Адьырҕалар
13  -    1736
Ахсынньы ый аам-даам тымныыта атыыр оҕустуу айаатаан- айбардаан, тымныы чысхаанынан силбиэтэнэн, тыынар тыыннааҕы барытын такырыччы тоҥорордуу анаан- минээн оҥостон кэлбиккэ дылы.
Көтөр- сүүрэр барыта бу алдьархайтан саһан- симэлийэн хаалбыт курдук, бааллара суохтара биллибэт. Арай хатаччы хаппыт харыйаҕа соҕотох суор токуччу тоҥон, субу охтон түһүөхчэ тоҥхоҥнуу олорор.
Бүтэһигин куртаҕар хаһан ас киирбитин умнубута ырааппыт көтөр нэһиилэ тыынан сурдурҕаахтыыр. "Оо абаккам, ама маннык олорон аччыктаан өлөр дьылҕалаах сордоох буоллаҕым дуу, тоҥнохпуун эчи, тымнытыан... Кырдьар диэн кырыыс эбит, эдэр сэнэх эбитим буоллар өрүстэри-күөллэри, ойуурдары- алаастары биир гына тэлэһийэн аһыыр аспын баҕас булунуом этэ. Саатар бу сордоох сут сыллара кэлэн сордоотохторун, куобах кыылбыт эмискэ имирэ эһиннэ, кутуйах да баҕалаах буолбукка дылы. Баччалаах хара тыаҕа хаары тобулуу үктүүр биир да тыынар тыыннах суох".
" Ок-сиэ, хайа бу туох тыаһыыр, киммит сылдьар буоллаҕай?"- кырдьаҕас суор эмискэ атах тыаһын истэн, күөл диэкиттэн тахсар ыллык диэки одуулаһаахтыы сатыы олордо. Чочумча буолаат нэһиилэ сүөдэҥнээн, бэйэтигэр дылы тииһэ-уоһа бүппүт, ардьаччы кырдьыбыт, Байанай мааны кыыһа, саһыл обургу иһэр эбит маска олорор көтөрү көрөн, саһыл үөрбүт куолаһынан “Хайа түөһээнки, билигин да тыыннаах олорор эбиккин дуу, баҕар өлбүтэ буолуо диэн эрэнэн, эйигиннэн үссэнээри арҕаа алаастан кэлээхтээтим".
" Мин иннибинэ хата эн ынараа дойдуга бараахтыыр инигин, дьэ хата тото-хана аһыам этэ. Туох сонуннааххын, тугу биллиҥ көрдүҥ? Арҕаа алаас диэки туох көтөр- сүүрэр баар? - суор эмиэ уруккаттан билэр атаһын көрсөн үөрэн адьас тоҥмута аччаабыкка дылы буолла.
Бу икки кыыл Арамаан күөлэ диэн сири булбуттара ыраатта, уруккута сүрдээх бултаах- алтаах сир этэ. Кинилэри таһынан өссө бу сиргэ Бииктэр диэн киһи бултуур, балыктыыр буолара. Ол эрэн кэлин адьас кырдьан тыаҕа тахсыбат буолла, биирдэ эбит сайын кэлэн илимнээн барар, ыарытыйаахтыыр буолбут, нэһиилэ сыыланхайдыыр. Суордаах саһыл Бииктэри чугас доҕордоро, бултуйдаҕына эбэһээт, кыылларыгар өлүүлээн мас анныгар ас хаалларааччы, саһылы сойуолаһа сатаачыта суох.
"Туох кэлиэй, уу чуумпу, бэҕэһээ ходуһаттан биир кутуйаҕы тутан сиэбитим, ээ арба оҕонньор кыра уола Баанньыска хайыһарынан кэлэн ааспыт этэ, хапхаан уурталаабыт. Ханна сүтэ сылдьан баран күөрэйээхтээбитэ эбитэ буоллар" - хара тыаҕа олорор кыыллар хантан билээхтиэхтэрэ баарай Бииктэр ыалдьан кыаммат буолбутугар чугастааҕы улууска олохсуйбут кыра уола кинини көрө харайа кэлбитин. Баанньыска дьиэҕэ таах олоруохтааҕар киискэ диэн хапхаан иитэлээбитэ.
Суор үөрүүлээх сонуну истэн ойууру биир гына хааҕыргаан ылла. Дьэ ол аата булчут баар буолбут буоллаҕына кинилэр даҕаны туох эбит аска тихсиэхтэр буоллаҕа.
" Дьэ тапталлаах атаһым саһылкаан бүгүн манна олорон хонон аас, сарсын сарсыарда бииргэ баран ас көрдөнөн көрүөхпүт" - кырдьаҕас суор кынаттарын сапсыммахтаата уонна доҕорун таһыгар чөҥөчөккө түһэн олорунан кэбистэ. Икки аччык атастыылар түүнү быһа сэлэһэ хоннулар.
Сарсыарданан утуйа олордохторуна тоҥ хаары тыастаахтык дьөлүтэ үктээн, адаарыйбыт муостаах тайах кыыл кинилэр диэки хайыһан да көрбөккө дьоһун бэйэлээхтик туттан эргэ өтөх устун оргууй аҕайдык хааман ааста. " Оо, эмиһиэн, кыахтаах буолан баран ити бэйэлээҕи бултаан сыалаах этин сии олорбут киһи баар ини, дэлэ үчүгэй буолуо этэ дуо" - суор силин быһа ыйыста- ыйыста тайаҕы одуулаһа олордо.
" Дьэ абааһы көтөрө аччыктаан нэһиилэ олордохпуна ас туһунан санатыма" - саһыл кыыһырбыта буолаахтыыр.
Доҕордуулар чугас эргин ас көрдөммүтэ буолахтаатылар даҕаны тугу да булбатылар, санаалара түһэн, сэниэлэрэ эстэн, харахтара хараҥаран, нэһиилэ аат харата эрэ суксуруһан кэлэн бэҕэһээҥҥи чөҥөчөктөрүгэр олорунан кэбистилэр. "Чэ доҕоччуок, аны түүн өлөн хааллахпына миигиннэн аһылыктанан көрөөр, олоҕум быстара чугаһаан эрэр быһылаах" - диэн баран суор саһылын диэки уостан эрэр харахтарынан көрөөхтөөтө. "Кэбис, ону маны тыллаһыма, биһиги даҕаны бу адьарай кыһынын туораан күөххэ үктэнэр инибит, хата утуйа түһүөххэ түөһээнки", - саһыл кырдьаҕас доҕорун аһынан хараҕыттан уу хаар баспытын кистии сатаан халлааны одууласпыта буолаахтаата. Саҥардыы утуйуох курдук буолан эрдэхтэринэ эмискэ, ойуур диэкиттэн икки хара күлүк кинилэри уоттаах харахтарынан супту көрбүтүнэн, субу саба сүүрэн кэллилэр. Суордаах саһыл соһууччута бэрдиттэн куттанан хамнаабакка олорон биэрдилэр.
Икки аарыма улахан сур бөрө токуччу тоҥон олор кыыллар тастарыгар биирдэ баар буола түстүлэр. Хата тырыта- хайыта тыытан сиэн барыахтарын оннугар, сытыытык чоҕулуччу көрбүт харахтаах, кылбайбыт сытыы аһыылаах эдэр бөрө сымнаҕас куолаһынан кэпсэтэн барда.
"Дорооболоруҥ кырдьаҕастар, туох кэпсээннээх-ипсээннээх кыылларгытый, тугу биллигит-көрдүгүт?" Суор өссө да куттаммыта ааспаакка сылдьар буолан кэлэҕэйдээн ыла- ыла нэһиилэ "Доробо буолуохтун эдэрдэргэ, биһиэхэ туох сонун кэлээхтиэй, тоҥон, аччыктаан нэһиилэ олороохтуубут“.
"Ас кэмчи буолан турар, ол эрэн бу эҥэр биир атыыр тайах ааспыт этэ, биһиги бырааппынаан ону суоллаан иһэбит, табылыннаҕына сотору сылаас эти сиэхпит, эһиги манна истэн олорун, ынырдахпытына кэлээриҥ" - диэт адьырҕалар салгыы сүүрэ турдулар, хараҥа ойуурга киирэн сүтэн хааллылар.
"Обургулар кыахтара, күүстэрэ тоҕо бэрдэй, эчи ыраастарын, мааныларын, айылҕа мааны оҕолоро, киэҥ ыырдаах, сырыылаах кыыллар, кинилэр кыайбатахтара - хоппотохторо диэн суох буоллаҕа, хата биһигитини кыаммат буолбут кырдьаҕастары сэнээбэккэлэр, бэйэлэрин тэҥнээхтэрин курдук кэпсэтэн аастылар ди, баҕар өссө ас бэрсиэхтэрэ",- саһыл бырааттыы бөрөлөрү сэмээр хайҕыы хаалла.
"Саһылчаан, бу күһүн Хорооноох күөлүгэр буолбут түбэлтэни истибитиҥ буолуо, икки атахтаахтар били бөрө үөрүн барытын тиийэн имири эспиттэрин, арааската онтон ордон хаалбыт бырааттыылар сылдьаллар быһылаах, мээнэҕэ бу эргин кэлбэтэх буолуохтаахтар, дьэ туох буолан иһэр, көрөн иһиэхпит"- суор аны ким эрэ истиэ диэбиттии доҕоругар сибигинэйдэ.
Ответов 5 Написать ответ
  • Кээтии
    16 января  

    Бэрт кэпсээн сагаламмыт.Сутэн хаалыма.Куутэбит.

    0
  • 13
    17 января  

    "Хайа, туох да иһиллибэт дуу, таах туһата суоҕу кэтэһэн олороохтуубут быһылаах, ол иһин, сур бөрөҕө итэҕэйэн даҕаны диэн, тайахтарын иккиэ буолан мэҥиэстэн кэбиһэн баран топпокко өссө биһигитини кэлэн сиэхтэрэ", - суор бырааттыылар ыҥыралларын кэтэһэ сатаан баран мөҕүттэн барда.
    "Түксү, ити обургуларын эппит тылларын баҕас тутуһар кыыллар, хата үчүгэйдик истэн олор, аны аһа суох хаалыахпыт", - саһыл өрө хантаҥныы- хантаҥныы иһилэммитэ буола сатаата, уу-чуумпу, арай эмискэ ханна эрэ ыраах, иһийэн турбут кыһыҥҥы чуумпуну аймаан, бөрө улуйара иһилиннэ.
    "Хайа, бу дьахтар ханна дьөлө түстэ? Чэйдэ кут диибин ди!" - Бааска саҥардыы утуйан туран кэргэнигэр күргүй- көбүө бөҕө буола олорор, саатар бэҕэһээ түүн хойукка дылы киинэ көрөн уутун кыайан хаммакка настырыанньата суох .
    Кэргэнэ түргэн үлүгэрдик сүүрэн кэлэн остуолун тарда оҕуста, киһитэ маннык кыыһыра сырыттаҕына утары саҥарбатах ордугун олус үчүгэйдик билэр.
    "Били дьоннорун ынахтарын ыабыттар быһылаах дуо, киирэ сылдьа иликтэр дуу?" - Бааска итии чэйи сыпсарыйан иһэ-иһэ ойоҕуттан арыый сымнаабыт куолаһынан ыйытта.
    Бааскалаах дэриэбинэ биир баай ыала, ынахтара, сылгылара баһаан. Онтуларын көрдөрөөрү чугастыы улуустан дьахтардаах эр киһини аҕалан тэлгэһэтигэр дьиэ тутан биэрэн онно олордотолуур. Эмискэ таһырдьааҥы ааны тоҥсуйан тоһугуратаат ынах көрөөччү Байбал ойон киирдэ, ыксаабыта сүрдээх.
    "Хайа, бу туох буоллуҥ? Ынаҕыҥ төрөөбүт дуо?" - Бааска эмиэ ыксыы түстэ.
    "Ээ суох, ити буоллаҕына бөлүүн түүн бөрөлөр улуйалларын истибиттэр дэһэллэр" - Байбал аан таһыгар тэпсэннии турда
    "Ол хайалара истибит?" - тойоно хата соһуйбута көстүбэт. "Били таксист Миисэ түүн гаражтан баран иһэн истибит үһү, олус иччилээхтик киһи куйахата күүрүөх курдук улуйаллар этэ диир" - ынах көрөөччү субу бөрө кэлэн сиэ диэбиттии хараҕа быччайан куттаммыта сүрдээх.
    "Ха ха ха, ол Миисэ бөрөнү да ыты да араарара биллибэт, өссө иччилээх баҕастаах"- Бааска алларастыы- алларастыы күлэн тоҕо барда- "Бар ынахтаргын аһат, ол бу сымыйа сураҕы тарҕата сылдьаҕын".
    Бу кэпсэтиини истэ олорон Бааска ойоҕо: "Бу күһүн били бөрөлөрү бултаабыккыт ди, онно биир ду икки дуу ордон куотта диириҥ ди олоруҥ кэлбиттэрэ буолаарай, ийэм эмээхсин бөрө сүрдээх өйдөөх кыыл, иэстэһэн баран биирдэ тэйэр диэччи"-диэн саҥарааччы буолан быстахха былдьана сыста. "Бу дьахтар мээнэни саҥара олорума, бар аскын астаа, ол ордон куоппут да буоллахтарына хантан миигин булан манна иэстэһэ кэлиэхтэрэй, кэлбит да буоллахтарына, ити сиэйпэ иһигэр саа ботуруон, гаражка- буран, массыына, тиэргэҥҥэ ыт-кус толору, бөрөлөрү баҕас таах миэстэлэрин буллартыам",- Бааска кытарчы кыыһыран остуолтан ойон туран ааны тыастаахтык сабан хоһугар киирэн ороҥҥо тиэрэ түһэн сытынан кэбистэ.
    " Бээрэ, Куолаҕа бара сылдьыыһыбын, сарсын бураннарынан баран көрүөххэ наада эбит, баҕар кырдьык бөрөлөр буолаарай" - Бааска саҥардыы сытыах курдук буолан иһэн оронуттан ойон тураат таҥна охсон таһырдьа таҕыста.
    Массыыната сылыйарын кэтэһэ таарыйа барьерга сылдьар ыттарын баран аһаталаата, икки ыттаах, биирэ - Суолдьут диэн аҕатыттан хаалбыт кырдьаҕас атыыр ыт, төһөлөөх тайаҕы, кииһи үрэн биэрбитэ эбитэ буоллар, сүрдээх булчут, иккиһэ - Кырса диэн маҕан өҥнөөх эдэр лайка, өрдөөҕүтэ алдьархай сыанаҕа атыылаһан куораттан аҕалбыта. Бааска бу ыттарынан сүрдээҕин диэн киэн туттар, отой оҕолору курдук бүөбэйдээн, ас бастыҥынан аһатар.

    0
  • xampax
    19 января  

    Дьээрэ, кэтэьэбит салгыытын

    0
  • Мин
    17 апреля  

    Салгыыта, куутэбит

    0
  • Руслан
    21 апреля  

    Бэт да бэтсалгыыта кэтэьэбит

    0
Ответ на тему: Адьырҕалар
Введите код с картинки*:  Кликните на картинку, чтобы обновить код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Обратная связь
Предложения и замечания