйыл үөрэҕэр олус кыһамньылаах этэ. Учууталлара да бэлиэтии көрбүттэрэ, уолга өйө-санаата уһуктубут курдуга, ыйытара-туоһулаһара, билэрэ-көрөрө элбээбит этэ. Барахсан, кыаммат ыал оҕото, үөрэхтэн тирэхтэнэн үрдүккэ дабайыаҕын сэрэйдэҕэ. Ол иһин киниэхэ араастаан көмөлөһөллөрө. Олортон биирдэстэрэ – уол историяны дириҥник үөрэтэригэр араас кинигэлэри булан биэрэллэрэ. Степа “сэрии” туһунан иһиттэр эрэ харахтара уоттана түһэллэрэ, учууталы быһа түһэн саҥарара да, куолулуура да. Ол курдук нууччалар печенегтэри кытта сэриилэһэллэриттэн саҕалаан сүүрбэһис үйэ аҕа дойду сэриитигэр дылы нуучча сэриитин-сэбиргэлин сайдыытын ымпыгар-чымпыгар дылы үөрэппитэ. Онтон сылтаан омуктар-норуоттар сайдыыларын, судаарыстыба төрүттэниитин, билиҥҥи кэмигэр дылы историятын холбуу билбитэ. Оскуола оҕотугар ол улахан ситиһии. Степаны бииргэ үөрэнээччилэрэ бары өйдөөх уолунан ааҕаллара. Кылааһыгар Клава кэнниттэн “иккис вундеркинд” аатын иҥэрбиттэрэ.
Клава биолог уонна химик этэ. Степа ити предметтэри ончу өйдөөбөт. Биологияны өссө кэм удумаҕалатар буоллаҕына, химияҕа буукубаларынан суоттуулларын эт тириитинэн ылымматаҕа. Аны туран Клавата бары көрүҥнэргэ дьоҕурдааҕа. Кини, Клава уонна математик Костя буолан кылаастарын иһигэр сорох оҕолору “көтөҕөөччүлэринэн” сылдьаллара. Үһүөн үөрэхтэригэр мөлтөөн эрэр оҕолорго паарталарыгар көһөллөрө, ол да иһин Степа төһө да Клавалыын биир паартаҕа олоруон баҕардар, кыаллыбатаҕа.
Күннээҕи уруоктар бүппүттэрин кэннэ кылаастарын салайааччыта Анна Николаевна аны икки күнүнэн улуус киинигэр комплекснай олимпиада буолуохтааҕын туһунан иһитиннэрдэ. Ол иннинэ сарсын оскуола иһигэр олимпиадаҕа барыан сөптөөх оҕолор ортолоругар кыракый олимпиада ыытыахтара, кинилэр - ахсыс кылаас оҕолоро тохсус кылаас оҕолорун кытта күөн көрсүөхтэрэ. Онон хас биирдии предмеккэ иккилии-үстүү күүстээх оҕолору туруораллар үһү. Анна Николаевна Степа дьиэтээҕи балаһыанньатын билэр буолан, сэмээр ыйытан көрбүтүгэр Степа хап-сабар “барыахпын сөп, харчылаахпын” диэн быктаран кэбистэ. Кини оҕолор истэн олордохторуна дьиэ кэргэнэ тиийиммэтин, кыһайтарыылаахтык олороллорун биллэриэн кыбыстар этэ.
Киэһэ Степаны история уруогун үөрэтэрин таһынан, биир ыаһах санаа хам туппута – хантан харчы булан айан соболоҥун уонна айаҕын аһын булунар? Ийэтэ – ыал соҕотох аһатааччыта, онтон кини – ыал улахан оҕото, дьиэ бөҕө аатырбыт быраатын кытта начаалынай кылааска сылдьар балтылаах. Ыал соҕотох аһатааччыта да диэн, улаханнык этии курдук, таһаара Киргиэлэй оҕонньор сүөһүтүн көрөн-истэн үүттэнэллэр-астаналлар диэххэ сөп. Уонна, онтон, судаарыстыба посуобуйата-биэнсийэтэ - ыйга биирдэ кэлбити биирдэ эрэ көрөн хаалар муҥур иэскэ барбыт муҥнаахтар.
Степа ол санаатыгар муунтуйа сыттаҕына, ийэтэ киэһээҥҥи ыамын кэнниттэн киирдэ. "Ынахтар барахсаттар уолаахтаан эрэллэ-эр, буолбакка, сотору төрүөхтэрэ турдаҕа-а..." дии-дии куукунатын өҥөйбүтэ - били "Обургута" ас астаан тоһуйар бэйэтэ бүгүн кэлэн аһыыр остуоллара ып-ыраас.
- Хайыа-а? Степа? Тоҕо ас астаабатыҥ тоойуом?
- Ээ, олимпиадаҕа бэлэмнэнним, - хоруйа холку.
- Макаруоҥҥа "галинабланканы" кутар туох улахан бириэмэни ылара буолла... Ол туох олимпиадата нохо?
- Онтон, олимпиада буоллаҕа дии. Историяҕа.
- Оскуолаҕытыгар буолар ини?
- Мһм, - уол барбах муннун анныгар мөҥүрээтэ.
- Онтон? Ханна эрэ бараҕын да?– Ийэ аата ийэ, уола атын сиргэ күрэхтэһэ бараары эрчиллэрин сэрэйдэ, – дьэ оскуолаҕа ол сүгүн да үөрэппэккэлэр аны күрэхтэһэн оонньуургут бараммыт дии, саатар босхо баран кэлэриҥ буоллар ини, киһини сүлэн ылары эрэ толкуйдуу охсоллор... Ол мин эйиэхэ хантан харчы төрөтөбүнүй? Быппынан төлөһүөхпүн быппыт да суох дии. Чэ, ол бу олимпиаданан кииримэ-тахсыма, ыл, аскын астаа, ийэҥ сүөһүлэргэ тэптэрэ-тэптэрэ ынах ыан киирдэ дии, сис да быһынна!
- Суох! Харчы булуом! Булбатахпына баан да халаан булуоҕум! - уол мааҕыан "харчылаахпын" диэбит саҥатын өй дуораана сүтэ илик буолан бэриниэн баҕарбатаҕа. Түгэх бэйэтин хоһугар тиийэн оронугар умса түспүтэ. Степа өсөһүн холбоотоҕуна, хайдах да иннин ылбаккын. "Киргиэлэйгэ үлэлии киириэм, саах таһаарааччынан, хамнаһын эрдэтинэ иэс көрдүөм, олимпиадаҕа барабын диэммин, өйдүөҕэ, онтон үлэлээн төлөһүөм буоллаҕа..." диэн сымыйанан да буоллар, бэйэтин уоскутуна сытта.
Ийэтэ уол бэйэтэ баҕаран туран бара сатыырын билэр. Үөрэххэ кыһалларын өйдүүр эрээри, билиҥҥи кэмҥэ ол наада үһү да, үөрэхтэрэ? Кини бу олорон ааспыт сааһыгар үрдүк үөрэхтэрдээх, үтүө үлэһиттэрдээх Сэбиэскэй Сойууһа эстибитэ, ыспыттыра-тохпуттара, билигин үөрэхтээҕэ буолбакка, сатабыллааҕа саһыл саҕаланна дии...
Бэйэтэ ас астаан, оҕолорун ыҥыртаан, аһаан бардылар, Степалара кэлэн бэрт. "Ытаабат оҕону эмсэҕэлээбэттэр! Ас ордубатаҕына бэйэҥ кэһэйиэҥ!" диэн ийэ остуолтан хаһыытаан көрдө да, туһа суох. Өлүүскэтин баласкаайга хаалларан баран, аһаан бүппүт дьон быһыытынан, остуолларын хомуйан кэбистилэр. Утуйуох иннинэ ийэ да тулуйбата буоллаҕа, уолун уоскута тиийдэ:
- Тоойуом, Степа, улахан киһигин дии, өйдүүр инигин онтон, харчыга кыһарыйтара сылдьабыт эбээт... Киргиэлэй оҕонньор уотурба бөҕөлөөх, мин сарсын дьүөгэбин Киһиэнньэни кэпсэтэн көрүөм, сибиинньэлэрдээх чүөчэ уотурбаҕа наадыйара буолуо, кистии-саба Киргиэлэйтэн ылан атыылаан эриэххэ, биэнсийэ кэллэҕинэ уотурба атыылаһан төттөрү ууруохпут. Киргиэлэйгэ аны сааска дылы сиирэ баар, билиэ да суоҕа. Сөөп? - уол оруннааҕы истибиттии тиэрэ хайыһа түстэ:
- Чахчы да?
- Чахчы тоойуом, чахчы-чахчы. Ол эрэн куулу бэйэҥ соһоохтууруҥ буолуо, ийэҥ, кырдьык этэбин дии, сиһэ быһынна быһыылаах, түгэҕэр барбах үүттээх солууру даҕаны ыарырҕатар буолбуппун.
- Ээ, ону да, ааһан иһэн буоллаҕа, - диэн Степа соругун ситиспит киһи сирэйдиин сырдаата, ойон туран, ийэтэ уурбут аһын булан аһаан барда.
Ол аһыы олорон сарсыҥҥытын саныыр - Клавалыын биир олимпиадаҕа... Баҕар биир паартаҕа олордуохтара... Э, суох, биирдии бэйэлэрэ биирдии паартаҕа олоруохтара, эрээри кини паартата Клава аттыгар буолуоҕа, баҕар... Уол ону санаатаҕына туймааран ыларга дылы, тоҕо үчүгэйэй, тоҕо астыгай!
Клаванан кынаттана сылдьар уолга күнүскү уруоктар бэрт түргэнник аастылар, өссө алтыс уруоктан олимпиадалаахтары босхолоон туспа кылааска эрчиллэ түһүҥ дэстилэр. Костя уонна Клава, үһүөйэх буолан үрдүнэн-аннынан хатылаатылар. Степа онно учуутал курдук, иккиэн "оннук дии?" диэн билбэтэхтэрин Степаттан ыйыттахтарына быһааран иһэр. Ситигирдик билээҕимсийэрин Степа олуһун сөбүлүүр, аахпытын-билбитин барытын бэйэтин тылынан кэпсиирин иһиттэххинэ, уол бэйэтэ ол кэмҥэ сылдьыбытын өйдөөн кэлэн сэһэргиирин кэриэтэ буолааччы.
Оскуола иһинээҕи олимпиадалара саҕаланна. Степа Клава олорор сирин кэнниттэн кэлэр паартаҕа уҥа өттүгэр түбэстэ. Олимпиадаларын эксээмэн курдук икки варианынан ыыттылар, Клава паарта хаҥас өттүгэр олорор буолан бастакы, Степа иккис вариант буоллулар. Уолга санаатыгар олус чэпчэки ыйытыктар түбэспиттэр, ончу кинигэттэн устан ылар курдук суруйан субурутан кэбистэ, онуоха холоотоххо аттыгар олорор тохсус кылаас оҕото бутукаайданан саҥа үһүс ыйытыытыгар хоруйдаабыт. Клава эмиэ билбэтэ элбэх этэ. Кэтээн олорооччу учуутал аралдьыйарын туһанан, көрдөрбөккө, Степа диэки сурук бырахта. Уол долгуйа быһыытыйда, кытаран хаалла, кумаахыны илис-халыс туттан паарта сырайын анныгар кистээн кэбистэ, уонна бүк тутуллубутун көннөрөн хараҕын кырыытынан аахта: “Баһаалыста көмөлөс... Клава”
Уол мэктиэтигэр биир харыс үрдээтэ, туох эрэ дуоһуйуута дууһатын ыбылы кууспута – кылааһын кылаан кыыһа киниттэн көмөнү көрдөһөр! Уоскуйан, аттыгар олорор оҕо ыйытыылардаах илииһин сэмээр көрө-көрө эмиэ суруйан субурутан кэбистэ, хата Клаваҕа хайдах биэриэҕин, хаһан да сурук бырахсыбатах уол ону сатаабакка уһаата-кэҥээтэ. Бүтэллэрин саҕана кыыс суругу хос тиксэрбитэ, уол кылаастан тахсан иһэн көрбүтэ: “Баһыыба! Ты мой спаситель!” диэннээх этэ. “Мин эйигин таптыыбын!” диэн да суругу туппут уоллааҕар ордук дьоллоохтук санаммыта.
Түмүккэ Клава уонна Степа, өссө математик эрээри кыттыспыт Костялыын үһүөн барар чиэскэ тиксибиттэрэ. Олимпиадаҕа бастыырыгар эрэбиллээҕэ эрээри, саҥа бастакытын олимпиадаҕа кытта барар оҕо быһыытынан олус астыммыта.
Киэһээ, ийэтэ эрэннэрбитинэн, уотурбаны ылар кэмэ тиийэн кэлбитэ. Киргиэлэйдээх тэлгэһэлэрэ киэҥ, хотонноругар дал өттүнэн киирэҕин, ойоҕос быар-күрүөнэн уулуссаҕа тахсар ыллыктаах. Уол салааскытын уулуссаҕа хаалларан баран, ол ыллыгынан хотоҥҥо тиийдэ. Ийэтигэр элбэхтэ көмөлөспүт буолан туох ханна турарын, уоту да холбообокко билэрэ. Тыый, уоту холбоотоҕуна Киргиэлэйдээх көрүөхтэрэ дии!
Ахсыс кылаас оҕотугар 50-ча киилэлээх уотурба куула син ыйааһыннаах эбит этэ, били ыһыахха бөҕөстөр тааһы ыбылы кууһан хаамар ньымаларын туһанан куулу кууспутунан уулусса диэки хааман испитэ. Өлүү быстах быатыгар, Киргиэлэй уола Испирдиэнкэ киэһэ үлэтигэр бараары дьиэ таһыгар тахсан табаҕын уматта турбута. Киргиэлэй оҕонньор уолун ончу санаатын иһигэр киллэрбэтэ, ийэтэ суоҕа буоллар дьиэттэн үүрүллүбүт буолуо этэ. Отутугар да оройунан көрбүт эдьинээт дьонун хаһаайыстыбатыгар тугунан да кыттыспатаҕа, күннээҕи дьарыга арыгылааһын этэ, хата кыһыары хачыгаар үлэтин хочуолунайга булан киэһээҥҥи аһылыгын кэнниттэн бу бараары турара. Дьиэтин эргийэн уулуссаҕа тахсыбытыгар уол куулун салааскаҕа ууран баайаары букунайара. Испирдиэнкэ ити таһаара Ольга уола буоларын, уотурба уора сылдьарын сэрэйбитэ. Утары сыыдамнык хааман тиийээт:
– Хайа бу?! Уора сылдьабыт да? – диэбитигэр Степа андаатар бэргэһэтин көннөрөн эмискэччи баар буолан хаалбыт киһини хантайан көрбүтэ, уонна тутуллубут киһи сиэринэн атаҕа бэйэлэрэ хаамтараннар тугу да быктарбакка дьиэтин диэки бара турда, онуоха Испирдиэнкэ куоттарыам диэн ыксаан сырсан тиийэн кыратык хаарга буккуйан ылан, уолугуттан тутан салааскатын диэки аҕалла, – бу ханна илдьэн иһэҕиний?! Этэ тарт!
– Онтон, онтон... Кисиэнньэҕэ... Харчы наада буолла... Төнүннэриэхпит...
– Сыакаар! Ийэҥ ыытта дуо?!
– Ийэм, ийэм...
– Ол ийэҥ эмиэ арыгытын иһэр буолла да? Хаһааҥҥыттан? Аҕабар этииһикпин эбит дии!
– Этимэ баһаалыста, ийэм арыгы испэт буолбута ы
Ответов 4 Написать ответ
  • Маайа
    17 февраля  

    Салгыытын куутэбит

    0
  • Tolicus
    18 февраля  

    – Этимэ баһаалыста, ийэм арыгы испэт буолбута ыраатта, миэхэ харчы наада буолла, олимпиадаҕа барыахтаахпын... – диэн уол арыый өй тутан чобугураан истэҕинэ Испирдиэнкэ ыарахан болтооску саппыкытынан миэтэрэ тэйиччи баран түһүөр дылы тэбэн түһэрдэ. Уол халыҥнык таҥна сылдьар буолан сымнаҕас хаарга баран түһэн ыарыыны улаханнык билбэтэ быһыылаах.
    – Сыбыс-сымыйанан, албыны түөкэйдээмэ! Сос салааскаҕын, бардыбыт Кисиэнньэлээххэр!
    Степа тутуллан хаалан туох ханнык, хайдах буолуон билбэт этэ, эппитин хоту салааскатын соһон Кисиэнньэлээххэ барбыттара. Испирдиэнкэ куһаҕан киҥнээх киһитин Степа уруккуттан билэрэ. Ийэтэ иһэр эрдэҕинэ кинилэр дьиэлэригэр тиэстэр ахан этэ. Баҕар аһынан ыытыа диэн бэйэтин уоскутунара, уонна кыһалҕатын кэпсии сатыыра. Испирдиэнкэ ону истэн бэрт, мааҕыан кыратык буокка амсайан баран бытыга умайыктана сылдьара, дьолугар бу уол түбэһэн харчы көһүннэҕэ бэртээхэйин дии саныыра.
    Кисиэнньэлээххэ киириэн иннинэ Испирдиэнкэ уолу күүскэ куттаабыта, куотан дуу, тыллаан дуу кэбистэҕинэ уорбуттарын туһунан аҕатыгар кэпсиэҕин, ситэри баран дьиэлэриттэн үүрэн таһааран кыһын түүн ортото алыстардыын-балыстардыын бары үлүйэн өлүөххүт диэн омуннаабыта. Ол айылааҕы истибит уол Испирдиэнкэ эппитин барытын кэбэҕэстик толорбута. Харчыны таһааран биэрбитин кэннэ, аны кураанах салааскатын соһон “туочукаҕа” барбыттара.
    Ылыахтаах арыгытын ылан, соруктарын сиппит дьон быһыытынан аны хочуолунай диэки тэптэрэн эрдэхтэринэ милииссийэ массыыната элэгэлдьитэн кэлэн иннилэригэр тохтообута. Испирдиэнкэ милииссийэҕэ түбэспитэ элбэх, арыгытын былдьаан туран “туочукаттан арыгы ыллым” диэн быһаарыы суруйтара сатыыллара. Ол да иһин тыын харбас, бытыылкаларын бэйэтиттэн ойутан таһааран Степа хоойугар батары угаттыы оҕуста. “Дьэ быыһанным” диэн туох эрэ көмүскэл кэлбитигэр эрэнэн турбут уол аны арыгы кистэниллибититтэн уйатыгар уу киирэн соһуйан турда.
    – Чэ, Испирдиэнкэ, олор, бардыбыт, - үөрүйэх милииссийэ учаскыабайа ону-маны быһаара, быһаарса да сатаабата.
    – Эс, бу сырыыга баҕас начааннык, ончу буруйа суох киһини сосуһан эрэҕин!
    – Ол-бу буолума! Онтон ити кими кутуруктанныҥ? Кимҥиний, нохо?!
    – С-Степабын...
    – Хайа, аны оҕоҕо арыгы иһэри үөрэтэ сылдьаҕын да Испирдиэнкэ? Олоруҥ иккиэн! Түргэнник! Хааллын! Салаасканы этэбин, эһиги иккиэн олороҕут буо!
    Массыына тыаһыгар милииссийэҕэ иһиллибэтин курдук Испирдиэнкэ уолга сибигинэйэр: “Туох эмит диэн тыл быктарыаҥ да, сэрэн! Кэлин да булан ыламмын хабырҕаҕын хайа сотуом! Мин аҕам баай киһи, эйигин, арыгыһыт дьахтар оҕотун тоҥмут балбаах быыһыгар сытар өлүккүн көрдүү да сорунуохтара суоҕа! Инникигин толкуйдуу-толкуйдуу милииссийэҕэ саҥараар! Сөптө?!”. Онтон милииссийэҕэ туһаайан:
    – Табаарыс начааннык! Ити мин уолу уотурбабытын уоран атыылаан баран арыгы ыла кэлбитин туттум! Аҕабын Киргиэлэйи билэҕин буоллаҕа, билбэт киһи диэн суоҕа буолуо, кини салааска суолун көрөн ирдэс диэн ыыппыта, бу ситэн кэллим дии! Итэҕэйбэт буоллаххына Кисиэнньэлээххэ сылдьыахха, кинилэргэ атыылаабыттар! Ийэтэ Ольга бука сорудахтыы олорбута буолуо, иһэрдээх чүөчэ ээ, уолун эмиэ сутуйара буолла!
    – Сылдьыахпыт, санааҕын түһэримэ, сүгүн олор! – диэт массыына Кисиэнньэлээх диэки барбыта.
    Хомойуох иһин, улахан дьон бэйэлэрин баҕаларын хоту дьыаланы эргиппиттэрэ. Кисиэнньэ милииссийэ киирэн кэлбитигэр бастаан билбэт курдук тутта сатаабыта эрэн, кутталыттан Ольга кэпсэтэн уотурба атыыласпытын билиммитэ, уола Степа аҕалбытын, кини харчы ылбытын дакаастаабыта. Милииссийэ Испирдиэнкэ тугу эрэ түөкэйдиирин сэрэйэрэ эрэ, уолтан ыйыта сатаабыта даҕаны, били “өлөрүөҕүм...” диэбититтэн толлон уол тугу да саҥаран абыраабатаҕа. Иккиэннэрин учаастакка илдьибитэ.
    Ол икки ардытыгар Испирдиэнкэ бэрт кэбэҕэстик бытыылкаларын уол хоойуттан хостоон, учаастак дьиэтигэр күрдьүккэ кистии бырахпыта. Бастаан Испирдиэнкэни доппуруостаан, кумаахыга быһаарыы суруттарбыта, киһитэ ньылаҥнаан, албыннаһан ахан элбэх-элбэҕи кулгааҕар лапсаны ыйаан тахсан барбыта. Уолтан хаста да төхтөрүйэн ыйытан көрө сатаабыта, уол биир да тылы быктарбатаҕын иһин хонноро хаалларбыта.
    Тимир эрэһээҥкилээх хоско Степа кыайан утуйбакка, элбиих-элбэҕи өйүгэр эргиппитэ. Хаарыаннаах олимпиадата хааллаҕа, өссө ол диэхтээн, уорууга тутуллубутун саныы-саныы сиргэ тимириэҕин сир кытаанах курдуга. Төһө эрэ күлүү-элэк оҥостоллор, төһө эрэ үөҕэллэр, мөҕөллөр! Тоҕо да ийэтин этиитин истэн уорууга сөбүлэстэ, билигин кини куһаҕан дьаллыктаах оҕо диэн барытыттан бары туоратыахтара... Дьэ ол эрэн, баҕар, Анна Николаевна өйдөөн, олимпиадаҕа бараары харчы наадыйан уорбута буолуо, уолу өйдүөххэйиҥ диэн көмүскэһиэ. Ити эрэ санаа Степаны арыый да уоскутара...
    Сарсыныгар милииссийэ кинини оскуолаҕа иппитэ. Дириэктэр хоһугар учууталлары хомуйан, төрөппүтүн ыҥыран мунньахтаабыттара. Ийэтэ барахсан интеллигент дьон ортотугар муммут кус оҕотун курдуга, эмиэ уол курдук биир да тылы эбии эппэтэҕэ, арай “уолум туох да буруйа суох” диирин хаста да истибитэ. Ол олордохторуна Анна Николаевна уолга чугаһаан кэлэн: “Дьэ, Степа, ити баар! Онтон эн тоҕо киһилии миэхэ эппэтэххиний?! Бэйэҥ эмиэ буруйу оҥорбуккун өйдүөхтээххин! Туох да буоллун, уопсайынан уоруу – мөлтөх дьон талар суоллара. Мантан инньэ мин эйигин хайдах харахпынан көрөбүн? Оҕолоруҥ ортолоругар дьэ хайдах сылдьаҕын? Билигин төттөрү оҕолоруҥ эрэбилиҥ, учууталларыҥ убаастабылыҥ ыларыҥ ыарахан. Хас биирдии хамсаныыгын кэтиэхтэрэ. Өссө тугу эмит куһаҕаны истэр түгэммэр эйигин ончу көмүскэһиэм суоҕа!”
    Ити эппит тылларын хаһан да умнубаттыы өйдөөбүтэ. Ыаллыы Кирииһэлэрэ тугу да төлөттөрбөтөҕө, ол иһин дьыала кэпсэтиинэн уоскуйбута. Ольга Степатын иннигэр буруйдааҕын билинэрэ, эрээри уола син биир бэйэтигэр бүкпүтэ.
    Төһө да сарсыныгар үөрэнэ барыан баҕарбатар, син биир тиийэр. Аара суолтан Костя сырсан кэллэ. Степалыын дорооболоһон, доҕор буоларын быһыытынан сүбэлээтэҕэ буолбута: “Киһи олоҕор араас буолар, санааҕын түһэримэ, оскуолабытыгар уорууга тутуллубут оҕолор элбэхтэр. Сылдьаллар. Сүрүнэ диэн, эн оҕолор куһаҕан саҥаларын бэйэҕэр чугастык ылынымаар”, - диэбитэ.
    – Ээ, арба, онтон олимпиадаҕа хайастыгыт? – син санаата көтөҕүллүбүт уол ыйытта.
    – Мин сүүрбэ икки оҕоттон сэттис буолбутум, үчүгэй көрдөрүү!
    – Оннук! Мин барсыбытым буоллар бастыаҕым хаалла...
    – Бастыаҥ этэ. Клава бастаата дии, соһуччу. Чэ, ити хааллын, сүрүнэ үөрэх, - диэт Костя ситэри эппэккэ кэпсэтиини уларытан кэбиспитэ.
    Дьиктиргиэх иһин, ким да Степаҕа бэҕэһээҥҥи быһылааны санаппатаҕа. Кылааһыгар ордук улуус киинигэр бара сылдьыбыттарын туһунан кэпсэтэллэрэ. Степаны утары көрдөхтөрүнэ, харахтарын куоттаран атыҥҥа аралдьыйар курдуктара. Степа бэйэтэ даҕаны түгэх паартаҕа барыларыттан саһан кэриэтэ олороро.
    Перемена кэмигэр, Степа иһиттэҕинэ, Клава улуус киинигэр биир уоллуун билсиспитин дьүөгэтигэр кэпсиирэ, уонна ол уол киниэхэ көмөлөспүтүн туһунан: “Дьиибэ уол этэ. Миэхэ сөптөөх хоруйдары ыытан баран бэйэтэ икки-үс ыйытыыга сыыһа хоруйдаан миигин бастакы миэстэ оҥордо. Ончу принц дии?” – диирэ. Клава курдук кэрэ көрүҥнээх кыыһы сүрэхтээх эрэ барыта сөбүлүү көрөллөрүн да иһин илин-кэлин түсүһэ көмөлөстөхтөрө. Степа төһө да кыһыйа санаатар, бэйэтин буруйугар барбатаҕын иһин куһаҕан санааларын саба тутара.
    Бүтэһик уруок кэнниттэн Анна Николаевна киирбитэ, кыттыбыт оҕолорго оскуолаттан сэмэй бэлэхтэрин туттартаабыта. Ол тухары Степа туһунан тугу да саҥарбата, Клаваны хайҕыырыттан ордубатаҕа.
    Степа кыйаханан, бэл хараҕа уунан туолла, сутуругар хам тутан олорор Клаваны ыраас мууска тахсарын туоһулуур кумааҕытын хаста даҕаны учууталын иннигэр “Дьиҥнээхтик билэр, өйдөөх оҕо биһирэннин, кырдьык үрдүгэр сымыйа ыттыбатын! Мин ол харчым суоҕар туоҕум буруйай? Онтон Клава, кыыс эрэ буоларын туһанан, тоҕо дьон билиитин туһаныахтааҕый? Кинини эмиэ биллиннэр!” – диэн уураат, кылаас аанын хайыта быраҕан тахсыан баҕарталаата даҕаны, ис-иһиттэн кинини туох эрэ тохтотто.
    Кэбис. Билигин кэлэн, доҕотторун түһэн да биэрдэҕинэ, бэйэтин олоҕун, инникитин уларытар кыаҕа суох. О, дьылҕа! Тоҕо да кыаммат ыал оҕотугар бэйэтин холугар сөп түбэспэт өйү-санааны, билиини-көрүүнү бэлэхтээтиҥ? Тоҕо да төрөппүт сыыһатын-алҕаһын буруйугар оҕото атаҕастабыл уонна сэнэбил нөҥүө олоҕун аһарыахтааҕый? Саҥата суох, саҥата суох тулуйан, аа-дьуо аһардыахха эрэ сөп...
    Кылаас оҕолоро учууталларынаан өрө күүрүүлээхтик сэһэргэһэ олороллорун туһанан, Степа сэмээр, саҥата-иҥэтэ суох кылаастан тахсан барбыта. Ол 2002 сыл ахсынньы ыйын күннэрэ кини олоҕун тосту уларыппыттара – кэлин хаһан да, ханна да бэйэтин көрдөрө, биллэрэ сатаабатаҕа, үөрэҕэр даҕаны кылааһыттан эрэ хаалбат курдук “буоллун-хааллын” сыһыаннаһан оскуолатын бүтэрбитэ...

    0
  • Маайа
    20 февраля  

    Куутэбит салгыытын

    0
Ответ на тему: Тургутук
Введите код с картинки*:  Кликните на картинку, чтобы обновить код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Обратная связь
Предложения и замечания