Тимир уһаарыллыыта.( иккис чааһа.)
Баба5а баатыр  -    20483
Эн киһи буолан айыллан, Үрүҥ Айыыларбыт ыйыыларынан кыһыл оҕо буолан күн сирин көрдүн! Ийэ,аҕа тапталынан улааттын! Онтон бэйэҥ холоонноох доҕоргун булан дьиэ –уот тэринэн,аны бэйэҥ оҕолонон олоххун оҥостон бардын! Онтон дьоһун сааска тиийэн,оҕолор улаатан сиэннэри бэлэхтээн эбээ,эһээ буоллун! ....
Ол гынан баран бу орто дойдуга киһи олоҕо омос көрдөххө эрэ судургу. Онтон эн олоҕун хаамыыта хас биирдии киһини, тус туһунан биир кэм кэрдииһигэр, эҥин араастык мускуйуо,эрийиэ. Ханнык эрэ түгэҥҥэ сыыһа-халты тутуннарыа,арыт таба тайаннарыа.Эн баҕар олоххор табыллан ити суруллубут олох кэрдиистэрин чиэстээхтик ааһыан,бэйэҕин дьоллоох киһинэн ааҕыныан.Онтон оҕотук санааттан ханнык эрэ суолтата суохтан олоххор оҕустаран “кырыыс” суолунан баран хааллаххына !Эн олоҕун харах уутунан сууйуллуо.Ама киһи олоҕун с суола куруутун оннук буола туруо дуо?....
Олох очурун охсуутунан хаан-уруу биир ыал оҕолоро икки аҥы, олох будулҕан туманын быыһыгар үрүө-тараа ыстаммыттара . Олох сүүрүгүн будулҕан долгунугар оҕустаран бэйэ-бэйэлэрин сүтэрсибиттэрэ. Ол гынан баран ,кинилэр дьоллоругар Үрүҥ Аар тойон бэйэтин күүстээх ыйааҕынан бэйэ-бэйэлэрин булсуһуннарбытта.Илии илиилэриттэн тутуһаннарбыта.
Тимир балтын Лизаны көрсүөҕүттэн, өйө санаата бөҕөхсүйэн,оннун булан ,дьэ олоҕор олохтоохтук сыһыаннаһан ийэтин уҥуоҕар биэрбит кэс тылын толорор инниттэн өйүн-санаатын ,күүһүн-кыаҕын барытын балтыгар анаабыта. Онно хардаран балта Лиза убайын дьиэ-кэргэн Аҕа баһылыгын курдук ылынан кини эппит тылларыттан туораабакка,онно-манна туора хамсаабакка оскуола уонна оҕо дьиэтин иһигэр биир актыыбынай уонна туйгун үөрэнээччи буолбута.Онон кинилэр олохторугар бэрт кылгас да кэмҥэ да буоллар чуумпу ,улахан туох да айдаана суох,көннөрү оскуола ирдэбиллэринэн салайтаран олорор олох кэмэ кэлэн ааспыта. Кинилэр дьоллоругар үтүө санаалаах,олоххо чиҥ сыһыаннаах, бэйэлэрин учуутал,иитээччи үлэлэригэр эппиэттээх дьоҥҥо түбэһэн,кинилэр такыйыыларынан - сүбэлэринэн ,оҕолор олохторо бу кэрчик кэм иһигэр барыта санаа хоту буолбута.
Ол курдук Тимир тус бэйэтигэр туһаайыллыбыт үөрэх ситиминэнэн үөрэнэн үс сыл иһинэн Убайаан оскуолатын бүтэрэн ,быһа дуогабар быһыытынан Миирнэйдээҕи политехническай техникумҥа үөрэнэ киирэн “Огранщик ювелирных изделий” диэн идэни баһылаабыта. Үлэ да миэстэтэ бэрт түргэнник көстүбүтэ.Ол курдук Миирнэйдээҕи алмааһы хостуур тэрилтэ иһинэн күндү таастартан киэргэл буолар тэриллэри оҥорор гранильнай собуот тэриллэн, онно бу саҥа идэни баһылаабыт оҕолор бары тутуспутунан үлэҕэ киирбиттэрэ.Онон бэйэ-бэйэлэрин үчүгэйдик билсэр уонна бары ыччат биир саастаах дьон буолан үлэ да сынньалан кэмэ көхтөөхтүк барара.Миирнэй куорат олоҕо бэйэтэ Сойууска алмаас тааһын хостооһунун киинэ уонна саҥа сайда тутулла турар куорат буолан өрө оргуйа турара.Хамнас да куһаҕана суоҕа.
Онтон балта Лиза оскуоланы бүтэрэн баран Дьокуускайдааҕы медицинскэй училищеҕа киирэбин диэбитин Тимир сирэй тиийэн ыйан-кэрдэн көмөлөспөтөҕүн иһин харчынан өйөөбүтэ.Үөрэххэ киирбитин уонна тулаайах оҕо быһыытынан сокуоҥҥа түбэһэн Дьокуускай куоратка биир хостоох дьиэни эккирэтиһэ сылдьарын истэн сүрдээҕин үөрбүтэ. Бэйэ-бэйэлэригэр үлэлии-үөрэнэ сылдьар хаартыскаларын ыытыспыттара. Тимир үлэбэр уоппуска биэрдэхтэринэ эйиэхэ балтыбар Дьокуускайга тиийэ сылдьыам диэн суруйбута.
Ол гынан баран олох сокуона чыҥыс.Сүрүн сокуоммут ыйыытынан Тимири ситэ биир сыл үлэлэппэккэ олохтоох байыаннай хамыссаарыйааттан ыҥырыы сурук кэлэн быраастар хамыыссыйаларыгар доруобуйатын туругун көрдөрөр буолбута.Анаммыт күҥҥэ тиийбитэ ыччат бөҕө тоҕуоруйбут.Киирэр ааҥҥа биир прапорщик чыыннаах үлэһит кэлбит уолаттары сурунаалга бэлиэтээн баран, хас биирдиилэригэр тус дьыала кумааҕыларын толортуур уонна талон туттартыыр.Ол талонун нүөмэринэн Тимир аата суола уларыйан кэлбит уочаратынан “128 сыыппара” диэн ааттанар гражданин буолан тахсан уолаттар кэннилэриттэн быраастар олорор хосторун кэрийбитинэн барбыта. Хас хос аайы уочарат. Нуучча уолаттара таах олоруохтааҕар көр-күлүү кэпсээннэрин “трави” гыналлар. Бэйэ бэйэлэрин хаадьылаһаллар.
Биһиги сахалар иитиибит айылҕабыт тыйыс буолан букатын атын быһыылаах.Тимир төһө да бэйэтин өйдүүрүн тухары нуучча омугу кытта эн-мин дэспитин иһин ,кинилэр курдук санаатыгар быстах боппуруостартан түргэнник үөрэн-көтөн испэт.Көх-нам эрэ буолар.Сахалар бары даҕаны, хоту тымныы сиргэ олорор буолан,хас биирдии тыл дириҥ уонна чиҥ ис хоһооннооҕун быһыытынан дьиҥ бэйэтин тускулунан өйдүүр уонна туттар буолан мээнэ тылынан оонньообоппут.
Онтон Тимир бу быраастар хамыыссыйаларыгар доруобуйаларын туругун көрдөрө кэлбит уолаттар тылларын – өһүн иһиттэҕинэ үгүс өттүлэрэ аармыйаҕа сулууспалыы барыахтарын баҕарбат курдуктар. Ким эрэ харчы өлөрүөн-хамнастаныан, ким эрэ атын сиртэн,киин куораттартан ыҥырыллыан,ким эрэ билсэр кыыстаах буолан дьиэ-уот тэринэн ыал буолуохтарын баҕарар курдуктар. Инньэ гынан кэпсэтии үксүн аармыйаттан хайдах гынан ”откоси” гыныахха диэн өйдөбүл тула кэпсэтии барар.
Ордук Тимири кытта бииргэ үөрэммит уонна биир тэрилтэҕэ үлэлии сылдьар доҕоро, хохол уола Азаренко Михай үөрэр-көтөр, мааһа табыллар. Уолаттарга өй-санаа угар.Биир кэм араадьыйа саҥара турарын курдук, кэпсээнэ элбэх. Ол курдук уролог бырааска киирэр уочаракка туран “Бур” диэн бурильшик идэлээх уолу үтэн-анньан көрөр.
-“Бур”! У тебя же,Ленка!Красивая девушка.Вот призовут тебя на службу.Смотри вокруг,город то наш строится, расширяется. Сколько народу каждый год прибывает.Думаешь. что твое “святое место” пустым будет. Ошибаешься! Обязательно,кто-то за Ленкой ухлестывать будет. Через два года демолизоваться будешь,а она замужем. Так что тебе со всеми способами надо получить белый билет.Хочешь ,я тебя научу как откосить – дии-дии уолун сирэйин-хараҕын көрөр. Уола тыын сирин таарыйтаран аат эрэ харата кэҕис гынна . Михайга ол эрэ наада Ну,тогда слушай байку ,вдруг поможет:
-В далёких 70 годах, когда мой брат призывался. Вот такая же медкомиссия, они заходят сразу по трое к урологу.Уролог говорит снимать трусы, наклониться и раздвинуть булки. Заполняет карточки, встает и поочередно осматривает.
Из последнего "очка" на него смотрит глаз голубого цвета, и призывник говорит:
- Доктор, а я вас вижу!
Призывник взял советскую детскую куклу, выковырял глаз, вставил туда и решил так прикольнуться. Вроде все получилось и получил белый билет в итоге.
Онтон аттынааҕы түннүккэ тиийэн баран:
- “Бур” Время уже рабочее.Смотри универмаг открылся. Иди купи себе детскую куклу.
Ону истэ сылдьар уочаракка турар уолаттар бары үөрэллэр көтөллөр. Көх нам буолаллар.

Аны убаҕас аналиһын туттарар сиргэ кэлэн баран, Краснодарскай кыраайтан кэлбит казак төрүттээх уол үрдүгэр түһэр:
- Вот , Петро! Вы поменяли свой теплый край, на нашу холодную, ради хорошей зарплаты. А во время службы по призыву ,за эти потерянные впустую два года службы, здесь заработал бы кучу денег. Поехал бы домой. Купил бы себе добротный дом с участком. Жил бы припеваючи.А вместо этого в армию призывают !
Вот я сейчас подскажу что тебе надо делать:
-Вот это было тоже тогда когда мой брат призывался , был там один чудак. Сыграл под “дурачка”..
Выдали всем посуду для сдачи анализов ,вот так как нам сейчас. Он берет выгазированное ситро "Дюшес", наливает "с горкой" и так аккуратно несет обратно.
Заходит значит, на негнущихся ногах, из стакана течет немного, врач ему:
- Ну вы зачем так много то?
- Разве много?
Берет и отпивает половину.
- Столько хватит?
Тоже говорят, белый билет получил.
Ол аайы тулалыы сылдьар уолаттара бүтүннүү кулгаах буолан истэллэр.Онтон Михай уолаттар ортолоругар болҕомтоҕо сылдьар буолан , аһары баран:
- Вот Петро! Смотри “Бур” уже в магазине !Он то откосить ! Так что не оставай.Иди в магазин купи себе “Дюшес”! – диэн уолга туһаайан эппитигэр, тула өттүгэр дорҕоонноох күлсүү өрө оргуйа түһэр.
Ити курдук көр-нар аҥардаах быраастар хамыыссыйаларын ааһан Тимир доруобуйата сулууспалыырга сөптөөҕүнэн ааҕыллыбыта.
Тимир аармыйаҕа ыҥырыллар буолбутуттан улаханнык долгуйбатат. Бу үөрэнэ-үлэлии сылдьан сулууспалаан саллаат буолан кэлбит уолаттары кытта эн-мин дэһэн кэпсэтэн аҕай кэллэ.Бары хайҕыыллар.Бириэмэ эрэ сүтэр дииллэр.
Кини бэйэтин толкуйугар бу иннинэ биир түгэҥҥэ сокуон ирдиириттэн туора хаама сылдьыбыта, онтуката тугунан эргиллэн кини дьылҕатын букатын атын суолунан илдьэ сыспытын этинэн-хаанынан билэр,ол иһин сокуон ирдиириттэн туоруур санаата суох.
Ответов 273 Написать ответ
  • Баба5а баатыр
    23 мая 2018  

    Ити кэнниттэн уһаппакка Ийэ дойду көмүскэлигэр аармыйаҕа ыҥырбыттара. Бииргэ үөрэммит уонна үлэлиир доҕотторун кытта уонча уол эрдэ билсэр буоланнар, бары бииргэ олохтоох байыаннай хамыссарыйаатка тиийбиттэрэ. Атаарааччылары кытта ыҥырыллыбыт уолаттары кыта холбоһон, балачча элбэх киһи буолан военкомат дьиэтин аттыгар чөмөхтөһөн турбуттара. Кими эрэ дьоно аймахтара,төрөппүттэрэ,кими эрэ истиҥҥик саныыр тапталлаах кэргэнэ ,саҥардыы билсэ сылдьар кыыһа,кими эрэ доҕотторо-атастара атаара кэлбиттэр.
    Көр-күлүү, үөрүү –көтүү, ырыа-тойук,частушка, үҥкүү-битии манна оргуйа түстэ. Ол быыһыгар күлүк соҕус сирдэргэ истиҥ-нарын тыллардаах, харах уулаах бэйэ-бэйэлэригэр чугас дьоннор “эн-мин” дэстилэр. Күн аҥара быһа хомуллан сулууспаҕа барааччылар сүүсчэкэ уол буолбуттара.
    Онтон биир түгэҥҥэ дьиэ иһиттэн бу мунньар пуун начальнига дуоһунастаах байыаннай таҥастаах киһи ойон тахсыбыта уонна “ по жиру, по весу”диэн хамаанда биэрэн кэккэлэтэн баран , барыларын олбуор иһигэр киллэрэн атаарааччылартан туспа тутан муста. Дьон-сэргэ оҕолорун ,атастарын уонна кэргэннэрин олох сэриигэ баран эрэр курдук күргүөмүнэн атаардылар.
    Ол кэнниттэн отуччалыы киһилээх бөлөхтөргө араартаата уонна хас биирдии бөлөҕүн илдьэ барар кэлии байыаннайдарга туттартаата.Ол байыаннай дьон уолаттары олбуортан автобустарга олордон көтөр аал пордугар киирдилэр.Ыраахтан көрдөххө улахан баҕайы иһэ сиргэ сыҥа сылдьар “Ан-12”аалга улаҕа киһи улар саҕа буолан аччаан көстөр киэҥ уораҕайыгар киллэрэн барыларын тимир ыскамыайкаларга толору олортулар.
         Ити курдук Тимири Миирнэй куорат сүүччэкэ эдэр ыччатын кытта бииргэ көтөр аалга олордон, урут манна Миирнэйгэ көтөн кэлбит аартыгынан Иркутскайга чөмөхтөнөр пуунна ыыппыттара.Дьэ манна баар эбит , дьиҥҥээх пуун диэн , ол курдук чугас сытар куораттартан,уобаластартан.кыраайтан, республикалартан барыларын манна аҕалан мунньаллар эбит.
    Үчүгэйэ диэн саха сириттэн ыҥырыллыбыттары барыларын биир сиргэ мустулар.Тимир манна биир дойдулаахтарын көрсөн сахалыы тылынан санаа атастаһан үөрдэ көттө. Саха сирин бары улуустарыттан барыларыттан бааллар эбит.
    Бу куоратка Молдавияттан дойдутугар милииссийэ үлэһитэ арыаллаах атаарыллан иһэн көтөр аал пордугар ааҥ маҥҥай сахалыы тылынан саҥарар биир дойдулаахтарын “кэпсэтэр бырааба суох” буолан аттыларыгар туран сүрдээхтик долгуйан туран минньигэстик истибитин саҥаттылар.
    Олохторо байыаннайдыҥы курдук,сарсыарда алта чааска уһугуннараллар. Ол кэннэ кылгас кэмҥэ,бэйэҕин көрүнэргэр бириэмэ биэрэллэр. Кырдьык-хордьук, уулуссаҕа барыларын чөмөхтөрүнэн устуруойдатан таһааран эткин-хааннын уһугуннараллар. Ким баарын-суоҕун бэрэбиэркэлииллэр.Онтон атын кэмҥэ бэйэҥ талбыккынан сылдьаҕын. Аһыыр кэмҥэр эрэ мустаҕын.
    Ол сылдьан Чита уобалаһыттан биир нуучча уола кинини сүрдээҕин болҕойон тонулуччу көрөрүн дьиктиргии көрбүтэ.Кимиэхэ эрэ майгынната көрбүтэ гынан баран , хаһан? ханна? көрбүтүн сатаан быһаарбатаҕа. Ол уола атын бөлөххө баарынан эн-мин дэспэтэхтэрэ,аһыыр кэмҥэ остолобуойга бэйэ –бэйэлэрин ыраахтан үөрэтэрдии көрсөн ылаллара. Тимир иһигэр ытырыктата санаабыта.Бу уол кини оҕо сааһын дьалхааннаах кэмин кытта сибээстээҕин сүрэҕинэн сэрэйэрэ.
    Бу пууҥҥа Тимири хас да хоннорбуттара. Араас байыаннай чаастартан “Атыыһыттар”кэлэн бииргэ айаннаан кэлбит уолаттарын биир-биир онно-манна илдьэ барбыттара. Инньэ гынан биир кэмҥэ кэлбит уолаттар ахсааннара лаппа аҕыйаабыта.
    Ол кэмҥэ аны Краснодарскай кыраайтан,Калмыкияттан, Кавказ республикаларыттан ыҥырыллыбыттар тиийэн кэлбиттэрэ. Бу уолаттар пууҥҥа кэлээттэрин кытта бэрээдэк сатарыйа түспүтэ.Букатын атын кус-хаас саҥалаах,тутта-хапта да сылдьалларынан ,бэйэ-бэйэлэригэр сыһыаннарыгар ,итэҕэллэринэн даҕаны букатын атын майгылаах уолаттар тиийэн кэлбиттэрэ.
    Чөмөхтүүр пуун иһинээҕи сокуон боростуой буола түспүтэ.Ким күүстээх-кыахтаах балаһыанньа хаһаайына буолар түгэннэрэ үөскээбитэ. Тимир манна ааҥ маҥҥай улаханнык соһуйбута,ол курдук нуучча уолаттара төһө да ахсаан өттүнэн элбэхтэрин иһин сатаан сомоҕолоспот омук буолалларын көрдөрбүттэрэ. Бары уку-сакы туттан “муостара” тостон ханна эрэ муннуктарынан,хостор түгэхтэрин диэки үтүрүллэн хаалбыттара.
    Ордук ахсаан өттүнэн үгүс буолан грузин уолаттара атын омуктары баһыйа туппуттара.Дьиэттэн-уоттан тэйэн ыраах сиргэ сылдьар , бу мунньар пуун остолобуойун боростуой аһылыгар аччык аҥардаах сылдьар уолаттар, онтукаларыттан да мэлийэр турукка киирбиттэрэ. Ол курдук күннээх кавказ уолаттара остолобуойга кэлбит атын уолаттартан бэриллибит астарын былдьаан ылан бэйэлэригэр эбии аһылык оҥостор буолбуттара.Ким эмит сөбүлээбэккэ тыл барахсан ааҕыстаҕына ,аны түүнүн утуйар сирдэринэн кэрийэн биирдиилээн уолаттары атаҕастаан быһыта сынньар идэлэммиттэрэ.
    Ол курдук Тимирдээх биир киэһээ утуйаары сырыттахтарына ,кинилэр олорор хосторугар биир нуучча уола сүүрэн кирээт Тимиргэ супту хааман кэлбитэ. Олус ыксаабыт,өрүкүнүйбүт көрүҥҥээҕэ уонна олох уруккаттан билэр киһи быһыытынан кини аатын чопчу ааттабыта:
    -Тимир! Вы ,меня не узнали? Я как вас увидел ,сразу узнал. Помнишь дом приюта в г. Якутске. Крепко тогда Вы нас помял. Это я “Беззубый” –дии-дии айаҕын атан көмүс тиистэрин көрдөрбүтэ. Я знаю ,что вы крутой. Защити меня ,а то эти кавказцы меня замордовали. Хотят, что я им свои золотые зубы отдал,чтоб потом они на этом себе вино и еду купили. Помахался я с ними. Помяли мои бока . Свои не поддержали. Еле-еле удрал.Они теперь ищут меня. Скоро сюда подойдут.
    -Я, то Вас не узнал. Не юли.Успокойся,что-нибудь придумаем. На дрожжах сидишь.что-ли? Вырос, стал “бугаем”, а был такой “коротышкой”, да же ниже меня ростом. Встретил Вас вроде лицо знакомое . Но, не узнал.Было чувство ,что я с тобой знаком. Мучила память . Но, не смог вспомнить: где и когда? Просто думал, что наши пути где-то мимоходом скрестились.     Бу наар кинини болҕомтолоохтук,тонулуччу көрөр Читаттан ыҥырыллыбыт нууччатын уола этэ.
    Ити кэнниттэн өр-өтөр буолбата хосторун иһигэр биэс-алта, эҥин араас дьикти соҕуруу үүнэр отоннор утахтарыгар көөнньөрүллүбүт буолан , бөдөҥ-садаҥ уҥуохтаах грузин уолаттара хаһаайын курдук туттан, түөстэрин мөтөтөн,сутуруктарын туппутунан ойон киирбиттэрэ. Онтон саамай бөдөҥҥөрө бас-көс уоллара нуучча уолун көрөөт:
    -А ,Вот где оказывается ,наш “бычок” прячется. А то мы ищем ,его везде и всюду. За ним должок. А он здесь спрятался среди “оленей” –дии-дии били уол нуучча уолун диэки хааман истэҕинэ,кини иннигэр уолу бүөлүү Тимир турунан кэбиспитэ уонна олох таас сирэй буолан туран, бэрт холкутук :
    -Если, некогда твоя “мама” вступила в близкие отношения с ишаком, отчего, собственно Вы и произошли, и воспитывались в кишлаке среди баранов, и приобрели заодно и их мозги и привычки. То из этого не следует, чтоб Вы ворвались сюда толпой как стадо баранов и устанавливали здесь свои бараньи законы.
    Ону көрөннөр эрдэ сүбэлэспиттэрин курдук манна хоско баар саха уолаттара бары биир киһи курдук кэлэн ,кини аттыгар турунан кэбиспиттэрэ. Бу икки бөлөххө ,күүс киһитин ахсаанын өттүнэн тэҥ-тэҥҥэ буола түспүтэ.
    Баччааҥҥа дылы бу курдук тэрээһиннээх утарсыыны көрсүбэккэ сылдьыбыт атыыр оҕус сүнньүлээх сүүсчэкэ киилэ ыйааһыннаах били библияҕа суруллар Голиафы кытта киирсэн кыайбыт Давидтарыгар сөп түбэһэр эттээх –хааннаах грузин уола, бу киниэхэ холоотоххо кини аҥарын курдук уол бэрт чобуотук туттан туран , киниэхэ туһаайан кини норуотун олох аллараа түһэрэр тылларыттан хаана хойдон:
    - Ну, гад! Сейчас по роже получишь, - диэн оргуйан турбута.
    Ол гынан баран бу дьиэҕэ хоно сытар атын уолаттар,дьэ өйдөнөн сутуруктарын бобо туттан кэлбит уолаттары кэннилэриттэн төгүрүйэ турбуттарын көрөн,казармаҕа киирбит уолаттар бааһырбыт баабыр кыыл курдук ырдьыгыныы,сүүскэ сыыһа-халты охсуллубут атыыр оҕус курдук орулуу сылдьар уолларын буойа-хаайа тутаннар төттөрү тахсан барбыттара. Ол тахсан иһэн тыллара-өстөрө кытаанах этэ.Тимиргэ улаханнык сааммыттара. Бу күн сириттэн суох оҥоруох буолбуттара. Ол гынан баран бу казармаҕа бүтүн сойуус араас муннуктарыттан ыҥырыллыбыт эҥин араас омук уолаттара сахалары убаастыы,өрө тута көрбүттэрэ.
    Ол кэнниттэн Тимир “Беззувайы” бэйэтигэр ыҥыран бэйэтин аттыгар сытыарбыта:
    -“Беззувый” не трясись, не бойся . Больше они сюда вряд ли придут. Иди к нам .Здесь свободных нар много. По спи с нами ,со своими земляками. А о завтрашнем дне, подумаем завтра. Лучше расскажи как в Читу попал.
    - Тимир! Спасибо тебе. Если будет какая то возможность отблагодарю. Меня из дома приюта направили на детский дом в г.Ленск,там окончил школу, а потом попал по направлению в Читинский политехникум. Я то родом откуда. А там, у меня сестра отца. У нее семья большая. Но, как родственники поддерживали . После окончания учебы получил специальность бульдозериста. В Читинской области тоже добывают золото, устроился на работу в горнодобывающем предприятии. Оттуда и призвали. Хочу попасть по специальности в танкисты.Если получится. Хорошо было бы. Думаю, если сравнить танка и трактора, то у них большой разницы нет,обе на гусеницах ездят.

    0
  • Уол
    23 мая 2018  

    Оо,ураа иккис чааһа саҕаламмыт.Бабаҕа Баатырга махтал.

    0
  • Баба5а баатыр
    24 мая 2018  

    Ити түүн уолаттар биир майгынныыр дьылҕалаах уонна уруккаттан билсэр быһыытынан бэрт уһуннук бэйэ-бэйэлэрин кытта кэпсэттилэр.
    Сарсыарда Тимир тураат бэҕэһээҥҥи “эн-мин” дэһии итинэн бүппэтэҕин уонна хаһан ? ханна? буолуохтааҕын билэр ,сэрэйэр этэ. Ол иһин Саха сириттэн ыҥырыллыбыт уолаттар бары бүгүн бары тутуспутунан бииргэ сылдьарга сүбэлэспиттэрэ.Кинилэргэ “Беззубый” кэлэн кыттыспыта.
    -Ребята! Они сегодня наедут на нас.Это грузины, люди горячей крови! Я тоже обиделся бы после этих слов. Но,они начали наезжать и оскорблять нас первыми,мы не “олени”. Но,в этой игре слов если есть какая –то доля правды. То,мы все таки “олени” ,а не бараны. Поэтому поступим поумнее ,применим хитрости уличной драки.
    Думаю,что они полезут драться во время обеда. Я очень опасаюсь, что будет групповая драка.Стенка на стенку. Они ,ребята физически сильные, чем мы .Могут искалечить многих. А чтоб этого не было, нам подготовится надо заранее. Главное в этом деле, не допустить их к своему телу,т.е. к ближнему бою. Поэтому после утренней проверки ,все берем с улицы по четыре-пять штук камешек речной гальки и все это несем к зданию столовой и оставляем все это, слева от парадной двери вдоль стены столовой. А после обеда если что ,все выходим группой из столовой и будем стоять возле стены в шеренгу и по моему сигналу кидаем их камнями . Наносим урон противнику на расстоянии. Ну,если кто-то из них подойдет к нам на ближний бой, берем в руки камешки и пользуемся ими в виде кастета при драке. И чтоб нас сзади не били,не отходим от стены. Но групповая приведет к “крови”. Будет много искалеченных.Поэтому,я постараюсь не допустить групповой драки , вызову их него главаря на драку со мной.Один на один. Думаю что он согласится.
    Тимир уолаттарыгар тугу толкуйдаабытын ити курдук кэпсээн быһааран биэрбитэ.
    Онуоха бэйэтэ Тааттаттан төрүттээх Чурапчы спорт оскуолатыгар үөрэнэн.дьарыктанан тустууга маастар буолбут уол Тимиргэ кэлэн :
    -Биир -бииргэ охсуһуу буолар түгэнигэр,мин киирэбин ! –диэн бэйэтин санаатын эппитигэр Тимир:
    - Если даже вы бывший чемпион района, города, республики, страны, наконец, в карате, дзюдо, самбо и так далее - это еще не гарантия вашей победы в драке на улице. Схватка с хулиганами и показательные выступления перед судьями – это небо и земля. Рукопашные бои на улице не имеют правил и законов. Здесь есть только одно правило: должен быть победитель и должен быть побежденный.. Времени раздумывать о том, как победить в драке, не будет, будет только выбор – победить или проиграть.
    Многие думают, что в драке важны тактика, сила, навыки. На самом деле это не совсем так. Все это является, конечно, необходимым условием, но далеко не главным. А таковым всегда были и будут психологическая готовность и сила духа. А это все заложено мне с детства. У меня детство такое было.Все время “за свою правду” приходилось драться с кем нибудь.Поэтому драться буду я.
    Онно эбии“Беззубый” кэлэн:
    - Успокойся.земляк! Он такую школу жизни прошел,которая даже Вам не снилось.Он так просто побить себя не даст. Не смотри что он по росту и габариту уступает.Он его одолеет. Я сам лично видел.как он дрался с крутыми ребятами и выходил всегда победителем. У того то одна грубая бычья сила.А Тимир это боевая машина! -диэн ол уолу төттөрү түһэрэн кэбиспитэ.
    Уолаттар сарсыардааҥҥы бэрэбиэркэ кэнниттэн , биир санааҕа киирэн охсуһарга туох дьаһал буолбутунан бэлэмнэнэн киирэн барбыттара. Ол курдук хомуйбут таастарын остолобуой истиэнэтин устатын тухары аҕалан тоҕон бэлэмнээн баран ким ханан туруохтааҕын быһаарсан кэбиспиттэрэ.
    Күнүс аһыы кэлбиттэрэ,кавказтарын уолаттара остолобуойга суохтар. Ол иһин холку соҕустук олорон аһылыктарын аһаабыттара.Ол олордохторуна биир нуучча уола ааһан иһэн:
    -    Вас , ребята! На улице ждут. Будьте осторожны.-диэн сэрэтэн ааспыта.
    Арай Тимир уолаттарын көрбүтэ . Уолаттарын сирэйдэрэ чыҥыһырбыт!Харахтара уоттаммыт!Кини хамсаныытын кэтэһэ олороллор эбит. Тимир кинини биир дойдулаахтара тумус киһи оҥостон эрэнэ,кэтэһэ олороллоруттан, киниэхэ эбии күүс киирэн санаата бөҕөргүү түспүтэ.Кини билигин өйө-санаата толкуйа бэйэтин эчиппэккэ туран , хайдах охсуһууну бэйэтин туһатыгар түмүктүөхтээҕин толкуйдуу олороро.
    Дьылҕа хаан ыйыытынан,кини төһө да эдэр киһи буолбутун иһин ,бу аттыгар баар уолаттартан букатын атын –такыйыылаах ,өйдөбүллээх олох оскуолатын барбыта чуолкай. Кини курдук,кини сааһыгар Бүтүн Сойууһу Абхазиянан,Крымынан уонна Молдавиянан сиэбигэр биир харчыта суох күлүк өрүттэр сокуоннарынан салайтаран биир түгэҥҥэ кэрийэн кэлбит,алаас олохтоох,сылгы-ынах сүөһүлээх, кус-собо мииннээх,ньургуһун курдук тоҥ буору дьөлө үүнэн тахсар сибэккилээх, Лена диэн кэрэ кыыс аатынан ааттаах Улуу өрүстээх саха омугар урдьуус суох.Ол барыта кини оҕо сааһыгар Дьокуускайга кэлии дьон күргүөмүнэн кэлэн куорат күүскэ тутуллан сайдар кэмигэр, куорат тутулугун иһинээҕи олоҕо хайдах хамсыырыгар сөп түбэһиннэрэн кыра оҕолор бөлөхтөрө бэйэ-бэйэлэригэр утарыта туран “эн-мин” дэһиилэригэр,кини биир актыыбынай кыттааччы буолбутугар сытар. Ол онно кини “уулусса сокуонунан” салайтарбыт оҕо сааһыгар төһөлөөх элбэх айа,туһах иитиллэн турбутун сыыһа-халты,мүччү үктээн туораабытын “таҥара”эрэ билэрэ буолуо .
    Ол устатын тухары аҕата иҥэрбит “Эр киһи,бэйэтин уонна дьиэ-кэргэнин көмүскэлэ” буолуохтаах диэн өйдөбүлүн тута сылдьыбыта.Ол иһин бэйэтин эт-хаан өттүнэн күүскэ сайыннарбыта.Арҕаа эҥэрдэр боксаларыттан саҕалаан , илиҥ эҥэрдэр охсуһууга түөрт лабаанан киирсэр хамсаныыларын барытын үөрэппитэ,баһылаабыта. Ол түмүгэр балачча үрдүк таһымнаах этин –хаанын тоҕус туочукатынан киирсэр “уулусса” байыаһа буолан тахсыбыта.Ол курдук икки илиитинэн,атаҕынан,тоҥолохторунан,тобуктарынан уонна төбөтүнэн биир тэҥҥэ туттан утарылаһааччытын утары охсуһуон сөбө. Кыһалҕа тирээтэҕинэ тииһинэн кытта кыдырыйсыан сөбө. Оннук өйгө-санааҕа тиийбит “кыргыс”үөрэҕин барбыт уол буолан .бэҕэһээ тустуук уол этиитигэр сүбэлэспэтэҕэ.
    Онуоха эбии кини сирэй сирэйгэ охсуһууга үгүстүк киирсибит уонна “уулуссаҕа” охсуһуу ис хоһоонун,ымпыгын-чымпыгын үчүгэйдик билэригэр сытара . Бу охсуһууга быраабыла диэн суох.Өйдөбүл боростуой. Өрөгөй эбэтэр умсуу!
    Ол иһин Тимир төһө да бэйэтиттэн модьу,сүҥкэн уонна күүстээх уолу утары киирсээри да сырыттар санаата күүстээх уонна туруга бөҕөх.Толкуй боростуой.Хаайыылаахтар ньымаларын туттуохтаах. Хайдах эрэ утарсааччытын албыннаан: Куттаммыта буолан дуу? Эбэтэр атын ханнык эрэ хамсаныынан киһитин хараҕын баайан баран урут охсуохтаах.Биир охсуунан охсуһуу түмүгүн быһаарыахтаах.Ити курдук Тимир бэйэтигэр санаатын чөмөхтөөн баран уолаттарыгар:
    -Дьэ, уолаттар сахалар диэн туох омукпутун биллэрэр түгэммит тиийэн кэллэ. Барыта сүбэлэспиппит курдук хамсаныахтаахпыт.Мин ол бу буоллахпына, тумус уолгутунан Чехордун Бүөккэ буолуо. Кини дьаһайарын истиэххит.-диэн баран били тустууга маастар уолу солбуйааччытынан анаабыта.
    Бары чөмөҕүнэн остолобуойтан тахсыбыттара,кавказ уолаттара ахсаан өттүнэн элбээбиттэр. Кинилэри ханна да ыыппат гына суолларын бүөлүү туран кэбиспиттэр.

    0
  • Баба5а баатыр
    26 мая 2018  

    Тимирдээх тахсыбыттарын көрөөт баһылык уоллара бэйэтин бөлөҕүттэн инники ойон тахсыбыта уонна хайа быыһыгар дойдутугар сүүрэ сылдьар барс куоска кыыл ырдьыгыныырын курдук саҥа-иҥэ таһаара-таһаара, икки илиитинэн күүскэ туора-маары дайбыы-дайбыы,харахтарын хааннааҕынан көрө-көрө, айаҕыттан сил бырдаҥалыы-бырдаҥалыы үөхсүбүтүнэн барбыта.
    –Вчера ,Вы “узкоглазые” нам “сынам гор” показали свое неуважение . Так негостеприимно нас встретили, оскорбили наш народ. А за свои слова надо ответить .Так что, мы всех вас проучим.Проведем воспитательный час. Здесь не ваша “тундра”. А с тобой я лично разберусь! Знаешь,кто я” Я сын великого рода “мамлюков” моего гордого народа.Мои предки были известными “абреками”по всему кавказу. И я их достойный потомок . Знаешь ? Сколько ребят, я поимел,так что очередь к онкологу очень длинная, и ты встанешь в конец.- дии –дии Тимири тарбаҕынан ыйбыта. Суоһурҕанан салгыны быһыта охсуталаан күүһүн-кыаҕын көрдөрбүтэ.Кэннигэр турар уолаттара кигэн биэрдэхтэрин аайы уоллара өссө тэбиэһирэн тыла-өһө быдьарданан,хамсанара-ипсэнэрэ элбээн испитэ.
    Тимир маннык ыгыыны элбэхтик көрсүбүт буолан ,маннык хамсаныылар туохха туһаайылларын билэр этэ.Бу сутуругунан киирсиэх иннинэ ,утарылаһааччыгын тылынан-өһүнэн самнары саҥаран, аллара түһэрэн,кини өйүн-санаатын тоһутуу, куттааһын көрүҥэ буолара. Ити түгэҥҥэ ,эн сыалгын ситистин да, бу охсуһууга кыайыылаах тахсарын чуолкай буола түһэрэ.Ол кэнниттэн тостон,самнан турар киһини бэйэ астыныытыгар,дьон көрүгэр охсон,тэбэн биэриэххэ сөбө. Бу түгэни Тимир боростуой дьонтон букатын атыннык көрөн,сыаналаан турара.

    0
  • Гаврил
    27 мая 2018  

    Салгыытын куутэбит.

    0
  • Евдокия
    28 мая 2018  

    Күүтээбит,хаһан кэлэр салгыыта?

    0
  • Евдокия
    28 мая 2018  

    Күүтээбит,хаһан кэлэр салгыыта?

    0
  • 222
    5 июня 2018  

    Күүтэбит

    0
  • Кусчут
    6 июня 2018  

    Анды буттэ, онон кэтэсэбит.

    0
  • 222
    9 июня 2018  

    Хайа кэпсээнмит

    0
  • Киэсэ
    20 июня 2018  

    Быть кэпсээн.
    Салгыытын куутэбит

    1
  • медведица
    22 июня 2018  

    Үчүгэйиэн салҕаабыккыт. Кэтэһэбит.

    0
  • А
    25 июля 2018  

    Бабаҕа ханна сүттүн?

    0
  • алекс
    27 июля 2018  

    олуьун куутэбин салгыыргын.

    0
  • Баба5а баатыр
    27 июля 2018  

    Дорооболорун!Дьининэн ыллахха суруйааччы талааным суох.Эьиги интириэьиргииргит быьыытынан кууспутунэн суруйса сатыыбыт.Кыьын туэрт истиэнэ5э хааттардахха суруйсан кэруэхпут.Билигин дьарык элбэх курдук.Онон кыратык тулуйаргытыгар кэрдэьэбун.

    0
  • от-мас
    21 сентября 2018  

    улэтэ буттэ, тимир уьаарыллыытын кэтэьэбит

    0
  • Александра
    22 сентября 2018  

    кыьын буола иликsmiling face with open mouth and cold sweat

    0
  • Баба5а баатыр
    23 сентября 2018  

    Дорооболорун ,дьэ кэтэһиннэрдим быһыылаах .Фантазиям тиийимээри гынна ,онон ааҕа-ааҕа идеята эттэххитинэ махтаныам эрэ.Кини көрүүтүгэр бу кавказ уолаттарын ортотугар кинилэр курдук хаптаҕай сирэйдээхтэр баалларын көрөн,төбөтүн иһигэр арааһа бу “калмыктар” буоллахтара диэн толкуйдаабыта.Онон Тимир бу кинилэр иннилэригэр турар уолаттар бары “грузин” буолбатахтар,бөлөхтөрүн иһигэр тус-туһунан омуктар бары бааллар эбит. Арааһа бары бары кавказ эҥэртэн бииргэ аармыйаҕа ыҥырыллыбыт уолаттар чөмөхтөһөн кэлбиттэр диэн толкуйдаабыта.Оччотугар бары биир санаалаах буолбатахтар эбит диэн түмүк оҥостубута.
    Маннык түгэҥҥэ, кини сылдьыбыт эйгэтигэр ким кыахтаах,үгүс саҥата суох утарсааччытыгар кэлэн быһыта сынньан кэбиһиэхтээх.Онтон бу уол быдьар тылларынан бэйэтин күүркэтинэ сатыыра,кини бэйэтин кыаҕар эрэммэтэ,ойууланан сылдьара көстөрө . Онтон ити салгыны илиилэринэн быһыта охсон суоһурҕанарын көрдөххө,ханнык да охсуһуу көрүҥэр, кини курдук далайа-далайа ,маҕайа-маҕайа ким да охсубат. Онон сылыктаатахха ханнык да охсуһуу көрүҥүнэн дьарыктамматаҕа көстө сылдьара.
    Онон кырдьык,ити “Беззубый” эппитин курдук куттал бу уол бөдөҥүгэр-садаҥыгар,оҕус курдук күүһүгэр-уоҕуҕар сытара. Ол гынан баран күүс диэн күүс! Сатабыллаах киһи охсуһуу кэмигэр ол күүһү хаһаайынын утары табатык туһаннаҕына , хайдах баҕарар уолу охторуохха,дөйүтүөххэ сөп.
    Онтон атын өттүнэн көрдөххө,ханнык да киһи төһө да күүстээҕин,кыахтааҕын иһин син – биир киһи буоллаҕа.Син атын дьон курдук эттэн,хаантан оҥоһулуннаҕа.Кини эмиэ эчэйэриттэн,бу охсуһуу кэнниттэн сокуон иннигэр эппиэттиириттэн,син биир кини курдук долгуйар.Адреналина элбиир.Онон Тимир алҕаска таптарбатахха ,бу уолу кытта биир –бииргэ ,киһи хайдах баҕарар киирсиэҥ сөптөөх уола эбит диэн толкуйдаабыта.
    -Генацвале! Чего пургу гонишь? Это мы! Вам неуважение показали! А кто вчера вломился в нашу казарму? Тогда , когда мы почти “спали” . И кто первым нас “оленями”обозвал,”наехал” на нашего друга. Это мы должны обижаться на Вас ,а не Вы?
    - И Вы! Своим не ту дали информацию. Если какое-то обидное слово выскочило,это было в ответ.И я адресовал эти слова только на Вас ,а не на весь кавказский народ. А я здесь вижу ,что вы собрали весь свой призыв. Свою правду при помощи драки хочешь найти! А тебе это надо?А что без драки разобраться нельзя? Мозгов не хватает. Сто придурков-молокососов будут драться с сто придурками молокососами, из-за твоей обиды? Мы не на “гражданке” находимся. Если кого –то искалечим отвечать придется перед военной прокуратурой или думаешь в этой драке “стенка на стенку” никто искалеченным не будет.
    -Если хочешь “крови” , давай поступим по другому. Будем выставлять по одному бойцу из каждой команды. И пусть они дерутся между собой,как на Куликовом битве. Оговорим правила? По –типу “до первой крови”? Правда будет на той стороне,чей боец будет победителем.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    24 сентября 2018  

    Онуоха уолу тулалаан турар “кавказ” бөлөх уолаттар ортолоругар “эн-мин” дэһии таҕыста быһыылаах бэйэлэрин икки ардыгар тугу эрэ быһаарыстылар , ол кэнниттэн хас да уол кэлэн ,уолларын тула туран сүбэлэстилэр.
    - Биһиги эйиигин билэбит! Эн бэйэҥ бэҕэһээ иирсиини саҕалаабыт буолуохтааххын.Тылынан оонньоон итиччэ бэйэтэ киирэн биэрбитин кэннэ ,ити эйиигиттэн аҥарын эрэ курдук көрүҥҥээх уолтан куттана сылдьыан дуо? Бэйэтин охсуһууга ыҥыр.-диэн кигэн биэрдилэр. Онуоха уоллара уолаттарыгар ойууланан уонна бэйэтин күөттэнэн өрө оргуйан турда:
    - Я тебе не “девка вокзальная”. Ты меня со своей женой перепутал. Я не стерплю твои оскорбления, вы вчера на мой адрес очень плохие слова, произнес! У нас на “кавказе” за такие слова “кровью” хархают. Если считаешь , что вчера было личное оскорбление ,тогда твое предложение будет принято только тогда , когда я буду драться только с тобой. Так что запасайся бинтами.
    Ити тыллары Тимир истээт, “эн-мин” дэһии кини толкуйдаабытынан баран эрэриттэн астынан туран,уолун өссө кыынньаан биэрэргэ санаммыта:
    - Базарить ты научился, людей унижать. А я хотел, чтобы мы разошлись “культурно”.
    У меня тоже есть кулаки. Так что, я тебе просто не сдамся. Поэтому фортуна на чьей стороне будет, еще неизвестно? А сам сейчас ведешь себя как крикливый “ишак”, под “хвост” которой попал шмель. “Пыли много”.
    - А чтобы не чувствовать боли-выпей утреннюю мочу молодого, глупого осла. Шучу...Пусть грубо,но шучу...-диэн уолун эбии кыынньаан биэрбитэ.
    Онуоха эбии уолаттары киксэртээн икки өттүттэн:
    - Бей его!Порви его!Дави его!Ол быыһыгар сахалыы : Кэһэт! Оройун тобул!Быардаа!- диэн ыһыы-хаһыы иһиллэр.
    Уолаттар бөлөхтөрүттэн арахсан инники күөҥҥэ тахсан охсуһарга бэлэмнэнэн утарыта турунан кэбистилэр.Бэйэ-бэйэлэригэр суоһурҕанан киирэн бардылар.
        Грузин уола охсуһууга бэлэмнэнэн салгынын бэрт түргэнник ылан тыынар.Ол аайы модун түөһэ үллэнниир,көхсө эһэ ырдьыгыныырын курдук бэрт бүтэҥитик кырдыргыыр .Өр тулуйбата, сылаас хаана оонньоото, атыыр оҕус курдук хараҕын хааннааҕынан көрөөт, орулаабытынан икки илиитинэн туора-маары дайбаабытынан Тимиргэ утары сүүрдэ.
    Онуоха Тимир туора хаҥас диэки халбарыйаат,эмискэччи атахтарын ыыра тэбээт “шпагат” түстэ уонна кинини сыыһа-халты дайбаан аттынан ааһан иһэр уолу уҥа илиитин сутуругунан маҕайа түһэн баран самахха саайда.Ол кэнниттэн эмискэччи икки атаҕар тура түһээт, ыарыытыттан бөкчөйбүт, самаҕын туттан турар уолу кэнниттэн эмэһэҕэ тэбэн умса хорутан түһэрдэ.Уола кыаҕын ыллаттаран ыарыытыттан охтубут сиригэр орулуу-орулуу сытар.
    Тимир бу түгэҥҥэ аһары барыа суохтааҕын олох чуолкайдык өйдөөн турара.Мантан аһары бардаҕына бу түгэн бөлөх бөлөххө киирсиитигэр тиэрдиэхтээҕэ.Ол иһин:
    - Не стоит так кричать, сердечко не выдержит. Отшить бы тебя , да опускаться не хочется- диэт ,бу түгэни ситэ өйдөөбөккө дөйөн турар,соһуйаннар сыҥаахтара аллараа түһэн хаалбыт ,охсуһуу түмүгэ маннык түргэнник түмүктэниэ диэн кэтэспэккэ турар уолаттарга:
    -Заберите своего,пока я его не искалечил-диэн саҥа таһаараатын кытта:
    -Что тут происходит?!-диэн баргыытыыр саҥа иһиллибитигэр,ол диэки көрө түспүттэрэ,бу мунньар пуун начальнига Коковикин майор саллаат уолаттардыын кэлэн турар эбит. Мунньустан турар уолаттар буола турар түгэни “Так,просто”-диэн быһаарбыта буоллулар.
    -Разойдись! По своим казармам! Если не хотите, чтоб я вас всех отправил в дизбат!- диэн күүстээх ыһыы-хаһыы иһилиннэ. Коковикин Тимири ыйаат :
    -Как фамилия? Как имя? Откуда призывался?- диэн доппуруостаат :
    -А, этот. За мной!-диэт миэстэтигэр эргичис гынаат хонтуоратын диэки хаама турда,Тимир кинини батыһан иһэн Коковикин : “В губу”-диэбитин истэн хаалла.Тимир төһө да гаупвахтаҕа баран истэр бэйэтин иһигэр бу күөн көрсүү улахан маассабай охсуһууга тиийбэккэ маннык түмүктэммититтэн астына испитэ. Ол баран иһэн биирдэ өйдөөн көрбүтэ ,гаупвахта дьиэтин ааһан эписиэрдэр олорор уопсай дьиэлэригэр кэлбиттэр.Киһитэ иккис этээскэ тахсан биир квартира аанын күлүүһүнэн аһаат Тимири иһирдьэ киллэрээт:
    -Стой тут-диэтэ.
    Тимир аан хоско туран иһиттэҕинэ ,куукуна хоско майора тугу эрэ таҥкынатар,”топ” гына уурар,онтон хоһуттан тахсан кэллэ, аҥар илиитигэр толору убаҕастаах куруускалаах,аҥарыгар биилкэ төбөтүгэр оҕурсулаах.
    -На, выпей!-диэтэ.
    Тимир куруусканы муннугар чугаһаппыта-тыыннаах испиир сыта “дьар” гына оҕуста.Тимир салыннар даҕаны,хамандыыр тылын быһа гыныа дуо?-барытын биирдэ хантатан кэбистэ.
    Маҥҥай утаа амтанын да билбэтэ.Онтон куолайынан итии чэй истэххэ сылаас биллэрин курдук убаҕас сүүрэн куртаҕар түстэ.
    -Молодец! Так и надо себя в обиду не давать! Как вы его ловко из строя вывели,говорят одним ударом!Если сам не видел, не поверил бы. В этой должности я “сижу” давно. Бывало разное. И раньше такие драки бывали. Но,такого “бугая”,вот такой как вы парнишка с вашими габаритами уложил в три погибели одним ударом и вышел победителем в драке я еще не видел.Этот “мордушник” мне порядком надоел.Побил здесь несколько ребят.Ребята боятся, никто заявление не написал. И здесь такое место,”сегодня ты здесь,завтра там.”Дураку жизнь ломать и самому по прокуратурам” таскаться не хочется.Правильно, его уму-разуму научил. Сейчас перед тем наезжать кому-то, будет думать!-диэн Тимир бэйэтиттэн икки бүк улахан уолу охторо сытарын көрөн хайҕаабытын биллэрдэ.
    -А сейчас иди в свою казарму!Сегодня решу ,в какую часть тебя отправить.
    Губаҕа барда диэбит уоллара бэрт нэһиилэ түҥ-таҥ үктэнэн кэлбитигэр казармаҕа бииргэ сытар сахатын уолаттара улаханнык соһуйдулар.Тимир маныаха дылы өйүн-санаатын күүһүнэн бэйэтин көрүнэн кэлбитэ,уолаттарын үөрбүт-көппүт сирэйдэрин көрөөт ыһыктынан кэбистэ. Ол кэнниттэн ханна барбытын-кэлбитин да өйдөөбөт.Арай биир саллаат уол кинини ырбаахытын саҕатыттан тардыалыырыттан уһуктан кэллэ:
    -Ужин. Приказали тебе доставить двойную порцию.- дии турар эбит.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    25 сентября 2018  

    Онтон сарсыҥҥы күнүгэр Коковикин Тимири бэйэтигэр ыҥыттаран ылбыта. Онно кинини мэктиэлиир кумааҕыҕа тиһиллибит суруктарыгар үлэлээбит тэрилтэтиттэн кыһамньылаах ,үтүө майгыннаах үлэһит уонна маҥҥайгы разрядтаах боксер диэн суруллубутун сүрүн болҕомтоҕо ылан,ол пуунтан Улуу дойдубут кыраныыссатын харабыллыыр пограничник буолар дьылҕаланан тахсыбыта .
    Ити күн уон икки уол буолан Куланбаев диэн старшай лейтенаны кытта икки пограничник саллааат уол арыалдьыттаах Киргизия сойууһунай республикатын киинигэр Фрунзе куоракка поеһынан айаннаабыттара.
    Поезтара лиһирҕээн-лаһырҕаан ,эргиирдэргэ кыычыгыраан ыла-ыла наҕыллык айанныыр., түннүк нөҥүө тыалар, хонуулар бэрт бытааннык усталлар. Сотору-сотору станцияларга тохтуур.Ол аайы дьон халҕаһа курдук устар. Тахсар да,киирэр да дьон элбэхтэр.Биир станцияттан аармыйаттан демобилизацияланан иһэр саллаат уол кинилэр хамаандаларыгар кыттыста.Ону кытта Тимир билсэн,ирэ-хоро кэпсэттэ.Уола Монголияҕа сулууспалаан баран , дойдутугар Ош куоратка төннөн иһэр эбит. Харчыта суох. Дэлби аччыктаабыт.
    Инники станцияларга уолаттар ол-бу ас ,итирдэр утах ылбыттарын,вагоҥҥа киириигэ арыаллыы сылдьар саллаат уолаттар “шуруйдаан”итирдэр утахтарын көҥүллэммэт диэн тутан ылбыттара. Атыыласпыт астарын байыаннай чааска тиийдэххэ үчүгэй дуоһунаска тиксиннэриэхпит диэн сорох өттүн “бэлэх” быһыытынан бэйэлэригэр хаалларбыттара. Уолаттар дьиэлэриттэн кэтэн кэлбит сэҥэх соҕус таҥастарын мантыкаҕыт сулууспалыыр кэмнитигэр туһата суох диэннэр уолаттартан мүччү туттаран ылбыттарын станцияҕа атыыһыттыы олорор эмээхсиннэртэн ол-бу аска, самогоҥҥа атастаһаллар.Кинилэргэ эрэ кыһамматтар бэйэлэрэ туспа дуйданан үөрэр-көтөр саҥалара эрэ иһиллэр. Инньэ гынан сулууспалыы баран иһэр уолаттар бары да аччык туруктаах сылдьаллар.
    Кинилэр аттыларыгар баар плацкартка түөрт сирэйдэрин –хараҕын олорууларыттан көрдөххө атын-атын омук дьоно бэйэлэрин икки ардыгар хаартыга улахана суох сууммаҕа бытахайдаһаллар.Маҥҥай поездка киириигэ Тимири биир киһилэрэ:- Хаартыга оонньоспоккун дуо?- диэн ыҥыра сылдьыбыта. Онуоха Тимир сэрэхэчийэн харчым суох диэн аккаастанан кэбиспитэ.Онтон бэйэтэ ол дьон оонньуулларын туораттан балачча уһун кэмҥэ көрөн-үөрэтэн баран боростуой көннөрү дьон эбиттэр эбит диэн бэйэтигэр түмүк оҥостубута. Ол иһин Тимир уруккутун санаан уолаттарын чөмөхтөөн ким төһө үптээҕин ыйыталаста.
    – Ребята! Если хотите сегодня сытно поесть , а нам еще сутки ехать. Сдаем мне свои деньги.Обещаю через час возвратить ваши деньги в двойном размере!
    Бииргэ айаннаан иһэр уолаттара бары эҥин араас сиртэн ыҥырыллыбыт буолан сатаан чөмөхтөспөккө,саҥардыы билсэ сатыы сылдьаллар.Ол гынан баран Тимир бэйэтиттэн икки төҕүл улахан уолу биир охсуунан охторбутун сорохтор көрбүт, атыттара истибит буолан кини тылыттан тахсыбаттар.
    Элбэх киһи аата элбэх. Барыларыттан холбоон хаарты оонньуурга сөптөөх үп тахсан кэллэ.Ону көрө олорон хаарты оонньуу олорор дьон үөрүүнү кытта Тимири оонньууга кытыннардылар.Ол кэнниттэн бэрт кылгас кэм иһигэр хаарты оонньооччулар биир-биир Тимиргэ сүүйтэрбит харчыларын биэрэ-биэрэ туран баран хааллылар. Тимир “тыл” биэрбитин курдук уолаттарыгар харчыларын төннөрдө,онтон ордубут харчытынан кэлэр станцияттан ас-үөл ыларга көрдөстө.Уолаттара сөҕүү бөҕөлөр.Ордук Одесса куораттан ыҥырыллыбыт Щварцман диэн еврей уола сөҕөр-махтайар:
    -У нас в Одессе такие “каталы”живут, все картежники мирового уровня ,которые все могут при игре с картами.И крутят очень огромные деньги. А Тимир тоже такого уровня игрок оказывается. Он при одной игре три раза “туза червей” из колоды вытащил.
    -“Абрам”! Если вы увидели ,что я так “мохлюю”, то я не такой уж игрок “высшего пилотажа”. Но,кое-что умеем.
    Ити курдук харчыланаат олохторо тупса түстэ. Кэлбит тохтобулга атыыһыттартан ас-үөл ыланнар тото-хана аһаатылар. Саллаат уолларын кэпсээнин истэллэр.
    Уоллара кинилэри аһынар,сороххут эмиэ мин курдук уута суох сиргэ кумах куйаарга баран сулуусбалыыр буолбуккут диэн бэйэтин саллаат олоҕуттан ону-маны быһа тардан кэпсиир.Бу эҥэр Каракум уонна Кызыл кум кумах куйаарыгар турар эрэ чаастарга түбэһимэн диир .Ол курдук кини Монголияҕа Гоби кумах куйаарыгар сулуусбалаан баран дойдутугар Ош куоратка төннөн иһэр эбит.Улаханнык саллан,сүрэҕэр астарбытын кэпсиир.Ол курдук, ол дойду ото-маһа мэлигир,үүнээйитэ суох, хайыр таас , кумах куйаар дойду үһү. Күн уотуттан итийбит таастарга сымыыт да буһарыахха сөп.Сөрүүкүүр сир дьиэ иһэ,атта.Онно-манна айаннаатаххына массыына анныгар киирэн күн уотуттан куотаҕын. Ол айанныыргар холуодьастан холуодьаска дылы сырыттахха табыллар. Онтон сыыһа туттардын да бүтэҕин,өлөр өлүүгэ бараҕын!Оннук сүппүт-өлбүт саллаат элбэх үһү. Олохтоох монголлар яктарын,верблюдтарын убаҕастарын иһэ сылдьаллар Чэйдэрэ үһү. Олох ыксаатаххына бэйэҥ убаҕаскын кытта иһэҕин диэн кэпсээн уолаттары улаханнык салытыннарда.
    Инньэ гынан икки суутка устата айаннаан сулууспалыахтаах олохтоох сирдэригэр Фрунзе куоратка тиийэн кэллилэр.Манна кинилэри “Газ -66” массыына кэтэһэн турар эбит. Онно олордон түүннэри айаннаатылар. Бу эҥэр түүннэрэ ыас хараҥа буолан массыына фаарата тугу тыктарарын эрэ көрөллөр. Сотору кэминэн куорат иһиттэн тахсыбыттарын эрэ өйдөөтүлэр.

    0
  • Александра
    25 сентября 2018  

    Ураа,кэпсээммит са5аламмыт,бэт да бэтthumbs up sign

    0
  • Lexanam
    25 сентября 2018  

    Олох уьун сайыны быьа кэтэстим айымньы салгыытын)))

    Дьэ бэрт!

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    26 сентября 2018  

    Бу Фрунзе куоракка кэлин кэмнэргэ Афганистан сэриитинэн сибээстээн үтүмэн элбэх байыаннай чаастары Сойуус үрдүттэн бу эҥэр муспуттар. Онон урут турбут байыаннай чаастар дьиэлэрэ-уоттара саҥа кэлбит чаастары ситэ хааччыйбатынан, кинилэри сулуусбалыыр сирдэринэн Фрунзе куораттан чугас , биир көстөөх сиргэ палаточнай городокка түһэрдилэр.Түүн диэн аахсыбакка биир “каптерщик” диэн дуоһунастаах саллаат уолтан байыаннай форма,утуйар таҥас ылан, атын-быһыыга майгыга биирдэ баар буола түстүлэр. Сүгүн –таҕын утуйбакка утуктуу сылдьан,онон-манан ыйанан турар лаампалар уоттарыгар көрдөхтөрүнэ,бэрт элбэх балааккалар бэрээдэктээх баҕайытык тардыллыбыттар.Олор быыстарынан хааман тиийэн биир балааккаҕа барыларын симэн кэбистилэр.
    -Это Вас родной дом в ближайщее время ,во время прохождения “Курса молодого бойца”. А я буду у вас “отцом”,т.е. командиром Вашего отделения. - диэт арыаллаан кэлбит ефрейтор уол им-дьимҥэ сүтэн хаалла
    Бары түҥ-таҥ түһэн оннуларын булан саҥардыы нухарыйан эрдэхтэринэ “сирена” тыаһын холбоон “подъем” хамаанданан барыларын ойутан туруордулар.Кинилэри, сорох-сорохтор олус кытаанахтык утуйбуттарын бу түүн арыаллаан кэлбит уоллара-ефрейтордара сарыннарыттан сахсыйталаан уһугуннартыы сылдьар эбит.Тимир оҕо дьиэтигэр улааппыт буолан улаханнык ыарырҕаппакка ойон турда уонна хайдах дьаһал бэриллибитинэн гимнастерката суох ,үөһээ өттө сыгынньах таһырдьа балаакка тас өттүгэр ойон таҕыста.
    Арай онно өйдөөн көрбүтэ бары балааккалар иннилэригэр саллаат уолаттар биир кэккэнэн кэккэлэспиттэр.”За,мной ! Бегом марш” диэн хамаанда биэрээттэрин кытта илиилэрин тоҥолохторунан токурутан баран , сутуруктарын түөстэригэр тутаат ханна эрэ отделенияларын хамандыырдарын батыһан сүүрэ турдулар.
    Кинилэр дьылҕалара эмиэ оннук буолла.Кэккэлэччи тураат хамандыыр уолларын батыһан палаточнай куорат аттыгар баар киэҥ-нэлэмэн хонууга сүүрэн таҕыстылар.Олохтоох саллаат уолаттар сарсыардааҥҥы хамсаныыларын,эттэрин –хааннарын уһугуннаран ырааппыттар. Саҥата суох кинилэри көрө-көрө күлэллэр.
    Кырдьык киһи эрэ күлүөх курдук.Атын уолаттар бары күн уотугар эттэрин быһа сиэтэн хап-харалар.Баттахтара биир тэҥ гына кырыллыбыт.Таҥастара-саптара бэйэлэрин эттэрин быһыытыгар лоп бааччы олоро сылдьаллар.Онтон кинилэр ол уолаттар ортолоругар “үрүҥ тураах” буола сылдьаллар.Бары саҥа кэлбит буоланнар муус маҥаннар. Онтон икки уоллара циркаҕа тахсан көстөр клоуннарга майгынныыллар, кыра размердаах форма суох буолан ,улахан размердары биэрбиттэрэ, галифе ыстааннарын хоннохторун анныгар дылы тардыммыттар. Атын хас да уол портянкаларын сытаан эрийэн кэппэккэлэр, онтукалара кирзовай саппыкыларыттан быга сылдьаллар.Баттахтарын кырыттарыыта да эҥин араас.
    Эт-хаан уһугуннарыытын кэнниттэн,хайдах кэккэлэччи турбуттарынан балааккаларыгар төттөрү сүүрэн кэллилэр.
    -Из-за нехватки места в столовой . Будем завтракать после первого потока . Поэтому завтрак в 8 часов.До этого! Это время -Ваше личное свободное время! Но,мы сейчас научимся как правильно застилать постель.Показываю один, первый и последний раз!За вами закрепляется,для хранения личных вещей тумбочка и табуретка! Во время дня сидеть и спать на кровати нельзя!
    Орон бэрээдэктээхтик хомуллара ,улахан үөрэх эбит. Бары биир халыыбынан,устаап хайдах ирдииринэн утуйар таҥаскыт ороннугутугар хомуллуохтаах диэн буолла уонна Тимир сөҕүөн иннигэр ефрейтор уоллара икки илиитигэр “колотушка” диэн ааттанар тутаахтаах икки хаптаһыны илиитигэр тута сылдьан утуйар таҥаһын уонна сыттыгын икки өттүттэн охсуолаан кырыылаан биэрдэ.
    Ол кэнниттэн табуреткаҕа уочаратынан биир-биир олордо-олордо төбөлөрүн оройунан баттах кырыйар массыына биир суолунан сүүстэриттэн –кэтэхтэригэр дылы сүүрдэн баттахтарын кырыйталаат, онтон атын өттүн бэйэ-бэйэҕит кырыйсын диэн дьаһайда.Ити курдук Тимир аармыйаҕа сулууспалааһынын орону хайдах бэрээдэктээхтик хомуйууга үөрэтииттэн уонна баттах кырыйсыытыттан саҕалаата.
    Аҕыйах хонугунан букатын атын дьон буола түстүлэр. Маҥҥай утаа бирисээгэ ылыахтарыгар дылы хаһаайыстыбаннай үлэнэн дьарыктаннылар. Кинилэри аҕалан түһэрбит байыаннай палаточнай городоктара саҥардыы оннун була сатыы сылдьар эбит. Инньэ гынан эҥин араас үлэ көрүҥэ элбэх. Кыратык да сыыһа- халты тутуннахтарына нэрээти харса суох биэрэллэр.Нэрээт диэн “хара” үлэ. Буор хаһыыта. Байыаннай техниканы БТР-дары,таанкалары уонна массыыналары өстөөх хараҕыттан кистээн диэн улахан аҥардара тимирэр гына сири хаһан баран онно туруораллар. Уонна маскировочнай сетканан саба тардаллар. Оччотугар күлүк сиргэ, күҥҥэ салллаат уолаттарга аһылыктарыгар аҕыстыы куул хортуосканы хастааһын олох “үрүҥ” үлэ курдук көстөр.
    Тимир бэйэтэ да соһуйда, сүгэнэн таба туһанарга сыстыҕастаахтарынан кини буолан таҕыста.Уолаттар үгүстэрэ куорат сиртэн ыҥырыллыбыт буолан, сатаан мас да хайыппат дьон эбит. Ол курдук биир күн Тимир Москваттан ыҥырыллыбыт Турин диэн нуучча уола куукуна оһоҕор оттук маһы бэлэмнииргэ дүлүн мастары сатаан хайыппакка турарын көрөн,ол мастары аҥар илиитинэн өйөөн баран иккис сүгэлээх илиитинэн бэрт боростуойдук хайыта охсуталаан кэбистэ. Ону ааһан иһэн рота хамандыыра старшай лейтенант Самойлов көрө охсон:
    -Как имя? Фамилия? –диэн ыйыталыһаат :
    -Будешь у меня заниматься строительством столовой !- диэн дьаһайда.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    27 сентября 2018  

    Ол күнтэн саҕалаан,Тимир атын уолаттарга холоотоххо “ырай” олоҕор түбэстэ.Ол-бу үөрэҕинэн,сүүрдүүнэн-көтүүнэн,караулга туруоруунан моһуоктаабаттар.Биир өр сылларга тутууга үлэлээбит олохтоох нуучча киһитэ маастардаахтар, кини дьаһалынан урукку аһыыр сиргэ ,биэс саллаат уол буолан, эбии миэстэ тутан биэриэхтээхтэр. Бу урукку аһыыр сирдэрэ балааккалаах куорат күнтэн-күн улаатан иһэринэн ирдэбилгэ кыайан эппиэттээбэт. Онон манна мунньубут саллаат уолаттарын хос-хос аһаппакка, барыларын биирдэ олордон аһатар сорук турар эбит.
    Үлэлэрэ да боростуой. Дьиэ тутуута буолбатах. Сарай тутуута.Күрүө эрэ баҕанатыттан уһун мастары остуолба курдук сиргэ хаһан олордоот,үөһээ өттүн мастарынан баайталаат,хаптаһынынан туора ууран саайталыыллар. Ол хаптаһыннарга шифери ууран үөһээ өттүн сабаллар. Ис өттүгэр бэрт боростуойдук икки эрээтинэн турар гына остуоллары уонна ыскамыайкалары оҥороллор. Маастардара үлэ чааһынан сылдьар.Ол иһин сарсыарда тоҕуска дылы,киэһээ алта чаас кэнниттэн бэйэлэрэ-бэйэлэригэр хаалаллар.Үлэ түргэнник барыаҕын ,тутуу матырыйаала кэмиттэн кэмигэр кэлэн биэрбэт.Инньэ гынан күннэрин улахан аҥарын түөстэригэр силлии-силлии сылдьаллар.Айахтарыгар да табылыннылар. Остолобуой эҥэр сылдьар буолан аһыыр бириэмэни,нуорманы тутуспакка аһыыллар. Онтон ордук саллаатка туох нааданый? Эписиэрдэртэн ыраах,аһыыр сиргэ куукунаҕа чугас сылдьарын - ол эн дьолун!
    Тимир чуут “пропискаланан” иһэн бу үлэҕэ ананан өрүһүннэ.Эрдэ кэлбит саллаат уолаттар саҥаттан-саҥа балааккалаах куоратка саҥа ыҥырыллыбыт уолаттар кэллэхтэринэ:
    -Кто здесь “артист театра”?-диэн ыйыталлар.
    -Здесь,среди нас нет ни одного артиста –диэн эппиэти истээт күлэн тоҕо бараллар.
    -Не горюйте! Все будете артистами. А мы посмотрим бесплатный спектакль-дэһэллэр.
    Манна кэлээттэрин кытта медбрат Сахно саллаат уол этэр:
    -Уважать меня будете!Всех я Вас поимею!
    Ол тыллар ис хоһоонун аҕыйах хонугунан биллилэр.Кинилэр сытар балааккаларын эрээтэ барыта саҥа кэлии саллаат уолаттар.Аан маҥҥай икки маҥҥайгы балааккаларга уолаттар маатыра-куутара бөҕө буоллулар.Истэрин уонна ыстааннарын тутта-тутта чугастааҕы талахтарга сүүрэллэр.”Болезнь грязных рук!” “дизентерия диэн ыарыыны хаптылар.Эҥин араас сирэй-харах,туттунуу-хаптыныы манна буолла.Аһаабыт аһын тобоҕо кэннигинэн эн санааҕыттан тутулуга суох ииккинээҕэр убаҕас буолан тахсар.Ким талахтарга тиийбэккэ ыстааныгар кыаһаланан, ким эрэ чохчойон,ким эрэ буут быстарыныы сүүрбүт манна баар буолла.Сорохтор балаакка иһиттэн олох да ыстаана суох туруусугунан эрэ сүүрэн тахсаллар.
    Балааккаҕа бииргэ сытар уолаттара бары “тигистилэр”. Бары иһинэн моһуоктаммыт саллаат оруолун эҥин араастык “артыыстаан” толордулар. Кини балааккатыттан ол ыарыы кинини эрэ тумнан ааста.Уолаттарыттан туспа сылдьар буолан быыһанна быһыылаах уонна остолобуой эҥэр сылдьар буолан илиилэрин харса суох хлордаах ууга сууна сылдьар.
    Ол кэнниттэн “моһуоктаммыттар”медбрат Сахно илиитигэр киирдилэр.Тимирдээх үлэтэ суох иллэнсийэн хааллахтарына,туох да улахан аралдьыйаллара суох буолан:
    -Ребята!Пойдем “телик” посмотрим !-дэһэн олохтоох медпууҥҥа Сахно хаһаайыстыбатыгар “телевизор” көрө бараллар.
    Дьэ,манна эмиэ туспа сокуоннаах саллаат олоҕун биир көрүҥэ көстөр. Ол курдук “Пропискалааһын”хайдах ыытылларын көрдүлэр.
    Медпууннара балааккалаах куораты кытта кэккэлэһэ, ол гынан баран ойуччу турар.Ол онно медпуун начальнига капитан Белых хамаандатынан сотору –сотору “госпиталь”диэн ааттанар уһун балаакка иһиттэн уончалыы уолу ойутан таһаараллар:
    -В одну шеренгу,стройся!Галифе и трусы опустить!Наклонись!-диэн хамаанда үөһээ хамаанда оргуйа түһэр.
    Ол төҥкөйөн турар саллаат уолаттар “олорор” миэстэлэригэр биир медбрат саллаат уол бэрт сымсатык испиирдээх баатанан укуол туруохтаах сирин сото-сото, иннэлээх шприһы тобулу быраҕан иһэр,ону иккис медбрат уол укуол биэрээт төттөрү хомуйар.
    Ол кэнниттэн сержант Сахно ол саллаат уолаттарынаан “пропискалааһыны” саҕалыыллар. Ол курдук биир уолуттан туох эрэ эмтээх улахан кээмэйдээх иннэ курдук төбөлөөх шприһы ылан уолаттар “очколарыгар” батары биэрээт истэрин-үөстэрин ыраастыыр эмин онно кутан кэбиһэр. Туһаммыт шприһын иккис медбрат уолга биэрэр. Ол курдук уочаратынан барыларын эмтиир.Ол кэнниттэн эмп ылбыт уолаттар ыстааннарын тардыммакка бууттара быстарынан чугас турар уборнайдарга ыстаналлар.
    Ол уолаттар хайдах эҥин араастаан туттан ыстаммыттарын көрө, манна нэрээткэ хаалбыт уолаттартан иллэҥ саллааттара ”олохтоох “телепередачаны”көрө кэлэллэр.Күлсүү-салсыы,үөрүү-көтүү саллааттар ортолоругар оргуйа түһэр.
    Кинилэргэ туһаайан:
    -Рядовой “Иванов” процедуру “прописки” прошел. С этого момента он уже не “мальчик” ,а мужчина .Отныне он для “молодых” является “дедом” -диэн ордоотуура иһиллэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    28 сентября 2018  

    Ити кэнниттэн биир үтүө сылааҥы күн саҥа ыҥырыы уолаттар Ийэ дойдубутун көмүскүөхпүт диэн бирисээгэ биэрдилэр.Кинилэргэ ,тус бэйэлэригэр аналлаах сэрии сэбин “Калашников аптамаатын” туттартаатылар.Ол күнтэн саҕалаан хаһаайыстыбаннай үлэлэргэ кинилэри ыытыы биллэ аччаата.
    Күннээҕи саллаат олоҕо барыта бэрээдэк биир үү-дүкчү ситиминэн күнтэн күн бара турар. Байыаннай үөрэххэ такыйыы күүстээхтик барар. Ол курдук Калашников аптамаатын ыһыы-хомуйуу,күнүскү-түүҥҥү кэмҥэ ол аптамааттан ытыы,бойобуой гранатаны быраҕыы,окуопа хаһыыта уонна үрдүлэринэн Т-54 таанканан сүүрдүүлэрэ бииртэн биир солбуллан истэ. Строевой хаамыыттан саҕалаан, турникка бэйэни тардыныыга , мэһэйдээх кэрчиги туорааһыҥҥа, сэрии сэптээх уонна быһахтаах киһини утары табатык киирсэргэ,ыты киһи хамаандатын дьэҥкэтик толорорго хайдах үөрэтэргэ уонна противогаз,ОЗК кэтэрдэ-кэтэрдэ марш бросок оҥоруутугар тиийэ дьарыктаналлар. Ол быыһыгар бойобуой-политическай үөрэххэ Аан дойду балаһыанньатыттан,устаабтан саҕалаан баран БТР-ы ыытарга тиийэ үөрэтэллэр.
    Бары бииргэ кэлбит уолаттар биир отделенияҕа түбэһэн ийэ кус ууһун курдук бары бииргэ сылдьаллар.Ол сылдьан киһи үөйбэтэх түбэлтэлэрэ буолуталыыр.Москваттан ыҥырыллыбыт уоллара Турин барыларын ууга-уотка түһэртиир. Москвичтар диэн дьиҥ олоххо тугу да сатаабат,тугу да билбэт дьон эбит. Кинилэртэн букатын атын эйгэлээх,улахан куорат ирдэбилинэн иитиллибит уол.
    Отделение көрдөрүүтэ киниттэн сылтаан атын отделениялары кытта күрэхтэһиилэргэ биир бүтэһик миэстэлэргэ сылдьар. Ол курдук бары тэҥҥик хаамыыга,кини икки илиитинэн тэҥҥэ дайбыы сылдьар буолан отделение тас көстүүтүн барытын буортулуур.Марш-бросокка олох эстэн хаалбыт охто сылдьар уолу уолаттара соһон аҕалан биэтэккэ тиксэрэллэр. Онтон туох баар байыаннай норматив туттарыыта тус биирдии киһи көрдөрүүтүнэн буолбакка ,отделение бүтэһик киһитэ көрдөрүүтүн түмүгүнэн ааҕыллар.
    Араас хайысхаҕа үөрэтэр кэлбит-барбыт эписиэрдэр бары Туринтан иннэллэр.Сатаан таҥаһын сууммат уонна өтүүктэммэт буолан кинилэр ортолоругар “ала тураах” курдук сылдьар.Барыларыттан сирэй-харах анньыллар.
    Бойобуой тус сэриигэ туһааннаах дьарыктарга взводун хамандыыра лейтенант Синайский титирэстии-титирэстии уолугар чугаһыыр.Уоллара саа диэни үйэтигэр көрбөтөх уонна атын сэрии сэптэрин кытта саҥардыы билсэр буолан хамандыырын сүрэҕин хаста да хайытта . Ол курдук түүҥҥү аптамаатынан ытыыга хамандыырын кытта инники уот аһар күөҥҥэ киирэн баран ытарыгар кутталыттан аптамаатын босхо тутан туран , тарбаҕын чыыбыстан араарбакка эрэ ботуруона бүтүөр дылы уочарат биэрбит. Ол аайы ыппыт буулдьалара муннуларын анныгар окуопа иннигэр сытар таастарга охсулла-охсулла эҥин араастык көтөн тахсаллар.Онтон сорохторо төттөрү тэйэн кэлэн бэйэлэрин дьөлүтэ түһэ сатыыллар .
    Ол эрэ буолуо дуо? БТР-ы сүүрдэн иһэн ойоҕоско баар хайаҕаһынан ытыыга ,аптамаатын уоһун ол хайаҕаска ситэ укпакка эрэ ытан кэбиһэн ,буулдьата БТР иһигэр истиэнэттэн истиэнэҕэ тэйэн ,хата кинилэр дьоллоругар тула “күүлэйдээн” баран халлааҥҥа көтөн хаалбыт.Ол көтөрүгэр Синайский фуражкатын куондарын тоҕо көтөн ааспыт.Ол кэнниттэн Синайский үс күн палаточнай куоратка көстүбэтэх.Ону рота хамандыыра Самойлов:
    -Он обмывает,что остался живой!-диэн уолаттарга кэпсиир.
    Онтон таанка үрдүлэринэн барыытыгар ,Турин таанка бу сабардаан кэлбитигэр окуопатын иһиттэн ойон тахсыбыт.Окуопатын сыыһа-халты тэбэн сууллан түспүт.Ону хамандыыра бэлэм турар буолан, бэрт түргэн хамсаныынан таанка суолуттан уолу туора тардан таһааран, таанка үнтү тэпсэриттэн быыһаабыт. Ол кэнниттэн танкист уол таанкатын тохтотоот, ойон тахсан, Турины охсоору биир айдаан.
    Ол быыһыгар ,таҥара барытын тэҥҥиир диэбиккэ дылы Турин көмөтүнэн лейтенант Синайский старшай лейтенант званиетын ылла, ону кытта взвод хамандыырын дуоһунаһыттан рота хамандыыра дуоһунаһыгар үрдэтилиннэ .
    Ол курдук үрдүкү былаастан ,Ортоазиатскай пограничнай байыаннай уокуруктан бэрэбиэркэ кэлэн көрүүтүгэр кинилэр отделениялара бойобуой гранатаны быраҕыы нормативын толорор кэмигэр түбэстэ. Хас биирдии саллаат араспаанньата ааттаннаҕына отделенияҕыттан арахсан хамандыыргын Синайскайы кытта “огневой “ рубежка киирэн, кини хамаандатынан граната быраҕаҕын.Барыта этэҥҥэ баран иһэр.Саллаат уолаттар биир-биир граната быраҕан тахсаллар.Турин уочарата кэлэр.Арай уолаттар көрдөхтөрүнэ гранаталара өрө күөрэйэн тахсан баран, олох окуопаларын аттыгар эстэр. Бары соһуйаллар,сүүрэн тиийэн көрбүттэрэ.Синайский окуопа түгэҕэр Турины бэйэтин анныгар хам баттаан баран сытар эбит.Кэлин Синайский арыый уоскуйан бэттэх кэлбитин кэннэ ,кини кэпсээнин иһиттэххэ маннык буолбут:
    -Рядовой Турин окуопаҕа киирэригэр кутталыттан тип-титирэс үһү.Граната кольцотын тарбаҕынан туура тардаат,быраҕарын оннугар гранататын окуопа түгэҕэр мүччү тутан кэбиспит.Ону көрөөт Синайский ол гранатаны үөһээ элиппит уонна уолун үрдүгэр баран көмүскүү түспүт.
    Ол кини хамсаныытын бэрэбиэркэлээччилэр үчүгэй өттүнэн бэлиэтии көрөннөр. Синайский бочуотка уонна чиэскэ тиксэр

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    28 сентября 2018  

    Биир күн саллаат уолаттар бэйэлэригэр биир дьээбэ көрү-нары булуннулар.Ол курдук урукку өттүгэр ханнык эрэ сыаллаах тутуллубут байыаннай объект тула туппут күрүөлэрин тутуутугар туһаныллыбыт тимир турбалар сиргэ тобулу сааллыбыт тобохторун аттыгар “отделение в наступлении” диэн темаҕа дьарыктанананнар, бэрткэ сэниэлэрэ эстэн сынньалаҥҥа тохтоотулар.Сорох уолаттар кааскаларын ол турбалары саба ууран кэбистилэр.
    Онуоха Турин:
    -Это же ,самые настоящие минометы!-диэн саҥараат биир турба иһигэр “взрывпакеты”граната эстэр тыаһын үтүктэр тэрили быраҕан кэбистэ.Бары ходьох гыныахтарыгар дылы бүтэҥи тыас иһилиннэ даҕаны, ол турбаны саба быраҕыллыбыт кааска өрө көтөн баран турба аттыгар икки-үс миэтэрэлээх сиргэ көтөн тиийэн түстэ. Оччону көоөн баран кинилэри кытта бииргэ сылдьар сержант уолаттар взрывпакеттары эһэн “ким кааската ыраах көтөр эбит” диэн күрэхтэһэ сырыттылар.
    Ону көрөн турбут Шварцман:
    -Фигня, все это..
    -А что?
    -Смотрите что я могу - гордо заявил он.
        Ол кэнниттэн взрыв пакет детонаторнай шнурун уматар.Уолаттар бары интириэһиргээн кини тула мусталлар.Шварцман взрывпакетын турба иһигэр уурар уонна ону кааскатынан саба уураат үрдүтүгэр олорунан кэбиһэр.
    Дьэ,доҕоор! Мюнхаузен кэпсээнэ диэн сымыйа буолар. Бары соһуйуохтарыгар дылы,Шварцман миэтэрэ аҥара сиртэн өрө көтөн тахсар.Бу кэнниттэн саллаат уолаттар Шварцманы үтүктэн бары уочаратынан өрө көтө оонньоотулар.Бары даҕаны астыннылар.Ол сылдьан саамай бүтэһик хаалбыт взрывпакеты былдьаһыы буолла.Ону дуоһунастаах буоланнар сержаннартан биир уолга тигистэ.
    Саллаат уолаттар болҕомтолоро киниэхэ туһаайыллыбытынан дьоллонон сержант уол кааскатыгар олорбута.Туох биричиинэнэн эбитэ буолла? Взрывпакета эстиэхтээх кэмигэр эстибэтэ.Сержант уол балачча кэтэһэн баран дьиибэргээн өндөйөн туран эрдэҕинэ, взрывпакета эстэр. Ону кытта тэбис тэҥҥэ 3-4 киилэ ыйааһыннаах кааска туох баар күүһүнэн уолу олорор миэстэтигэр саайар.Ол кэнниттэн эткэ ыттарбыт эһэ часкыйыытыттан,сүүһүн халты оҕустарбыт атыыр оҕус орулааһыныттан итэҕэһэ суөх ыһыы-хаһыыны кытта бииргэ маат-муут бөҕө кутулла түстэ.Уоллара улаханнык айманна .Били оҕо оҥорор тэрилэ ,атыыр оҕус сымыытынааҕар улахан гына иһэн таҕыста.Олорор миэстэтэ хаан туран күөх баламах.
    Инньэ гынан уолларын өйөөн медпууҥҥа илдьэн туттардылар.
    Капитан Белых уолу көрөн баран:
    -Придется яйца резать!-диэн түмүк оҥорбутугар.Уолун баттаҕа чуут маҥхайа сыста.Ол быыһыгар уолун уоскутар:
    -Это я пошутил. Ничего страшного. Жить будете. А вот детей у вас не будет.
    -Доктор, - диэн биһиги дьоруойбут ынчыктыыр саҥата иһиллэр.
    - Не настаивайте, больной. Вам вредно волноваться.
    - Так, что капитан он больше не мужик? - интересуется командир взвода Синайский.
    - Все возможно, если процесс запустить.
    - Ну парень теперь тебе одна дорога будет.
    - Куда? - стонет клиент.
    Не кудыкай. В голубые.
    Сержант воет.
    - Ничего не выйдет. С такой жопой его даже в педики не примут, - успокаивает капитан медицинской службы.
    Ити курдук икки эписиэр уолларын дьээбэлииллэр.
    Онтон бииргэ сулуусбалыыр уолаттара баанньыкка сылдьан көрдөхтөрүнэ,уолларын олорор миэстэтэ “кустук” өҥүн арааһынан оонньуур.
    Ол кэнниттэн палатачнай куоратка бирикээс аахтылар.Сержант уолбутун рядовойга түһэрэн кэбистилэр.Хоройон турар тимир турбаларын таанкаларынан тоҕута тартартаан кэбистилэр.
    Туриннарын этигэр онон –манан хастыы да төбөлөөх кутургуйалар тахсыбыттар диэн Сахно көмөтүнэн справка ылан медпууҥҥа туттараннар,үөрэх бүтүүтүгэр төһө үчүгэй билиини ылбыттарын бэрэбиэркэлиир түһүмэххэ кинилэр инники күөҥҥэ тахсан, отделениялара биир үчүгэй бэлэмнээх аатыран махтал суругунан наҕараадаланнылар.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    30 сентября 2018  

    Ол кэнниттэн үөрэхтэрэ бүтэн дьиҥҥээх сулуусбалыыр чаастарыгар ыыталаатылар.Аҕыйах хонугунан бары тутуспутунан Таджикистан өрөспүүблүкэтин Бадахшан автономнай уобалаһыгар Тянь-Шань хайаларын ортотугар турар пограничнай заставаҕа биирдэ баар буола түстүлэр.
    Тула өттүлэрэ олус кэрэ хартыына .Кини өйдөбүлүгэр арай учуутала Уйбаан Уйбаанабыс кэпсиир Өймөкөөнүн хайаларыгар майгынныыр курдук, үрдүк күөх халлааҥҥа чарбачыспыт хаарынан бүрүллэн турар очуостардаах Памир таас киллэм хайалара .Тимир оҕо сылдьан Кавказ хайаларын көрбүт буолан улаханнык соһуйа көрбөтө. Ол гынан баран тулалыыр эйгэтэ,үүнээйитэ ото-маһа,дьоно –сэргэтэ букатын атын эйгэлээх-итэҕэллээх ,кус-хаас саҥалаах дьон эбиттэр.
    Биир өттүнэн Сэбиэскэй былаас илиитэ ситэ тиийбэтэх дойдута.Олохтоохторо төһө да бу сир Таджикистан өрөспүүблүкэтин сиригэр-уотугар киирбиттэрин иһин аттынааҕы Афганистан государствотыгар олохтоох букатын туора тыллаах “Айни” диэн хайа быыһыгар олохтоох көс бииһин дьоно эбиттэр.Бу көс бииһин ууһа Сэбиэскэй былааһы утары Афганистан сэриитигэр актыыбынай кыттыыны ылбыт аҕа бииһэ буолар.Былыр былыргыттан ,үйэлэрин тухары аһылыктарын сэрии сэбинэн булунан,манан ааһар “солко суолу” манаан онон ааһар караваннары халаан астанан-таҥастанан олорбут көс бииһэ эбит .
    Ону таһынан бу эҥэр эмиэ сэбиэскэй былааһы утары охсуспут басмачтар тобохторо дойду оҥостубут сирдэрэ буолан биэрдэ.
    Онтон кинилэр сулуусбалыыр сирдэрин турар миэстэтэ Улуу дойдулары кытта ыкса сытар.Ол курдук Кытай,Индия,Пакистан уонна Афганистан государстволара кинилэр пограничнай заставаларыттан илии уунар эрэ сиргэ сыталлар. Бу хайалар быыстарынан икки улахан атыы-эргиэн суола,биирдэһэ Кытайтан,иккиһэ Индия,Пакистан,Афганистан курдук дойдулартан Европа диэки саамай кылгас суол буоларынан билигин даҕаны таһаҕастаах караваннар быыстала суох субуллаллар.Онтон киирэр суолларын Сэбиэскэй Сойуус пограничниктара быспыттарынан, көҥүллээх эрэ табаардаах караванннар государствоҕа нолуок төлөөн туран таможня пуунун нөҥүө туорууллар.
    Онон бу манна турар пограничнай застава соруга дойду национальнай интириэһин көмүскээн манан ааһар былыргы кытайтан,индияттан кэлэр быһа атыыһыттар суолларын быһан олорор соруктаах эбит.
    Инньэ гынан билигин улахан караваннар нолуок төлүүртэн куотан атын суолунан табаардарын Турция нөҥүө Европаҕа таһа сылдьаллар. Ону олохтоохтор олох сөбүлээбэттэр эбит. Урукку өттүгэр ол араас табаардаах караваннар атыыһыттарын кытта мэнэйдэһэн астанан-таҥастанан олорбуттар. Онтон билигин ,ол дьарыктара уларыйан сокуону утарар дьаллыгынан “контрабанданан” дьарыктанан олороллор .
    Ол курдук олохтоохтор хайдах баҕарар кыраныыссаны хайалар быыстарынан,барааннар суолларынан кэһэ сылдьаллар .Сэбиэскэй пограничнай заставалар бэйэ бэйэлэриттэн ыраах буоланнар, кыраныысса барыта бүтүннүү хонтуруолламмат эбит. Ону барытын кэлбит күннэригэр застава начальнигын политическай боппуруоска солбуйааччыта Усамбаев диэн майор кинилэргэ сырдатта уонна олохтоох дьону кытта кэпсэтиигэ киирбэттэрин сэрэттэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    1 октября 2018  

    Ити тыллар ис хоһооннорун Тимир аҕыйах хоноот да биллэ.Олохтоохтор биһиги хоту кыра омуктарбыт курдук бары сааларын,быһахтарын сүгэ-иилинэ сылдьаллар. Ким эрэ кэргэнин кытта кыыһырсыбыт,бэйэ-бэйэлэрин кытта өйдөспөтөх буоллахтарына кишлак ортотугар кыра болуоссат курдук баарыгар, “аксакаллар” –аҕа ууһун баһылыктара мустаннар буруйдааҕы бар дьон ортотугар талаҕынан таһыйтараллар. Ити курдук күннээҕи олохторун Сэбиэскэй былаас сокуоннарынан салайтарбакка ,былыр-былыргаттан бэйэлэрин дьаһаммыт сиэрдэрин –туомнарын сүрүн дьаһал быһыытынан илдьэ сылдьаллар. Манна туох баар үөскүүр боппуруоһу барытын “аксакаллар” быһаараллар диэн кэпсээтилэр.
    Ону Тимирдээх кыраныыссаны харабыллыы баран иһэннэр көрөн ааһаллар. Сэбиэскэй былаас “вертолет” көтөн кэллэҕинэ эрэ биллэр. Оскуолаҕа ,араас үөрэххэ үөрэнэр оҕолор,ыччаттар кэлэллэр-бараллар. Ол барыта Тимир урут оҕо сылдьан көрбүт “Джульбарс” диэн пограничниктар тустарынан киинэтин саҥатта.
    Ас-таҥас өттүгэр кыраныысса тас өттүттэн кэлэр табаардар бобуллар курдук буолбуттарын иһин олохтоох баһаарга ити ааттаммыт государстволар астара-таҥастара барыта атыыланар.
    Инньэ гынан олохтоохтор кыраныысса икки өттүгэр талбыттарынан мэнэйдэһэ сылдьаллар диэн өйдөбүлгэ кэлэҕин!
    Ол гынан баран пограничниктар онно кыттыспаттар,тарбах быыһынан көрөллөр эбит.Олохтоохтор бары тутуспуттарынан аттынааҕы омук государстволарыгар көһөн хаалыахтарын сөп диэн уонна утары афганистаҥҥа сэриилэһэ үөрэхтээх “айни” аҕа бииһин улахан этэрээтэ турарыттан дьиксинэллэр эбит.
    Онтон пограничниктар сулуусбалара барыта “устаап” ирдииринэн барар.Ол гынан баран ити киинэҕэ көрдөрөллөрүн курдук ыт тутан баран кыраныысса устун хаамсыбаттар. Уолаттар икки күн өрүү-өрүү бойобуой дьуһуурустубаҕа тахсаллар.. Памир хайаларын сирэйдэрин быһыта түһэн устар икки хайа үрэҕэр КПП оҥостон ,онно уончалыы саллаат буолан урукку кэмҥэргэ караваннар айанныыр суолларын быһан олороллор. Кыраныысса нөҥүө ааһар караваннар бобуулаах табаардарын бэрэбиэркэлииллэр.Таможня нөҥүө ыыттаран нолуок төлөттөрөллөр.
    Онтон Турин манна кэлэн улаханнык олоҕор табылынна.Үчүгэй,ыраас буочардаах уонна тыллары табатык суруйар,үрдүк үөрэхтээх буолан штабка “писарь” дуоһунаһыгар түбэстэ.Инньэ гынан уоллара “ дуоһунастанан”кинилэртэн олох туспа сылдьар, киэһээ биирдэ эрэ көрөллөр.
    Онтон Вова Щварцман бэйэтэ олох тылланан заставаны этинэн хааччыйа олорор “сибиинньэ” ферматыгар “свинарник” дуоһунаһыгар барда.Уолаттар ааҥ-маҥҥай күлүү гыналлара,онтон кэлин “еврей везде еврей” диир буоллулар. Ол курдук уолаттар бары кэриэтэ,кэм аастаҕын аайы мусульман итэҕэллээхтэртэн уратылар Шварцмаҥҥа тиийэн эбии аһыыр буоллулар.Вова аһа дэлэй.Кинилэр кэллэхтэринэ сэргэхсийэр.Уолаттар ким туох сонуннааҕынан кэпсээннэрин тоҕо тардан кэбиһэллэр. Оччотугар остуол үрдүгэр туустаммыт сибиинньэ сыатыттан,шашлыктан саҕалаан баран ,арыт нуучча водката даҕаны кылапычыс гынан тахсыан да сөп.
    Кинини көрүөхтээх застава начальнигын хаһаайыстыбаннай чааска солбуйааччы капитан Николашин үлэтэ элбэҕинэн ый баһыгар-атаҕар биирдэ эмэтэ охсуллан ааһар эбит.Ону даҕаны киниттэн сибиинньэ оҕотун астатан ылаары гыннаҕына .
    -Мы ,евреи считаем ,что самое большое достижение нашего народа это то, что мы придумали деньги. И вместо старой религии человечества “тенгрианства” мы создали новую религию в виде христианства.Одурманиваем другие народы и выкачиваем от них деньги –диэн кэпсээн уолаттары кыһытар.
    Ол быыһыгар Одессаттан төрүттээх буолан “хохуол” буолан ылар:
    -Знаете,ли Вы почему мы “хохлы” стали разводить у себя свиньи. Потому-что во время своего нашествия монголы-татары ,как мусульмане не ели свинью.Они забирали себе всю живность подчистую,кроме свиней. И наш народ хотя находился под игом татар триста лет ,никогда не голодал.Поэтому свинья для нашего народа- самое святое животное.

    Уолаттар Щварцван еврей хааннаах буолан олоҕу букатын атын муннугунан көрөрүн сөҕөллөр. Еврейдар салгынтан да харчы оҥорор дьон.Кинилэртэн ким даҕаны кини курдук “сибиинньэ көрөөччү” дуоһунаһа аата-суола мөлтөҕүн иһин маннык барыстаах миэстэ буолуо диэн төбөтүгэр оҕустарбатаҕа.Кинилэргэ холоотоххо олус көҥүллүк олорор.Бэйэтэ бэйэтигэр..Бэйэтин өйүгэр-санаатыгар сөп түбэһэр миэстэтигэр сулууспалыы сылдьар буолан,олохтоохтору уонна эписиэрдэри кытта олох чугастык эн-мин дэһэ сылдьар Атыы-эргиэн ,мэнэйдэһии бөҕөтүн ыытар.
    Онтон кинилэри кытта кэлсибит Красноярскай кыраай уола булчут идэлээх уол Дудкин баҕа өттүнэн кинолог идэтин баһылаан Рекс диэн ааттаах овчарка боруодата ытын кытта күн аайы дьарыктанар.
    Онтон атыттар бары таможня пуунугар уонна кыраныысса харабылыгар дьиннээх пограничник сулууспатын бараллар.
    Тимир төһө да куоратка улааттар,сахата өтөн ,норуотун мунньуммут баайын илдьэ сылдьар буолан барытыгар сыстыгас. Бэстилиэтинэн ,автоматынан ытыыга барыларын баһыйа тутар. Эт-хаан эрчийиитин дьарыгар, күүс-уох бэлэмнэтиитигэр бэйэтин кыана туттар буолан эмиэ инники сылдьар. Кыраныыссаны кэспиттэри тутууга-хабыыга “бэйэни көмүскэниини “ ыытар бойобуой самбоҕа маастар лейтенант Самойлов Тимири кытта биир –икки төгүл дьарыктанаат уопсай бөлөхтөн арааран бэйэтэ-бэйэтигэр дьарыктанарыгар көҥүл биэрбитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    2 октября 2018  

    Онон кинини бэлиэтии көрөннөр застава начальнига майор Войтич бэйэтин бирикээһинэн бэрт тургэнник ефрейтор сыбаанньатын иҥэрэн баран туспа соруктаах пограничниктар бөлөхтөрүн салайааччытынан анаабыта. Кинилэр застава көрөр –истэр харабыллыыр сирэ уһунунан ыйга биирдиитэ –иккилиитэ Памир хайаларын быыстарынан сатыы застава көрүөхтээх бүтэһик муҥур бүтэһик туочукатыгар диэри кыраныыссаны кэһии баарын-суоҕун көрөн кэлэллэр.Атыннык эттэххэ манан кыраныысса “ в замке” диэн этэр кыах суох.Онон олохтоохтор туһаналлар , төһө да бу туруору халлааҥҥа өрө хоройон тахсыбыт хайалар нөҥүө улахан караваннар сылдьыбатахтарын иһин сатыы дьон биллибэт хайа суолларынан кыраныысса нөҥүө бэрт босхотук киирэ-тахса сылдьаллар. Ол суолларынан эмтээх сибэккилэри-оту үүнээйилэри хомуйа,хайа барааннарын бултаһа уонна атын да сыаллаах-соруктаах көҥүл-босхо афган өттүттэн дьоннор эмиэ утары киирэн тахсаллар.
    .
    Тимир аан маҥҥайгы кыраныыссаны харабыллыы тахсыбытын олус чуолкайдык өйдүүр.Ол онно кинилэри сотору сулууспалаан бүтэн бараары сылдьар сержант Киселев салайан бүтэһигин Тимир бөлөҕөр ханан,ханнык хайысханан хааман кыраныыссаны маныахтаахтарын көрдөрбүтэ уонна бэйэтин дуоһунаһын Тимиргэ туттарбыта.
    “Приказываю Вам выступить на охрану государственной границы”- диэн застава начальнигын бойобуой чааһыгар солбуйааччы капитан Кипиани бирикээс ааҕаатын кытта,”Слушаюсь выступить на охрану государственной границы!-диэн Киселев араапардаат бэйэтин бөлөҕөр “кругом” хамаанда биэрээт наряд заставаттан тахсан хайалар диэки хаама турбуттара.
    Бу пограничнай наряд сүрүн соругунан сержант Киселев быһаарыытынан хайа суолларынан биирдиилээн дьон кыраныысса нөҥүө киириилэрин-тахсыыларын бопсуу эбит. Ону кытта кэккэлэһэ сытар застава пограничныктарын кытта көрсүһэн бииргэ үлэлииллэрин быһаарсыахтаахтар.

    Сержант Киселев бириэмэ элбэҕинэн уонна сотору сулууспалаан бүтэн дойдутугар бараары сылдьар буолан айаҕа хам буолбат. Кини кэпсииринэн олох аҕыйах сыллааҕыта бу эҥэр сэбиэскэй былаас суоҕун кэриэтэ эбит.Олус элбэх наркотик уонна сэрии сэбэ бу эҥэринэн Сойууска сокуону кэһэн туран киирэринэн кинилэр сулууспалыы сылдьар заставаларын бу эҥэр олохсуппуттар. Ол курдук бу манна Памир хайаларын быыһыгар бүгэн “Айни” диэн Афганистан норуоттарын биир аҕа ууһа олорор, кинилэр ким да былааһын үйэлэрин тухары билиммэккэ, бэйэлэрин бэйэлэрэ дьаһанан , бэйэтин урукку олохторун тосхоллорун уларыппакка олороллор эбит. Билиҥҥи дьалхааннаах кэмҥэ эҥин араас былаас уларыйа турдаҕына Афганистан сэриитин кэмигэр, бары былааһы: олохтоох,янкилары,нууччалары барытын утары, сэриилэһэ олорбуттар. Бэйэлэрин саа-саадах көмөтүнэн көмүскэнэн,астарын-таҥастарын күүс өттүнэн булуна-талана ,былыр былыргыттан олохсуйбут сирдэрэ атыы-эргиэн суолун урдугэр олорор буолан ,манан кэлэн ааһар караваннартан түһээн ылан, онон астанан-үөллэнэн олорор аҕа ууһа.
    Ол курдук ол аҕа ууһун биир күүстээх бөлөҕүн бу эҥэр Рахими диэн уруккута Сэбиэскэй Сойуус аармыйатын эписиэрэ баһылаан –көһүлээн салайан олорор.Кини бэйэтин хамсаныыларын сиэрдээхтик урукку ирдэбиллэринэн салайтаран атыыһыттартан түһээн хомуйуутунан эрэ муҥурданан олорбут эбит буоллаҕына, билигин атын тас күүстэр буккуһаннар ,бу аҕа ууһун иһигэр олоҕу атын муннугунан көрөр дьон үөскээннэр, опиум үүннэрэн ону тарҕатыынан дьарыктанар наркокартелларга сыстаннар , улахан үп-харчы эккирэтииһитиигэр ыллаттаран,бу дьаллыгынан дьарыктанар буолбуттара балачча кэм буолбут.
    Онтон билигин ол аҕа ууһа улахан караваннар суолларынан көҥүлэ суох табаардары Сэбиэскэй сойуус кыраныыссаҕа кытаанахтык саппытын түмүгэр ,бу кыраныысса нөҥүө ол-бу контрабанднай табаардартан саҕалаан баран,наркотиктары уонна сэрии сэбин кыраныысса нөҥүө былааннаахтык тарҕатыынан дьарыктана олороллор эбит.
    Сэрииһит омук буолалларынан олох кылгас кэмҥэ биир тыһыынчаҕа чугаһыыр буойуну туруоруохтарын сөп. Онон кыраныысса да нөҥүө күүс да өттүнэн киирэр кыахтаахтар диэн Киселев кэпсиир.Кини кэпсииринэн манна застава кэлиэн иннинэ талбыттарынан айбардаан олорбуттар. Онон олохтоохтор пограничниктарга сыһыаннара икки өрүттээх эбит.Биир өттүнэн Рахими сабыдыалыттан тэйэннэр үөһээ тыына сылдьаллар, иккис өттүнэн контрабанданан дьарыктанан астарын-таҥастарын булунар буолан син-биир Рахимины кытта ыкса сибээстээхтэр эбит. Ити тас өттүнэн Сэбиэскэй Сойууска Коммуньуус партиятын күүһэ-уоҕа мөлтөөн Таджикистан атын республикалар курдук туспа государство буола сатыыр. Итинэн сибээстээн Сэбиэскэй былааска утары турар партиялар былааһы күүс өттүнэн сууллараары сэрии сэбин мунньуналлар.Ол сэрии сэбэ барыта манан,бу кыраныысса нөҥүө киирэр . Онон кыраныысса аттынааҕы балаһыанньа уустук, тыҥааһыннаах, күүркэтиилээх эбит.
    Кинилэр бөлөхтөрүгэр чечен уола Алимджан Джабраилов – тустуук,радист быһыытынан,Сибииртэн кинолог Иван Дудкин-штангист,Молдавияттан сылдьар гагауз омук уола Хамса Харачура-самбист,латыш Сабонис –баскетболист сүрүн пограничниктар быһыытынан киирэллэр. Бэйэлэрин көхсүлэригэр күннээҕи хааччынар таһаҕастарын , ол курдук аһыыр астарын сухой паегы кытта утуйар-аһыыр тэриллэрин илдьэ сылдьаллар. Ол тас өттүнэн сэриилэрин сэбэ. Онтукалара сөбүгэр ыйааһыны тэбэр.
    Кыраныысса хайаны үнтү солоон түһэр урэх устун барар эбит.Үрэх икки өттө халлааҥҥа чарбачыһар туруору хайалар.Онон хайа очуос таастарын устун хаамыы суоҕунан хаамарга чэпчэки курдук..Өрө эрэ дабайыы. Ол гынан баран суолларын сорох өттүн сымара таастар хайа оройуттан төкүнүйэн түһэн таас “быһыттар” үөскүүллэр.Ол устун хамыы туспа дьарыгы уонна ньыманы ирдиир.
    Уолаттар бары даҕаны спортсмен буоланнар эт-хаан сайдыытыгар бэйэлэрин кыанар уолаттар.Ол иһин кинилэри бу бөлөххө анаатахтара.
    Ол гынан баран кыраныысса устун үһүс хонуктарыгар балачча сири барбыттарын кэннэ Харачура уонна Сабонис биирдэстэрэ лис курдук барыта быччыҥ уол ыйааһыннаах,атына икки миэтэрэ уһуннаах уол түөрэ-ланкы үктээн улаханнык эстэ быһыытыйдылар. Күҥҥэ төһө усталаах сири бараллара сүрүннээн эрдэттэн быһаарыллыбыт. Ол курдук хонук сирдэригэр боростуойдук бытархай таастары тэлгэтэн балаакка тардынарга сири көннөртөөбүттэр.Күөс өрүнэргэ мас хаһааналлар эбит.Төрдүс күннэригэр аттынааҕы застава пограничниктарын кытта көрүстүлэр.Бэйэ-бэйэлэригэр пакеттаах сурук бэристилэр,чаас курдук ону-маны кэпсэтэн баран “на границе все спокойно” дэһэн баран төттөрү айаннаатылар.
    Ол иһэн айан ыараханын биллэттимимээри Тимир уолаттарын кытта кэпсэтэр.Бары да саҥа билсэ сатыы сылдьаллар.
    Сабониһы дьээбэлииллэр:
    -За чем тебя в нашу группу “воткнули?” Тебя надо было поставить на месте “вышкаря”, никакой караульной вышки строить не надо было-дииллэр.
    Ол аайы уоллара холку кымаардаан да көрбөт.
    Онтон Тимир Харачураны Молдавияҕа сылдьыбыт буолан олус чугастык ылынар.
    - Я в Ваших краях был. Знаю как Вы там живете.В нашем языке если дословно перевести слово “гагауз” означает “черный бык”, соответственно вы из рода “черных быков”. Мы же тюрки,из одного племени .А я из рода “саки” .что означает “солнце”,т.е мы преклоняемся по своей вере “Тенгри” к солнцу.
    И предки твои наверно занимаются табакопроизводством .Раз тебе дали имя “Хамса”.
    Уола улаханнык соһуйа истэр:
    -Да,я из рода “черных быков”.Когда через Европу прошелся огнем и мечью Аттила вождь скифов. Он нас род оставил дозорным в территории нынешней Молдавии.И откуда узнали ,что мои предки занимаются табаком.
    -    Я просто предположил ,я же видел как в Молдавии целые поля занимает табак. А в нашем языке “хамса” означает трубку для табака.
    -    А я насчет тебя, впервые удивился когда было сдача норматива при стрельбе из автомата. Тогда Тимир !Вы начали считать патроны”биир,икки,үс......” и я тогда думал:
    - Откуда он знает по нашему?
    Ити курдук Тимир гагауз уолу кытта бэйэлэрин норуоттара төһө даҕаны ыраах тэйсэн дойду икки уһугар баалларын иһин биир төрүттээхтэрин дьиибэргииллэр.
    Онтон чечен уолун кытта бииргэ хаамсан иһэн Тимир этэр:
    -Эх, был бы я сейчас у себя дома, в Якутии, ногой пнул камень и под камнем алмаз нашёл.
    Онуоха уола соһуйан өрө көрө түһэр:
    -Как Алмаз? Прям ногой?
    Онтон Тимир уолун хараҕа уоттаммытын көрөн аһары баран:
    - Вот здесь когда какаешь, ты попу листочком вытираешь, а я песца бы поймал мимо пробегающего им бы и вытер.
    Ол аайы уола итэҕэйбэтэҕин биллэрэн өрө хаһыыра түһэр:
    -Врёшь!
    Ол аайы Тимир уолун өссө тарбаан биэрэр:
        - А когда я с реки пью, в рот золото лезет, приходится выплёвывать...
    Итэҕэйбэтэҕин биллэрэн уола:
    - А если такой богатый, почему здесь служишь?-диэн ыйытта.
    Онуоха Тимир:
    -Ответ простой. У нас вера не позволяет. Мы исповедуем самую старую веру “тенгри”.Преклоняемся солнцу.Человек должен накопить свое добро, только своим усердным трудом.А все драгоценности то что добывается из под земли с порчей окружающей природы, ни к чему хорошему не приведут. У нашего народа ,понятие золота и алмаза как у индейцев. Золото и алмаз для нашего народа никакой ценности не имеют, они приносят только зло.
    Уола Тимири олох анекдотка кэпсэнэр “чукча” курдук көрөр:

    -Я после армии в Якутию поеду! Разбогатею.Оплачу калым и женится буду Альмире.Это моя девушка-она меня ждет-диир.
    Онтон сибиряк Иван Дудкины кытта Тимир өйдөрө санаалара сөп түбэһэр. Тулалыыр эйгэлэрин биир хабааннаахтык көрөллөр. Иккиэн сибиряктар буолан буоллаҕа буолуо.Кэпсэтиилэрэ булт уонна Рекс тула эргийэр. Рекс бу бөлөх эмиэ биир дьиҥҥээх чилиэнэ.Өйдөөх баҕайы ыт. Буруйа диэн саҥарбат эрэ.Куруутун Иванын кытта биир киһи курдук сылдьар,кини сирэйин-хараҕын манаан тахсар.
    Ити курдук Тимир бэйэтин бөлөҕүн уолаттарын кытта билистэ.Мантах антах бу кинилэр эппиэттиир учаастактара.Атын икки бөлөҕү кытта уочаратынан маныахтаахтар.Ону таһынан кыраныыссаны үөһээттэн вертолетунан көрөн маныыллар. Олор көтөр кэмнэрэ бэйэтэ туспа сокуоннаах.Ол гынан баран кинилэри кытта бөлөхтөр сибээһи ыксатык тута сылдьаллар.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    4 октября 2018  

    Рахими дьонноро бу эҥэр күүс өттүнэн киириэхтэрин, бу вертолеттартан куттанан киирбэттэр диэн сержант уоллара кэпсиир. Ол курдук аҕыйах сыллааҕыта Афган сэриитин кэмигэр өтөн киирэ сылдьыбыттарыгар, бу вертолеттар өтүүктээн ааспыттар.Икки өттүттэн киһи бөҕө өлбүт.
    -Жаль, что это было раньше до моего призыва,а то домой возвращался бы в орденах.Все девчонки моего города были бы мои-диэн кэпсиир.Ол быыһыгар кини сулууспалыыр кэмигэр туох да буолбатаҕыттан эмиэ да үөрэр курдук тыллаһар.
    -Могли убить!-диир.
    Ити курдук көрүөхтээх учаастактарын билсэн төттөрү кэлэн иһэн,Тимир иһигэр сулууспабыт куруутун бу курдук ааһар буоллаҕына,сулууспа диэн күүлэй тэбиитэ эбит диэн толкуйдуу испитэ.Ол гынан баран бу тулалыыр чуумпу эйгэ көрдөххө эрэ манныгын,харах баайыыта буоларын бэйэтинэн билбитэ
    Ол курдук саамай бүтэһик күн ,хонуктарыгар оттук мас хомуйа бары тарҕаһан көрдүү сылдьыбыттара. Ол сылдьан Тимир биир сымары тааһы эргийэ хаамаат ,түөһүнэн пистолет уоһугар иннэ түспүтэ. Иннигэр биир “душман” таҥастаах киһи бэстилиэтин уоһун киниттэн араарбакка кыҥыы сылдьан,ыйар тарбаҕынан уоһун таҕайбытынан кэннинэн тэйэн атын сымара таас күлүгэр киирэн хаалбыта.
    Тимир хайыыр да кыаҕа суоҕа. Аптамаатын атын уолаттар курдук балаакка таһыгар хаалларбыта,онтон уолаттара отучча миэтэрэлээх сиргэ бу хаамса сылдьаллар, хаһыытаатаҕына бэйэтин да аттыгар баар уолаттары бу киһи эчэтэлиэн сөбө. Ол курдук бэстилиэтин кытта аҥар илиитигэр “лимонка” гранатаны тута сылдьара.
    Ол иһин киһитэ таас кэннигэр киирээтин кытта ,Тимир атын сымара тааска кулуктэнээт уолаттарыгар:
    -Ребята! Все ко мне! Здесь нарушитель границы ! –диэн хаһытаабыта.
    Уолаттар сүүрэн кэлээт Тимир ыйбыт сымара тааһын төгүрүйэн баран көрбүттэрэ,ким да суох.Ол гынан баран Тимир ыйбыт сиригэр киһи атаҕын суола баарыгар ытынан сыт ыллаттараат Дудкин Рексын мүччү тутаат ол киһини көрдөтө ыыппыта. Ыттара сымара таастар быыстарынан сүүрүкэлээн баран, биир сымара тааска кэлэн баран үр да үр буолбута.Ол кэнниттэн суолун сүтэрэн кэбиспитэ.Ыт сыт ылбатын диэн туох эрэ”химиятын” киһитэ туттубут. Кэлин ыттара олох биир сиргэ тохтоон турунан кэбистэ,буруйдаммыт курдук ыйылаа да ыйылаа буолла.
    Киһи үөйбэтэх өттүнэн түбэлтэ буолбута,ол курдук ол сымара таастар сытар сирдэрин кинилэр хас да төгүл туора-маары хаампыттара.Онтон хайа үрэҕин икки өттүнэн туруору сирэйдээх халлааҥҥа чарбачыспыт хайалар. Ол хайалары ханнык да кыахтаах киһи өрө ойон тахсан дабайар кыаҕа суоҕа.Ол курдук Тимирдээх көрбүтүнэн киһилэрин сүтэрэн кэбиспиттэрэ.
    Тимири сымыйанан кэпсиигин диэхтэрин ,киһи суола баар.
    Бу таастар быһыттааннар түмүктэнэр сирдэригэр, чүөмпэ үөскээбитин сэрэххэ эмиэ бэрэбиэркэлээбиттэрэ.Уулара хайа аннынааҕы уулары кытта ситимнээх буолан ,сир анныттан оргуйбут уу күөрэйэн таҕыстаҕына, фонтан курдук өрө тыга түһэр уонна уонтан тахса миэтэрэ дириннээх уу буолан биэрбитэ.Ити курдук оргуйа турар итии ууга ким киирэн бысталаныай? Онон туох да эппиэти ылбатахтара.
    Бөлөх заставаҕа кэлээтин кытта барыларын буолбут түгэнинэн биирдии-биирдии оһуобай отдел үлэһитигэр капитан Ермоловка ыҥыран быһаарыы сурук бөҕөтүн суруттарбыттара. Ол түмүгүнэн бирикээс тахсан бөлөх салайааччытыгар сержант Киселевка бэйэтэ эппиэттир бөлөҕөр кыраныыссаҕа сулууспалааһын устаабын ирдэбиллэрин сымнаппытын иһин быыгабар,онтон ефрейтор Поповка тус бэйэтигэр бэриллибит аптамаатын устаабы кэһэн балаакка аттыгар хаалларан баран, оттук мас көрдүү сылдьыбытын иһин сэрэтии биэрбиттэрэ.
    Тимир кыраныысса кэһээччини көрбүт сиригэр, пограничниктар суолларын ыйар картаҕа “манан кутталлаах сир” диэн бэлиэ турбута, ол иһин тус-туһунан бөлөх пограничниктар хас бу сиринэн кэлэн аастахтарын аайы ол сири сирийэн бэрэбиэркэлээн ааһаллар да ,тугу да булбатахтара. Кэнникинэн бу түгэн умнуллан да барбыта.
    Ол гынан баран бу буолбут түгэн Тимир төбөтүттэн олох тахсыбат этэ.Ол курдук ,кини толкуйугар ,бу балачча уһун сымара таастар хайаттан төкүнүйэн түспүт сирдэригэр, кыраныыссаны кэһээччи хайа баҕарар таас кэннигэр саһыан сөп,ол гынан баран кини “ чыычаах” буолан көппөтө биллэр. Эбэтэр аптаах киһи буолан көстүбэт киһи буолар кыаҕа суох? Онон бу түгэн таайыллыбат таабырын буолан Тимир төбөтүн куруутун дьөлө үүттүү сылдьар толкуй буолбута.

    0
  • sontyago68
    4 октября 2018  

    Ба5а5а Баатыр кэпсээннин наьаа сэргээн аа5абын,суруйаргын куутэбин.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    5 октября 2018  

    Онон кини бэйэтин бөлөҕө бу сир аттынан аастаҕын аайы ,хас сырыы аайы , бэйэтинэн манна баар сымара таастары хас биирдиилэрин барытын болҕомтолоохтук сирийэн көрөн ааһар буолбута.
    Ол гынан баран уһун кэмҥэ бу эҥэр быһылаан тахсыбатаҕынан, маннааҕы пограничник уолаттарга Тимир кураанахха айдааны тардыбыт курдук өйдөбүлгэ сылдьыбыта. Биир түгэҥҥэ латыш уоллара бу таас сымара таастары эргийэ барарын сүрэҕэлдьээн таастар үрдүлэринэн хаамабын диэн мүччү үктээн , сымара таастан сууллан сиһин өлөрөн сыыллан хаалла.Онуоха бииргэ сулуусбалыы сылдьар уола “Хамса” биһиэхэ маннык түгэҥҥэ ыалдьар сиргин кымырдьаҕас дьаатынан эмтиигин диэн этии киллэрэн уу аттыгар баар бугул саҕа кымырдаҕастар уйаларын ыһаннар уолларын көхсүнэн онно сытыардылар.Уоллара сотору “Хамса” эппитин курдук сиһэ ыалдьарын билиммэт буолан хаалла,уруккутун курдук бэрт сымсатык хамсанан ойон турда.Кымырдаҕас дьаата киирэн ниэрбэтин сүһүрдэн, киһини ыарыытын билиммэт оҥорон кэбиһэр эбит.
    Ол сылдьан Тимир кымырдаҕастар үрэллибит уйаларын иһигэр уонча күлүмүрдүү сытар алмааска майгынныыр таастары көрөн улаханнык соһуйда. Ол таастары оннуларыттан хамсаппакка эрэ,Тимир бэрткэ сэрэнэн биир тааһы ылан күн уотугар эргитэн-урбатан көрдө.Кини “огранщик” идэлээх буолан бу таастар дьиннээх алмаас таастар эбит диэн эндэппэккэ биллэ.Эмискэччи Тимир төбөтүгэр бу эҥэр алмаас хостоммот,оччоҕо бу алмаас таастара хантан кэллилэр?-диэн ыйытыы кини чөмчөкөтүн иһигэр таайыллыбат боппуруос быһыытынан киирдэ.
    -Ребята! Эти камни похожи на алмазы! Поэтому ,ничего не трогаем. Отходим от этого места и занимаем боевые позиции для охраны данного места ,т.е круговую оборону-диэн бирикээстээн уолаттарын ол кымырдаҕас уйатын тула сытыартаан кэбистэ.
    Бу дойду кымырдаҕастара Саха сирин кымырдаҕастарын курдук буолуо дуо? Быдан бөдөҥҥөр 3-4 сантиметр уһуннаахтар.Онтон ол кинилэр туох кыһалҕаттан салайтаран маннык таастары уйаларыгар таһалларын биир эмэтэ киһи билэрэ дуу? Суоҕа дуу?- диэн эмиэ да атын өрүттээх толкуйдар төбөтүн иһигэр киирэн таҕыстылар.
    Ол гынан барант Тимир төбөтүн үнтү сынньыбакка эрэ , устаап ирдэбилинэн салайтаран ,бөлөх хамандыыра буоларын быһыытынан кыраныыссаҕа буолбут өйдөммөт түгэни заставаҕа радиостанциятын холбоон биллэрдэ .
    Өр-өтөр буолбата вертолет көтөр тыаһа иһилиннэ.Ол кэнниттэн Тимирдээх тохтобул биллэрбит сирдэригэр тобус толору байыаннайдар буола түстүлэр.Застава начальнигын кытта кэлсибит олох билбэт эписиэрдэрэ кэлэн Тимирдээҕи барыларын биир сиргэ чөмөхтөөтө уонна кинилэри миэстэтигэр тута барыларын биир-биир доппуруостаата. Түмүгэр көстүбүт алмаастарын барытын биир-биир ааҕан,ыйааһыннаан кыра тимир сейфаҕа уган баран, биир көннөрү таҥастаах киһи илиитигэр наручниктаан кэбистэ уонна көтөн кэлбиттэрин курдук биирдэ суох буолан хааллылар.
    Кинилэри кытта кэлсибит саллаат уолаттар биир эписиэр хамаандатынан кымырдаҕастар уйаларын тула эҥин араас көннөрү киһи билбэт тэриллэрин туһанан тугу эрэ чиҥчийэн бардылар.
    Онтон Тимирдээх көҥүл ылан бэйэлэрин эбээһинэстэрин толорон салгыы кыраныысса устун хаама турдулар.
    Бу түгэн кэнниттэн Тимирдээх заставаҕа кэлбиттэригэр , кинилэри барыларын застава начальнигар ыҥыран ыланнар кимиэхэ да бу түгэни кэпсээбэттэрин курдук докумуоҥҥа “хааннаах баппыыска” илии баттаппыттара.
    Онон тас көрүүгэ застава олоҕо туох да буолбатаҕын курдуга,бэйэтин урукку бэрээдэгинэн үлэлии турара.Ол гынан баран бу көстүбүт “алмаастар дьыалалара силистээх-мутуктаах буолан барбыта. Чиҥчийэн көрүү түмүгэр ити алмаастар Саха сириттэн, олох чуолкайдаатахха “Мир” трубкатыттан ылыллыбыт алмаастар буолан тахсыбыта. Онон бу түбэлтэ Дойду куттала суох кэмитиэтин хонтуруолугар ылыллан күүстээх дьаһаллар ылыллан барбыттара.
    Итинэн сибээстээн Застава иһигэр Орто азиатскай пограничнай уокуруктан хамыыссыйа кэлэн үлэлээн барбыта.Олор бу эҥэр үөскээбит балаһыанньаны бары өттүттэн үөрэтэн баран, бу застава турар сиринэн кыраныыссаны кэһии саамай кутталлаах таһымыгар тиийбит диэн түмүк оҥорбуттара.
    Ол хамыыссыйа оҥорбут түмүктэригэр олоҕуран, застава көрөр учаастаҕын кылгатан биэрбиттэрэ,ол оннугар кинилэр эппиэттиир сирдэрин иһирдьэ диэки олох кишлак аттыгар дылы тиэрдэн кэҥэтэн биэрбиттэрэ. Онон олохтоохтор онно-манна бараллара-кэлэллэрэ пограничниктар хонтуруолларыгар киирбитэ. Застава начальнигынан төттөрү майор Войтич анаммыта.Урукку өттүгэр сүрүн болҕомто наркотик ,сэрии сэбэ көҥүлэ суох киириитин бопсуу эбит буоллаҕына,онно эбии күндү таастары кыраныысса нөҥүө тахсыытын-киириитин бэрэдэктээһин биир сүрүн сорук быһыытынан эбиллибитэ.Итинэн сибээстээн застава иһигэр бу хайысхаҕа үлэлиир бөлөх тэриллибитэ.Ол бөлөххө Тимири саха уонна огранщик үөрэхтээҕин быһыытынан киллэрбиттэрэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    5 октября 2018  

    Бу буолбут түгэн Тимири тоҕо эрэ улаханнык долгуппута уонна дьиксиннэрбитэ. Кини бу түбэлтэни бэйэтин олоҕун кытта сыһыары тутан толкуйдаан көрдөҕүнэ , тоҕо эрэ бу бриллианнар кини дохсуннаах оҕо сааһын кытта сибээстээх буолан тахсыахтарын сөп курдуга. Кини бу бриллианнар Саха сириттэн хостонон кэлбит алмаастар диэн быһаарыыны истээт , урут Красноярскай куоратка бииргэ сылдьыспыт ”Сема-кулагын” саныы түспүтэ. Тоҕо диэтэххэ,кини Миирнэйгэ үөрэнэ-үлэлии сылдьан истэр этэ,бу куоратка Красноярскайдар” баһылаан-көһүлээн олороллор диэн.Ол кэмҥэ кини ити сураҕы төрүт да болҕомтоҕо ылбатаҕа,кулҕааҕын тас өттүнэн аһаран кэбиспитэ. Онтон ол кэпсииллэрэ кырдьык эбит буоллаҕына .ол өйдөбүл биир киһи “Сема-кулак”сирэйинэн ойууланан тахсан кэлэр. Хайдах да эргит-урбат киниттэн атын бу маннык дьаллыгынан дьарыктанар кыахтаах киһи суох.
    Дьэ кырдьык, “Сема-кулак” Красноярскай куоракка туох баар бары күлүк өрүттэри барыларын биир сүрүн сутурук иһигэр чөмөхтөөн муҥур ыраахтааҕы буолан кыаҕын ылан олороро.Кини бэйэтин бардам санаатыгар биир куоратынан көрөөччү буолан олорорун ,бу мин таһымым буолбатах диэн толкуйдуура.
    Кини бэйэтин кырата Сибиир уонна кытыы илин уокурук уобаластарын барытын көрөн-истэн олорор бас киһинэн буолуон баҕарара.Ол иһин толкуйдаммытын курдук инники өртүгэр кини хапытаалын хаҥатар , тохтоло суох кутулла турар “көмүс” үрэҕэ буолуохтаах хайысхаҕа саҥа тутуллан сайдан эрэр Саха сирин алмааһын хостонор сиригэр Мииринэй куоратка сүрүн болҕомтотун уурбута. Өйдөөхтүк,чиҥҥик толкуйдаммыт үлэ түмүгэр бэрт кылгас кэм иһигэр ,үп-харчы өттүнэн кыаҕын ылан бэйэтин күлүк өрүттэргэ ыйааһынын үрдэппитэ.Кини билигин Сойууска баар күлүк өрүттэр бас-көс дьонун кытта биир таһымҥа турар.
    Тас өттүгэр биллибэтэҕин иһин Мииринэй куоратка кэлэн үлэлиир дьон олохтоох дьон буолбатахтарынан,бары сүрүннээн дойду киин сирдэриттэн тиийбит идэлээх дьон буолалларынан ,олохтоох былаас сабыдыала бу куоратка мөлтөҕүнэн,куорат туох баар бытархай боппуруостарыттан саҕалаан баран, ким маҥҥайгы сирэй буолан куораты дьаһайыахтаах киһитигэр тиийэ кини быһаарара.Ол курдук бу куоратка күүскэ бэйэтин кыаҕын ылбыта. Хас биирдии сиртэн хостонор ону-маны дьаһайар тэрилтэлэргэ барыта Красноярскайдааҕы хайа институтун бүтэрбит специалистар “Сема-кулагы” кытта илии тутуһан баран үлэҕэ ылыллыбыттара.Ол тас өттүнэн күүстээх тэрилтэлэргэ “Норуот судьуйалара ,Прокуратура уонна милииссийэ “ эппиэттээх үлэһиттэрэ эмиэ кини дьоно этилэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    7 октября 2018  

    Киэҥ далааһыннаах үлэ ыытыллан,араас таһымнаах сололоох,үрдүк дуоһунастаах тойотторго илин-кэлин түсүһэн,ньылбардаһан,ньыланнаһан харчынан,баайынан-дуолунан ымсыырдан,илиилэрин дуйдаан туох баар кыаллар-кыаллыбат барыта оҥоһуллан дойду экономикатын сайыннарыыга Сэбиэскэй Сойуус правительствотын уурааҕа тахсан Красноярскай уонна Мииринэй куораттар икки ардыларыгар хайа баҕарар өттүттэн барыстаах гына дуогабар түһэрсириллибитэ. Ол түмүгэр ”Мир” туруупкатыттан хостоммут алмаастар бары Красноярскай куорат алмааһы кырыылыыр собуоттарын нөҥүө ааһаллара ситиһиллибитэ.
    Ол түмүгэр сүрүн уоруу алмаастары кырыылыыр собуоттарга оҥоһуллара.Ол биричиинэтинэн ,маннык саҥа хайысхаҕа алмааһы кырыылыыр собуоттар тэриллиилэригэр, кинилэр атахтарыгар турууларыгар алмаас -бриллиант буолан тахсарыгар, булуллубут алмаастан төһө чааһын быыл оҥорон көтүтэн бриллиант буоларын кээмэйэ ситэ быһаарыллыбатыгар сытара.Бу түгэни табатык туһананнанар ,докумуону аҥардас табатык оҥоруу түмүгэр ахсаана биллибэт алмаас уоруллубута.
    Дьэ манна “Дема-кулак” кини өйө кырыылааҕа , бу Саха сиригэр хостонор алмаастар Госохрана нөҥүө дуогабар түһэрсэн Красноярскай куорат собуоттарыгар кырыылаан бриллиант оҥорон таһаарыытын ситиспитигэр сытара.Ол түмүгэр алмаас да,харчы да сааскы уу устарын курдук устан барбыта.Ол барыта сокуон хараҕын иһинэн оҥоһуллара.
    Ол тас өттүнэн “күлүк” алмаастар баайга-дуолга кубулуйуута эмиэ кини нөҥүө хонтуруоллана олороро.
    Бу хайысхаҕа эмиэ туох баар кыаллар-кыаллыбат албастар барыта оҥоһуллан “күлүк алмаастар” кинилэр эрэ нөҥүө атыыга тахсаллара ситиһиллибитэ. Ол түмүгэр тугу эрэ толкуйдаан, хайдах эрэ гынан мүччү туттаран “Мир” трубкаттан” алмаастары уоран тахсыбыт дьоннор ,геолого-разведочнай экспедицияларга сылдьыбыт,быстах биирдиилээн дьон булбут алмаастара, араас алмааһы хостуур драгалартан,атын да хамсаныыларынан уоруллубут алмаастар барыта кини дьонун нөҥүө атыыга тахсан харчыга кубулуйара.
    Алмааһы хостуур драгалар быһахтарын эрдэ ситэ туһанылла илигинэ “туора сотон” туһата бүттэ диэн түмүк оҥоһуллан, онно туһаныллар бытархай алмаастары , кэлин олус кытаанах бэйэ оҥоһуу таастарын тоҥоон ыланнар ,төттөрү туһаҕа таһаарар буолбуттара.Учуотка ылыллыбатах ордук бытархай алмаастар Индия курдук государствоҕа таһаарыллара.
    Аҕыйах тылынан этэр буоллахха алмаас эҥэр оҥоһуллар “үрүҥ-хара” үп-харчы барыта кини холбуйакатынан толкуйданан салаллан олороро.
    Онтон ол алмааһы кырылыыр собуоттар кини бас билиитэ буоларынан уонна алмаас бриллиант буолан тахсыытыгар ол тааһы кини дьоно-“сыана быһааччылар” бары өртүттэн үөрэтэн баран бачча үпкэ-аска турар диэн быһыыларыгар олох алын өртүнэн сыаналаан быһаллара, ол түмүгэр Саха сирин хас биирдии алмааһа ,манна кырыыланан күлүмүрдүү,киһи хараҕа саата сылдьар , бриллианыгар кубулуйдаҕын аайы ,кини холумтаныгар өлүүтүн үбэ таммалыы турара.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    7 октября 2018  

    .”Сема-кулак” атын “күлүк өрүттэр” көрөөччүлэриттэн букатын атын толкуйдаах уонна көрүүлээх киһи этэ.Кини бэйэтин хамсаныыларынан уонна дьоҥҥо сыһыанынан Красноярскай куорат олохтоохторун өйүгэр-санаатыгар манна мин “хаһаайыммын” уонна кини эппит тыла-сокуон диэн өйдөбүлү бэрт кылгас кэм иһигэр олус чиҥҥик уонна “сиэрдээхтик” тиэрдибитэ.
    Кини хас да сытыы тыллардааҕа : “Былаас киһитэ хамнаска олорор!”. “Былаас киһитэ,эн курдук киһи, кини эмиэ тоттук олоруон баҕарар!”. “Өйдөөх уонна үөрэхтээх киһи элбэх –тойон буоларгар өйөбүллээх буолуохтааххын.Онтон ол өйөбүл биһиги!””Үптээх-астаах киһи,ааттаах-суоллаах дьону кытта булсуохтаах! Кинилэри кытта бииргэ сылдьан , бэйэ аатын оҥостуохтаах”. Кини ити өйдөбүллэрин тумус өйдөбүллэр быһыытынан сорук оҥостон бэйэтин хамсаныыларын түмүгэр “Сэбиэскэй сойууска – дойдуга” “олохтоох былаас” уонна “күлүк өрүттэр” күүстэрин биир чөмөххө холбообут маҥҥайгы киһинэн буолбута.
    Ол гынан баран бэйэтин олоҕор сүрүн сокуон быһыытынан : -Эн бэйэҥ төһө баҕарар бай,ол гынан баран боростуой дьон олохторун тот олоххо таһаар,оччоҕо эйиигин куруутун ытыс үрдүгэр илдьэ сылдьыахтара! –диэн өйдөбүлүнэн салайтарара.
    Кини ити өйдөбүлүн туһанан бэйэтин иннин эрэ көрүммэккэ,куорат сайдыытын бары хайысхатын бэйэтин өйүгэр-илиитигэр дьүөрэлии тутан бэйэтин хамсаныыларын оҥороро. Ааҥ маҥҥай Красноярскай куорат спорсменнарыгар тирэнэн кинилэри өйөөн ,тустуу холбоһугун тэрийэн онно грузияттан талааннаах тренердэри аҕалтаан олимпийскай оонньуулар,Аан дойду ,Европа,Азия дойдуларын кыайыылаахтарын таһаарбыта.Сэбиэскэй Сойууска эрэ буолуо дуо? Аан дойдуга биллэр тустуу киинэ тэриллибитэ. Атын да спорт көрүннэригэр эмиэ өйөбүл буолбута.Ол түмүгэр мээчиктээх хоккейга тэрийбит “Енисей” диэн кулууба бу хайысхаҕа баар кулууптары барытын түҥҥэртээбитэ.Футболга ,атах мээчигэр эмиэ “Спартак”,”ЦСКА”,уонна “Динамо” курдук кулууптары кытта эрбии биитин курдук тэҥҥэ оонньуур “Сибиир”кулууп тэриллибитэ. Культура эйгэтигэр ити кэмҥэ дойдуга суох сүдү улахан театр тутуллубута. Ол түмүгэр Красноярскай куоратка дойдуга биллэр культурнай-спортивнай киин тэриллибитэ Кини өйөбүлүнэн Сибиир Россия госудаарстыбатыгар холбоһуутун туһунан “Угрюм-река” диэн киинэтэ уһуллубута.Ол түмүгэр дойдуга биллэр улуу спорсменнар Лариса Латынина, Иван Ярыгин,Александр Карелин,Сергей Бубка,Юрий Власов,Владислав Третьяк олору кытта Аан дойдуга биллибит боксер Мохаммед Али,Георгий Жженов,Татьяна Пельтцер,Кирилл Лавров,Василий Шукшин,Николай Крючков,Аркадий Райкин курдук улуу артыыстар, София Ротару,Иосиф Кобзон,Эдита Пьеха,Аяк Йоала норуот тапталлаах ырыаһыттара, Расул Гамзатов,Алексей Толстой,Борис Пастернак курдук улахан ааттаах суруйааччылар кэлэ сылдьар сирдэрэ буолбута.
    Ити тас өттүнэн куорат Аҕа дойду сэриитин кэмигэр манна кэлбит байыаннай собуоттар билигин олох сайдыытын түмүгэр обороннай промышленноска стратегическай сэрии сэбин оҥорор буолалларыгар өй-санаа,үп-харчы уган , бу тэрилтэлэр саҥа кэрдиискэ сайдан тахсыыларыгар тирэх,кытаанах акылаат ууруллубута. Ол түмүгэр Красноярскай куорат дойду маҥҥайгы сирэй салайааччылара кэлэн-барар куоратыгар кубулуйбута, куорат аата-суола Аан дойду үрдүнэн сураҕыран ,бэйэтэ улаатан-сайдан киирэн барбыта.
    Бу куоратка кэлбит-барбыт норуокка убаастанар уонна биллэр дьону , хас биирдиилэрин кытта тус бэйэтинэн билсэн ,улахан сололоох,ааттаах-суоллаах дьон ортотугар элбэх билсиилэммитэ,доҕордоммута. Кинилэри кытта тэҥҥэ “Сема-кулак” аата-суола Сойуус үрдүнэн үрдүк таһымнаах,дьаһаллаах,кыахтаах бизнесмен аатын ылан киэҥ сураҕырбыта.
    Куорат бэйэтин олохтоохторо кини туох киһитин төһө да дьэҥкэтик биллэллэр,истэригэр төһө да дьиксиммиттэрин иһин ,кинини киһи быһыытынан убаастыыллара,өрө туппуттара.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 октября 2018  

    Ол гынан баран бу иннэлээх сап курдук бэйэ-бэйэтин батыһа сылдьар ситимҥэ, саамай кыаттарбатах ситиминэн бу уоруллубут алмаастары кыраныысса нөҥүө таһааран атыылааһын этэ.Тоҕо диэтэххэ алмаас государствоҕа сүдү суолталаах сир баайа диэн өйдөбүлгэ киллэриннэн ,бриллианнары атыылыырга Госохрана эрэ бырааптааҕа,атыттарга көҥүллэммэт этэ.
    Ол курдук ааҥ-маҥҥай кини Грузия республикатын төһүү “күлүк” өрүттэрин кытта булсан уоруллубут алмааһы кыраныысса нөҥүө туоратар канаалы булбута. Израильга баар “Де Бирс” алмаас бизнеһин саамай кыахтаах хампаанньатын кытта ыкса сибээс олохтоммута. Балачча уһун кэмҥэ барыта этэҥҥэ баран испитэ.
    Маҥҥай утаа алмаас күн сырдыгын ууну кытта тэҥҥик аһарарын быһыытынан ,ууга куттахха сүтэн хааларын учуоттаан ,араас убаҕас эттиктэргэ уган,сүрүннээн аквариумҥа балыктары кытта бииргэ уган кыраныысса нөҥүө күрэтэр буолбуттара.
    Ол гынан баран бириэмэ аастаҕын аайы пограничниктар таһымнара үрдээн уонна саҥа бэрэбиэркэлиир тэриллэри туһанар буолалларын кытта ,итинник алмааһы кыраныысса таһыгар таһаарыы кыаллыбат буолбута.
    Ол курдук биир түгэҥҥэ утары Ингушетияттан үлэлиир “күлүк” өрүттэр , кинилэри бу бизнестэн туоратар иһин киксэннэр кинилэр алмааһы илдьэ сылдьар киһилэрин күүстээх тэрилтэлэргэ ыйан биэрбиттэрэ. Сойуус үрдүнэн Саха сиригэр хостонор алмаас уоруллара биллэн “Москва “ таһымнаах киэҥ айдаан тахсан кэлбитэ.
    Ол түмүгэр эбии дьаһаллар ылыллан “ күүстээх өрүттэр”өттүлэриттэн Саха сиригэр алмааһы хостуур Мииринэй куоратыгар хонтуруол күүһүрбүтэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 октября 2018  

    Ол түмүгэр эбии дьаһаллар ылыллан “ күүстээх өрүттэр”өттүлэриттэн Саха сиригэр алмааһы хостуур Мииринэй куоратыгар хонтуруол күүһүрбүтэ.
    Ааҥ-маҥҥайгынан Мииринэй куорат сабыылаах куоратынан биллэриллибитэ.Онон атын сиртэн үлэҕэ кэлэр хас биирдии киһи,кини тугун-ханныгын ? Туох киһитин? бэрэбиэркэлээн эрэ баран үлэҕэ ылар буолбуттара.Куорат тэрилтэлэригэр баар массыыналар бары көҥүл пропуск кумааҕытын ыллахтарына эрэ онно-манна куорат тас өттүгэр айанныыр бырааптаах, “ Мир” трубкатыгар үлэлиир бары үлэһиттэри барыларын хас күн аайы анал сиргэ сыгынньахтатан дьиэтээҕи таҥастарын туспа хааллаттаран баран тэрилтэ суотугар анал үлэ таҥастарын биэртэлээбиттэрэ ол таҕаскын уларыттар кэмҥэр эйиигин курдаттыы көрөр тэриллэринэн бэрэбиэркэлиир буолбуттара.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 октября 2018  

    Мииринэй куорат көтөр аалын пордугар пограничнай таможня тэриллэн үлэлээн барбыта.
    Ити курдук төһө даҕаны хонтуруол күүһүрбүтүн иһин “Дема-кулак” бэйэтин күлүк бизнеһэ эрдэттэн ситимнээхтик тэриллибит буолан бэйэтин оҥкулугар оҕустарбатаҕа.Уруккуттан атыҥа диэн хас биирдии хамсаныы чып-кистэлинэн,киһи хараҕар көстүбэтинэн оҥоһуллар буолбута.
    Онон “Сема-кулак” дьоно алмаастары кыраныысса нөҥүө таһаарарга саҥа суоллары көрдөөн барбыттара.Олортон биирдэстэрэ саамай кылгас суолунан Таджикистан республикатын нөҥүө Индияҕа таһаарыы суола этэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    9 октября 2018  

    Улахан үп-харчы тугу оҥорботоҕо баарай? Сотору кэминэн санаалара сөп түбэһэр дьон көстүбүттэрэ. Ол дьон этиилэринэн бу Памир хайаларыгар кыраныыссаны толору хонтуруоллаабаттарын ыйан туран, бу хайысханан тугу баҕарар кыраныысса нөҥүө таһаарыахха сөп диэн эрэннэрбиттэрэ.Ол түмүгэр араас өйдөбүллээх-санаалаах дьон:- Таджикистан республиката туспа госудаарыстыба буолуохтаах диир националист-политиктар,Афганистан наркобароннара ,Индия алмааһы кырыылыыр собуоттарын магнаттара уонна онно сүрүн оруолу ылыахтаах хайа быыһыгар олорор Рахими баһылыктаах “Вахи” аҕа ууһа бары биир хайысхаҕа өйдөрүн санааларын холбообуттара. Ол түмүгэр Саха сириттэн уоруллубут алмаастар кыраныысса тас өттүгэр таһаарыллалларыгар Грузия өттүнээҕи суол сабыллыбытынан, манан Таджикистан сиринэн күрэтии билигин сүрүн суолунан буолбута.Маҥҥай утаа бытархай уонна техническай алмаастар күрэтиллибиттэрэ.Барыта дьэнкэтик ааспыта. Итинэн Сэбиэскэй былаас кэмигэр бастакылар ахсаанннарыгар киирсэн “Сема-кулак” хас да госудаарыстыбалар “күлүк” өрүттэрэ холбоспут күүстээх холбоһуктарын биир тутаах киһитинэн буолбута.

    0
  • Хампах
    9 октября 2018  

    Дьэ бэрт

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    10 октября 2018  

    Ол курдук алмаас атыыланыытын бүтүннүүтүн хонтуруоллуу олорор , “Де Бирс” алмаас хампаанньатын төрүттээбит Оппенгеймердары - Аан дойдуга биир саамай кыахтаах , саамай баай аҕа ууһун кытта илии тутуһуута, мэктиэлэһии буолбута. Бу курдук таһымҥа кэпсэтии чиҥ буолуоҕун ,бу ситимҥэ саамай мөлтөх сүһүөҕүнэн кыраныысса нөҥүө бриллианнары туоратыы боппуруоһа дьэҥкэтэ суоҕар сытара.
    Ол гынан баран “Де бирс” хампаанньа сорох кыра,орто государстволартан ордук үптээҕин быһыытынан бу боппуруоска кыраныысса эҥэр сытар государстволар саамай кыахтаах-үптээх,ааттаах-суоллаах дьоно кытыспыттара.
    Ол түмүгэр брилианнары атын дойдуга таһаарыы, кыраныысса аттыгар олохтоох “Вахи” аҕа ууһун нөҥүө, кинилэр көмөлөрүнэн эрэ быһаарыллыан сөп диэн түмүк оҥоһуллубута.
    Биир күн Рахимига Афганистан государствотын биир саамай баай киһитин итэҕэллээх киһитэ кэлэн этии оҥорбута :
    -Эн көрө олорор сиргинэн Сэбиэскэй сойуустан Израилга атыыга алмааһы уонна көҥүлэ суох кырыыламмыт алмааһы-бриллианнары киллэриэххэ сөп.Тоҕо диэтэххэ,манан Сэбиэскэй Сойууһу кытта кыраанысса саамай мөлтөхтүк көрүллэр сирэ, онон-манан аһаҕас туруктаах кыраныысса. Биһиги дьоммут кыраныысса икки өттүгэр талбыттарынан киирэ-тахса сылдьаллар.Аннараа өттүгэр интириэстээх дьон бааллар.Кинилэр ол бриллианнар кыраныыссаҕа дылы кэлиитин хааччыйаллар,онтон эн оруолун кыраныысса нөҥүө таһаарыы.Эйиэхэ табаар уон бырыһыанын бэйэтинэн ,эбэтэр ыраас харчынан биэрэбит.Толкуйданаргар 10 хонугу биэрэбит. Сөбүлэнэр буоллаххына биллэрээр-диэн бэйэлэрин санааларын тиэрдибиттэрэ.
    Бу саҥа табаар көрүҥүнэн ким урут дьарыктаммыт барыстаах,үптээх-астаах өттүгэр сылдьара чуолкай.Ол курдук үбэ-аһа “опиум” курдук. Онтон ороскуота букатын кыра этэ.Ол курдук улахан караваннары тэрийэр кыһалҕа туһаайбата,сулумах киһи ханан баҕарар кыраныысса нөҥүө бэйэтин кытта илдьэ тахсара суолтаҕа ылыллыбыта.
    Ону Рахими бэйэтин бас-көс дьонун кытта ырытан,сүбэлэһэн баран бу этиини ылынан олоххо киллэрэн барбыттара.

    1
  • Бабаҕа Баатыр
    11 октября 2018  

    Онтон Рахими бу эҥэр икки улахан караваннар суолларын быһан олорор “Вахи” биир сүрүн аҕа ууһун баһылыга , кинини манна аҕа ууһун “аксакалларын” сүбэтин быһаарыытынан Афганистан сэриитин кэмигэр байыаннай үөрэхтээҕин иһин баһылык быһыытынан талбыттара. Онтон кэлин эйэлээх олох кэлиитигэр кини бэйэтин “буойун” быһыытынан эрэ буолбакка муударай салайааччы буоларын көрдөрбүтэ.
    Кини олоҕо боростуойа суоҕа. Кини төрөппүттэрэ сурах быһыытынан атыыһыттар, бу кини дьаһайан олорор аҕа ууһун кытта кыргыһыыга өлөрүллүбүттэр.Онон тулаайах хаалбыт оҕону бу аҕа ууһун “аксакалларын”сүбэтин быһаарыытынан ол кэмнээҕи аҕа ууһун баһылыгар “курбашига” “буойун” быһыытынан анаабыттара.
    Кинилэр “курбаши” “аҕа ууһун бас киһитин” тус бас билэр буойуннара буола иитиллибиттэрэ. Ол курдук Рахими оҕо эрдэҕиттэн бэйэтин курдук оҕолору кытта сэрии эйгэтигэр “боотур” үөрэҕин баран “кыргыс” өйүн-санаатын иҥэринэн улааппыта.
    Атыннык эттэххэ бу аҕа ууһа сүрүн идэтэ былыр –былыргаттан “ороспуойдааһын” этэ. Бу эҥэринэн атын дойдуларга табаарын эргитэр атыыһыттар, бу аҕа ууһугар кэлэн “түһээн” төлөөтөхтөрүнэ эрэ туох да куттала суох бу эҥэринэн табаардарын тустаах сирдэригэр тиэрдэллэрэ.
    Ол курдук бу Памир хайатын быһа түһэргэ Пакистан,Иран,Индия курдук улуу государстволар атыыһыттара “Инд” ,онтон Кытай атыыһыттара”Хуэнхэ” курдук улахан өрүстэр тардыыларынан өрө тахсан баран ,Памир хайаларын оройуттан орто Азия республикаларын устун ууларын сүүрдэр “Аму-Дарья”,”Сыр-Дарья” уонна “Пянж” өрүстэр тардыыларын тутуһан олох быһа суолунан Европа государстволарыгар тахсан табаардарын эргинэр суоллара бу эҥэр кэлэн түмсэр сирдэрэ.Онон былыр былыргаттан атыы-эргиэн табаара субуллубут аҕай сирэ. Ону бу аҕа ууһун биистэрэ бэйэлэрин тустарыгар ас таһаарынар сир оҥостон, бу суолу быһан олороллоро.
    Ол ону ким да сөбүлээбэт этэ ,сорох кыахтаах атыыһыттар бэйэлэрэ саалаах-саадахтаах дьону тутан күүс өттүнэн суолларын солоноллоро. Онтон атын атыыһыттар бэйэлэрин табаардарын көмүскэтэр айдааннарын дорҕооно тустаах дойду баһылыктарын таһымыгар тахсан , хас уһун сүүһүнэн сыллар усталарыгар “Вахи” аҕа ууһун утары эҥин араас сэрии урдустара кэлэн кинилэри эһэ сатаабыттарын ,бу Памир хайалара бэйэлэрэ кириэппэс буолан кинилэри быыһаан олорор.
    Билиҥҥи кэмҥэ сыстыһа сытар государстволар Афганистан уонна Сэбиэскэй сойуус кыраныыссаларын чуолкайдык быһаарсыыларыгар эмискэччи Рахими олорор кишлага Таджикистан республикатын сирэ буолбута.Инньэ гынан “Вахи” аҕа ууһа икки аны государстволарга хайдыһан хаалбыта.Ол гынан баран урукку тутул өйдөбүлэ , олохтоох былаас сабыдыала мөлтөҕүттэн манна пограничнай застава кэлиэр дылы ыһыллыбакка турбута.
    Онтон сэбиэскэй пограничниктар заставалара манна олохсуйуутугар туһааннаах,олохтоох дьоҥҥо алдьатыылаах кыргыһыы буолбута.
    Ол курдук олохтоохторго кинилэр үгүс үйэлэр тухары олохторун тускулун, ороспуойдаан ас-таҥас булуна олорор төрүт дьарыктара үнтү сынньыллар курдуга,ол иһин олохтоохтор бары саа-саадах тутан бэйэлэрин төрүт дьарыктарын көмүскээн саҥа тэриллэн эрэр пограничнай застава пограничниктарыгар саба түспүттэрэ.
    Ол кыргыһыыга кыра аҕа ууһугар улахан государство дьэгиэ тыҥыраҕын көрдөрбүтэ.Кыһыл аармыйа туох да үгүс кэпсэтиитэ суох,манна олохсуйан олорор дьону үөһээттэн байыаннай вертолеттарынан үнтү өтүүктээн кэбиспитэ.
    Инньэ гынан олохтоохтор бары тутуспутунан Афганистан сиригэр көһөн хаалбыттара.Ол иһин манна олорбут дьону төрөөбүт сирдэригэр төнүннэрэр туһугар кэлин олохтоох былаас сымнатыылаах сокуоннары таһаарбыта, көһөөччүлэргэ харчынан көмө оҥортообутугар. Ол түмүгэр үгүстэрэ дойдуларыгар төннөн кэлбиттэрэ.
    Бу түгэн икки өттүттэн улахан айдааны аан дойду таһымыгар таһаарбатаҕа. Кыра таһымнаах кыраныысса таһыгар буолар быстах кэмҥэ “эн-мин” дэһии курдук көрдөрүллүбүтэ. Афганистан государствотын салайа олорор былаас өттүттэн эһиги сыыһа быһыыланныгыт ,олохтоох гражданскай нэһилиэнньэни утары бэлэмнэниилээх сэрии дьонун уонна сэбин туһанныгыт диэн туруорсар сурук ООН таһымынан киирбэтэҕэ.Тоҕо диэтэххэ Афганистаны салайа олорор былаас ,бу аҕа ууһун дьайыылара бэйэлэригэр буортулаах буоларынан,тарбах быыһынан көрбүтэ. Онтон Сэбиэскэй Сойуус маннык бэйэтин дьайыытын аан дойду таһымыгар таһаарар интириэһэ суоҕа.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    11 октября 2018  

    Ол кыргыһыыга Рахими 15-16 саастаах уол саа-саадах тутан бүтэһигэр дылы кыргыһан баран контузия ылан билиэҥҥэ түбэспитэ.Ол утары киирсии түмүгэр пограничниктар ,кинилэри утары саа-саадах тутан утары киирсибит ,билиэн ылыллыбыт дьоннорун Душанбе куоратка ыыппыттара.
    Балачча өр араас хайыыларынан таскайдаан баран, былаас таһымынан кыраныыссаҕа туох да буолбатаҕын курдук өйдөбүлү биэрэн Рахиминалааҕы төрүт даҕаны суут көрүүтүттэн босхолоон кэбиспиттэрэ. Онтон бэйэтин ремесленник үөрэҕэр ыыппыттара. Онно үөрэнэ сырыттаҕына Афганистан сэриитэ буолбута. Кини баҕа өттүнэн сэриилэһэ барарга тылламмыта. Кини Афган тылын билэрин учуотка ылан , олохтоох байыаннай хамыссырыйаат боппуруоһу бэрт түргэнник быһаарбыта.
    Кини манна Холбоһуктаах Америка штаттара уонна НАТО өйүүр “талибтарын” утары киирсиилэргэ харса суоҕун,хорсунун көрдөрөн бойобуой уордьаннарынан,мэтээллэринэн наҕараадаламмыта уонна младшай -лейтенант эписиэр дуоһунаһын быһа ылбыта.Ол сылдьан,хаана тардан хаһыаттартан ааҕан, кини бэйэтин аҕатын ууһа “Вахилар” Афганистан иһигэр “үгүс бырааптаах автономия” көрдөөн олохтоох былааһы утары сэриилэһэ сылдьалларын истэн,ол дьонугар тоҕоостоох кэм көстүбүтүгэр көһөн хаалбыта.
    Бэрт сотору кэминэн “Вахи” аҕа ууһун байыаннай күүстэрин биир күүстээх салайааччыта буолан тахсыбыта. Кини салалтатынан сүрүннээн олохсуйан олорор сирдэрин , халлааҥҥа чарбачыспыт Памир хайаларын хахха оҥостон ,онно баар хайа хайаҕастарынан киирэр сирдэргэ өстөөхтөрүн таанкаларын киллэртээн баран тоҕута ытыалаан кэбиспиттэрэ. Онтукалара бэйэлэрэ “быһыт аан” буолан ,кинилэр сирдэригэр киирэр “аан буола турбут” хайа быыстарын биир да техниканы аһарбат гына бүөлээн кэбиспиттэрэ.
    Урукку буолбатах үп-харчы көмөтүнэн реактивнай зенитнай комплекстары атыылаһан ылан элбэх вертолеты суулларбыттара. Үгүс сүтүк тахсыбытынан американецтар толкуйдара уларыйан ,бу Памир хайаларын быыстарыгар бүгэн олорор “Вахи” аҕа уус биистэрин кытта кытта сэриилэспэт курдук илии тутуһан ,бэйэ бэйэлэрин манаһар эрэ буолбуттара.
    Ол кэнниттэн ,аны ол кэмҥэ ,политика сирэйэ суох буоларынан,кирдээҕин быһыытынан Афганистаҥҥа сэбиэскэй былааһы өйүүр былаас күүһүрэн,аны кини бэйэтэ урут бииргэ сулуусбалаабыт дьонун кытта утары сэриилэһэр турукка киирбитэ. Бу да сэриигэ “Вахи” аҕа уустара иннилэрин биэрбэтэхтэрэ.
    Онон билигин государство иһигэр туспа “государство” курдук олороллор.Сэриитэ суох олох кэлбитигэр Рахиминыны бэйэтин аҕа ууһун дьоно “курбашинан”талбыттара. Онон бэйэтин дьонун ортотугар туох баар политическай,экономическай уонна байыаннай былаас киниэхэ сүктэриллибитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    12 октября 2018  

    Тус бэйэтэ Рахими бу олоххо үгүстүк охсуллубут,дьон сэнээһинин-атаҕастабылын ,аччыктааһыны-хоргуйууну,сэрии алдьархайдарын этинэн-хаанынан билбит буолан ,атын аҕа уустар баһылыктарыттан дьонугар сыһыана букатын атын этэ.Ол курдук дьонун чыыныттан тутулуга суох, барыларын бу олоххо интириэстэрин тэҥҥэ тута сатыыра уонна былыр –былыргаттан хас да уонунан үйэлэр усталарыгар илдьэ кэлбит олохторун тускулларыттан туоруон баҕарбат этэ.
    Ол иһин кини билиҥҥи олох ирдэбиллэрин утаран , бэйэҥ кыһалҕалаах олоххо олорон, уотунан оонньуур сатаммат диэн өйдөбүллээҕэ. Кини Сэбиэскэй Сойуус курдук улуу,улахан-күүстээх государство кыаҕын ис өттүттэн билэрэ.Онон сыыһа-халты тутуннаххына ,эн бэйэҥ норуоткун бүтүннүүтүн толук ууруоххун сөбө.
    Онон кини билиҥҥи кэмҥэ: наркотигы кытта сэрии сэбин кыраныысса тас өттүгэр тарҕатыынан дьарыктанары олох утарар этэ.
    Онтон бэйэтэ Аан дойду атын государстволарыттан туспа дуйданан олорор социалистическай лааҕыр государстволарыгар суох, ас-таҥас ,бытовой техниканан мэнэйдэһиини,дьэ бу биһиги дьарыкпыт диэн толкуйдуура.
    Ол гынан баран кини норуотуттан кыахтаах,силистээх-мутуктаах дьон сыдьааннара, атын сиргэ үөрэнэн кэлбит кэнники көлүөнэ ыччат толкуйа букатын атын этэ. Кинилэр туох баар сыһыаннаһыыны барытын харчы сыһыаныгар кубулута сатыыллар.
    Үтүмэн үбү-харчыны Америка холбоһуктаах штаттара”Даллес былаанын” олоххо киллэриигэ, Сэбиэскэй Сойууһу эһиигэ укпуттара.Ол былаан биир сүрүн хайысхатынан эдэр ыччаты”арҕааҥы культураҕа” уһуйуу, оҕо,эдэр дьон өйүн-санаатын сүүйүү буолбута.Онно сүрүн хайысханан эдэр дьону наркотигынан сүһүрдүү,эдэр үүнэн иһэр көлүөнэ наркотиктан тутулуктаах буолалларын ситиһии идеологиялар охсуһууларыгар кыайыы төрдө диэн өйдөбүлүнэн салайтарбыттара.
    Кинилэр Афган норуотугар этэллэрэ:
    -Нефть диэн улахан баай буолбатах,кини саппааһа аҕыйах,уһаатаҕына биир үйэ иһинэн бүтүө.Онтон мак эһиги сиргитигэр куруутун үүнүөҕэ.Харчы онно сытар дииллэрэ.
    Ол түмүгэр бу Афганистан курдук сайдыыта суох государство түргэнник харчы тобуланар инниттэн, бэрт кылгас кэм иһигэр атын государстволарга сүрүн наркотик тарҕатааччы государствоҕа кубулуйбута. Афганистан өттүттэн Таджикистан нөҥүө Европаҕа тарҕанар наркотиктар саамай кылгас суола сытарынан кыраныысса нөҥүө төһө кыалларынан –кыаллабатынан барыта оҥоһуллан үтүмэннээх элбэх опиум,героин Европаҕа таһыллара.Ол курдук 100 грамм героин Афганистаҥҥа 100 доллар эрэ буоллаҕына,Душанбеҕа тиийдэҕинэ 1500 доллар,Москваҕа 15000 доллар,онтон 45000-50000 доллар буолан тахсара.Ити курдук барыстаах хайысха үп-харчы сыһыаннаһыытыгар ханна да суоҕун быһыытынан наркотиктар араас көрүҥҥэринэн дьону сүһүрдүү тохтооботугар тиийэр.
    Ити тас өттүнэн “чэпчэки,кирдээх харчы “ киһини ханна-ханна тиэрдибэтэҕэй? Ол курдук “Вахи” аҕа уустарыгар Таджикистан өттүттэн ,биһиги Сэбиэскэй Сойуустан арахсабыт,бэйэбит туспа госудаарыстыба буолабыт диэн өйдөбүллээх куомуннаспыт дьон бөлөхтөрө сэрии сэбин бэйэлэригэр хоро таспыттара.
    Ол өйдөбүлэ бириэмэ ааһан истэҕин аайы бу кыраныысса аттыгар олохтоох “Вахи” аҕа уустарыгар эмиэ дьайбыта. Аҕа уустар кырдьаҕастарын сүбэтин иһигэр дьоһун да саастаах дьон ортотугар даҕаны хайдыһыылар тахсар буолан барбыттара. Ол курдук сорох “аҕа уустар” үтүмэн харчыны өлөрөөрү, наркотигы уонна сэрии сэбин кыраанысса нөҥүө көҥүлэ суох тарҕатыыга кыттыһан киирэн барбыттара.
    Ону атын аҕа уустар баһылыктара утарсаллара. Олор ортолоругар Рахими киирсэрэ.Кинилэр этэллэрэ:
    -Сэрии сэбин тарҕатыы уонна наркотигынан дьарыктаныы биһиги төрүт идэбит буолбатах.Эн илиигэр “граната” тута сылдьар буоллаххына ,онтукан хаһан эрэ эн илиигэр эстиэ.Онтон киһини сүһүрдэр наркотигынан дьарыктаннаххына,онтукан ааҥ-маҥҥай бэйэҥ омуккар,ыччаккар дьайыаҕа диэн өйдөбүлү тутуһаллара.
    Бу сиэрдээх этии буоларын бириэмэ көрдөрбүтэ.Ол курдук ити аҕа уустар дьоно быстах кэмҥэ байбыт-тайбыт курдук буолтарын иһин ыччаттара наркоман буолан барбыттара.Онтон сэрии сэбинэн дьарыктанааччылар, онно-манна кыттыһан ыччаттарын өлөр өлүүгэ угуталаабыттара

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    12 октября 2018  

    Ол гынан баран,хайдах да эргит-урбат, бу аҕа уустара бары араас табаардары кыраныысса таһыгар көҥүлэ суох тарҕатан ,онон үптэрин-астарын,таҥастарын –саптарын,баайдарын-дуолларын булунан олорор дьон буолаллара.
    Ол иһин Рахими дьоно бу эҥэр олохтоох пограничнай застава ис олоҕун күн аайы маныы-кэтии сылдьалларын өссө күүһүрдэн биэрбиттэрэ. Рахими сорудаҕынан төһө кыалларынан застава иһигэр пограничниктар хас биирдии хамсаныыларын ымпыгар –чымпыгар тиийэ ,застава командирыттан саҕалаан ,хас биирдии пограничник аатыгар-суолугар тиийэ тус докумуоннарын үөрэтэн билэр сорук турбута.Араас албастары,ньымалары туттан Застава салалтатын бары дьонун хантан төрүттээхтэрин, ханна-хайдах сулуусбалаабыттарын,туох дьаллыктаахтарын ,дьиэ-кэргэннээхтэрин барытын үөрэппиттэрэ.
    Билиҥҥи туругунан пограничнай застава бириэмэ аастаҕын аайы сыыйа атаҕар туран бэйэтин кыаҕын хаҥатан күнтэн-күн күүһүрэн иһэр.Ол барыта застава начальнига кадровай байыаннай,икки уот сэрии Аҕа дойду уонна Афганистан бэтэрээнэ майор Войтич үтүөтэ буолара биллибитэ. Онон Рахими дьоно маҥҥайгы сүрүн охсууну застава үлэтин сахсарытар,атахтыыр инниттэн кини начальнигын Войтиһы үлэтиттэн ууратарга туһаайбыттара.
    Ону бэрт судургутук быһаарбыттара. Ол курдук застава иһигэр киһи өлүүлээх түгэни таһаарбыттара. Кэлэн бэрэбиэркэлээбит хамыссыыйа боротокуолугар суруллубутунан:
    -Үөрэтэр полигоҥҥа миинэ иитиитигэр дьарыктана сылдьан бэйэни харыстаныы өттүгэр сөптөөх үлэ ыыттыллыбакка, сыыһа туттаннар икки пограничник тыыннара быстыбыт диэн суруллубута. Онно сирэй буруйдааҕынан застава начальнига Войтич ыйыллыбыта.
    Онтон дьиҥҥээх биричиинэтэ Рахими дьоно кэтээн сылдьаннар ити түгэни соруйан таһаарбыттара.Ол курдук пограничниктар миинэ иитиитинэн дьарыктаныахтарын билэ сылдьаннар “кыраҕы харахтаах” бинтиэпкэнэн миинэни ытан, тоҕо тэбэригэр тиэрдибиттэрэ.Туораттан көрүүгэ пограничник уолаттар сыыһа туттууларыттан миинэ эстибитин курдук көстүбүтэ.Пограничнай заставаҕа киһи өлүүлээх “ЧП” тахсыбытынан ,онно застава начальнига Войтич буруйдааҕынан ааҕыллан үлэтиттэн ууратыллыбыта.Кини оннугар застава начальнигын хаһаайыстыбаннай чааска солбуйааччы капитан Николашин анаммыта.
    Сэрэйиллибитин курдук капитан Николашин бэйэтин таһымынан ыраахтааҕы генералын уолугар,үйэтин байыаннай дьыалаҕа анаабыт,икки уот сэриини ааспыт майор Войтичка ханан да тиийэр кыаҕа суоҕа.Онон застава үлэтэ-хамнаһа тас көрүүгэ уруккутун иһин ис өттө сатарыйан барбыта. Хас биирдии киһи сулуусбатыгар ээл-дээл сыһыаннаһыытыгар тиэрдибитэ. Ол курдук ким туох ордук тэриллээҕинэн олохтоохтору кытта кыраныысса тас өттүттэн киирбит араас табаардарга мэнэйдэһии саҕаламмыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    13 октября 2018  

    Ону көрө сылдьан,ордук харчыга ымсыылаах дьону үөрэтэн баран Рахими дьоно бэйэлэрин болҕомтолорун аҕа саастаах,сотору пенсияҕа бараары сылдьар застава старшинатыгар, Волга өрүс немецтэриттэн төрүттээх Иван Гейдрихха уурбуттара.Кинилэр бу киһи билиҥҥи туругун,өйүн-санаатын оонньуутун олус сөпкө таайбыттара. Сулумах кэргэнэ суох киһи, пенсияҕа таҕыстаҕына олоҕун аҥардас пенсияҕа олорорун ыараханын билинэн бэйэтин кырдьар сааһыгар тирэх буолар үбүн оҥосторун сэрэйбиттэрэ.Ол курдук старшина застава туох-баар баайын-дуолун дьаһайар киһи буоларынан,хамыыссыйа быһаарыытынан ол бу ордук туһата суох “устууга! барбыт малларын,ол курдук сулуусбалаан бүппүт пограничниктар кэтэ сылдьыбыт таҥастарын,портянкатыгар тиийэ олохтоохтору кытта мэнэйдэһэрэ,онтуката балачча улахан сууммаҕа тахсара.
    Ол гынан баран кини күннээҕинэн олорбокко,барытын харчыга кубулутан сбербааҥҥа харчы оҥорон уурунар Рахими дьонунан учуотка ылыллыбыта.
    Онон туһанан Рахими дьоно бу киһини бэйэлэрин диэки үлэлииргэ үлэ ыытан киирэн барбыттара.Ааҥ-маҥҥай оннук-маннык суолтата суох түгэннэргэ ылсан-бэрсэн баран ,улахан харчыга ымсыырдан бэйэлэригэр туһалаах информацияны ылар буолбуттара.Өр буолбатаҕа сотору кэминэн Рахими дьоно застава ис олоҕун олох чуолкайдык билэр буолбуттара.Ити тас өттүнэн олохтоохтор бары кэриэтэ Рахими диэки санаалаах дьон буолалларынан пограничниктар олохторугар тугу көрбүттэрин-билбиттэрин быһа Рахими дьонугар тиэрдэ тураллара.
    Ити үлэлэр тас өттүлэринэн , кыраныысса нөҥүө туоратыыга тоҕоостоох сүрүн суоллар пограничниктарынан эрэллээхтик сабыллан туралларынан,атын суоллары көрдөөһүн саҕаламмыта. Онуоха биир олохтоох кырдьаҕас бараан көрөөччү киһи ,хайалары дьөлүтэ үүттээбит хайа аннынааҕы хайаҕастар ситимнэрэ кыраныыссаҕа тахсарын, урукку өттүгэр ону туһанан сатыы дьон сылдьыбыт суолларын ыйбыта.Ол гынан баран ол суол билиҥҥи кэмҥэ кэккэ биричиинэлэринэн туһаныллыбат буолан умнууга сылдьарын эппитэ.
    Ол курдук хайа үрдүттэн сымара таастар түһэн хайаны быһа охсон түһэр сыркыс ууну быһыттаан, уу таһымын үрдэтэн ,ол ситим кырааныссаҕа сыста сытар хайаҕастара уунан туолан тураллара. Онтон кыраныысса ол сиртэн илии уунар сиригэр сытара,сүүсчэкэ миэтэрэ буолара дуу? Суоҕа дуу? Өскөтүн киһи уу аннынан уһуннаҕына, ол уунан туолбут хайаҕастан кыраныыссаны уҥуордаан , хайа сыркыһа оҥорбут күөлүгэр тахсан кэлэрэ.
    Маны Рахими дьоно үөрэтэн көрөн баран саамай табыгастаах кыраныыссаны туоруур суол эбит диэн түмүккэ кэлбиттэрэ.Ол курдук аныгы үйэҕэ уу аннынан устуу, аналлаах тэриллэри туһаннахха улахан мэһэй буолбатах.Ол гынан баран, бу уу ситимэ хайа аннынааҕы уулары кытта ситимнээҕэ улахан кутталы угара. Ол курдук кэмиттэн кэмигэр хайа анныттан оргуйбут уу тахсан “гейзер” курдук өрө тыбыыран өрө ыһылла, уу бүтүннүүтэ оргуйан өрө баллыгырыы түһэрэ.Ону кытта киһиэхэ кутталлаах дьааттаах гаас тахсара.Ол гынан баран ол оргуйан тахсар ууну үөрэтэн көрдөххө күн устата ахсааннаахтык тахсара.Онон киһи быыс-арыт булан бириэмэтин таба тайаннахха уҥуор-маҥаар хайа баҕарар тахса-киирэ сылдьыахха сөп этэ.
    Рахими бу сиринэн тус бэйэтинэн хаста да туоруу сылдьыбыта. Олортон биирдэстэригэр кини ити азиат уолу кытта сирэй көрсө түспүтэ. Ол курдук бу сиргэ Тимир көрсүбүт “душмана” Рахими бэйэтэ этэ. Ол көрсүһүүтүн Рахими олус ыарыылаахтык ылыммыта.Хара маҥҥайгыттан пограничниктары кытта көрсүһүү куһаҕан бит дии санаабыта.
    Ол гынан баран улахан “үп-харчы” сыта ону хам баттаабыта.Онтуттан үөрэх ылан ,итинник сыыһа хамсаныылар суох буолалларын туһугар, пограничнай застава иһигэр бэйэ киһилээхтэр. Билигин Рахими застава иһиттэн тахсар пограничниктар бөлөхтөрө кыраныыссаны кэрийэ барар кэмнэрин олох чуолкайдык билэ олорор.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    15 октября 2018  

    Олохтоохтор бу күөлү сотору-сотору уута оргуйан тахсарын иһин уонна киһини тумнарар дьааттаах гааһы таһаарарын иһин атын “хараҥа”,сир анныҥааҕы күүстэр буулаабыт сирдэринэн ааҕаннар “Шайтан-озеро” диэн ааттыыллар.Онон олохтоохтор ити сиргэ биирдэ эмэтэ охсуллан ааһаллар ,киһи сылдьыбат,бүтэҥи дойду.Онтон быстах кэмҥэ,сып курдук туттан-хаптан оҥостон киирдэххэ ким баҕарар киирэн тахсыан сөп. Ити сиртэн олох ырааҕа суох сиринэн манна баар кишлак олохтоохторо барааннарын хайа хапталларыгар мэччитэ таһаарар суоллара тыргылла сытар буолан , ханнык баҕарар киһи ханна баҕарар Рахими ыйбыт сиригэр күндү таастары кистиэн сөбө.
    Рахими бу сиринэн тус бэйэтинэн хаста да туоруу сылдьыбыта. Олортон биирдэстэригэр кини ити азиат уолу кытта сирэй көрсө түспүтэ. Ол курдук бу сиргэ Тимир көрсүбүт “душмана” Рахими бэйэтэ этэ. Ол көрсүһүүтүн Рахими олус ыарыылаахтык ылыммыта.Хара маҥҥайгыттан пограничниктары кытта көрсүһүү куһаҕан бит дии санаабыта.
    Ол гынан баран улахан “үп-харчы” сыта ону хам баттаабыта.Онтуттан үөрэх ылан ,итинник сыыһа хамсаныылар суох буолалларын туһугар, пограничнай застава иһигэр бэйэ киһилээхтэр. Онон билигин Рахими застава олоҕун олох чуолкайдык, ол иһигэр застава тас өттүгэр тахсар пограничниктар бөлөхтөрө кыраныыссаны кэрийэ барар кэмнэрин олох чуолкайдык билэ олорор.Сити курдук бары өттүнэн үөрэтиллэн баран кыраныыссаны туох да мэһэйэ суох алмаастары уонна бриллианнары туоратар суол булуллубутунан бу барыстаах дьыалаҕа Рахими үлэлэһэн барбыта.Бэрт сотору кэминэн туох да тохтобула суох,саамай кылгас суолунан туруоруллубут соругу ситиһэр ситим тэриллибитэ.Кыраныыссаҕа тиэрдиллибит күндү таастар тохтоло суох кыраныысса тас өттүгэр таһаарыллар буолбуттара.Ол түмүгэр үп-харчы эмиэ кинилэр хармааннарыгар хайа сүүрүүктээх үрэҕин уутун курдук кутуллубута.

    Көрдөһүү курдук мантан антах хайдах суруйарбар өй-санаа атастаһыыта наада буолла.Ким туох этиилээҕинэн санааҕытын атастаххытына махтаныам этэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    17 октября 2018  

    Күндү таастары кыраныысса нөҥүө күрэтиигэ ,бары өттүттэн куттала суох буолуу ирдэбиллэригэр сөп түбэһэр үлэлэр ыытыллан, онуоха-маныаха дылы харчы оҥоруу сүнньэ барыта лып-лап кэпсэтии ыытыллыбытынан, хайдах илии тутуһуллубутунан баран испитэ.Ол гынан баран, ити бары өттүнэн үчүгэйдик толкуйдаммыт кыраныысса нөҥүө сыаналаах күндү таастары туоратар ситимҥэ үөн-көйүүр кэлэн кыттыһыа диэн ким даҕаны толкуйдаабатаҕа.Ити кымырдаҕастар айылҕаларыгар алмаас таас туох оруоллааҕын ,туохтан сылтаан уйаларыгар бытархай алмааһы муспуттарын ким билиэй?
    Онон бу дьыалаҕа бары интириэстээх өрүттэр кыраныыссаҕа буолбут түгэни бэрт суһаллык үөрэтэн баран ,Сэбиэскэй былаас улахан айдааны тардыан иннинэ,бу суолунан бүтэһигин кыраныысса аһаҕаһын туһанан олус улахан кээмэйдээх,аһары үтүмэн сыаналаах күндү таастары туоратарга уонна инникитин атын суолу көрдүүргэ сөҥҥөспүттэрэ.
        Онно сотору кэминэн Лондон куоратыгар ааҥ маҥҥайгы алмаастар атыыларын аукциона саҕаланыахтааҕа биричиинэ буолбута. Атыыга барыта ювелирнай хаачыстыбалаах бөдөҥ кээмэйдээх алмаас тахсаллара ирдэнэрэ.
    Ол иһин “ Сема –кулак” бу түгэн төһө да кутталлааҕын иһин иҥсэ-обот баһыйа тутан Саха сириттэн уоруллубут дэҥҥэ көстөр саһархайдыҥы өҥҥөөх 70 тахса карааттаах алмааһын (маннык бөдөҥ уонна ыраас алмаас айылҕа сэдэх көстүүтэ буолар) кыраныысса нөҥүө туоратарга быһаарыммыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    18 октября 2018  

    Онтон ол алмааһы “Мир” трубкатыттан уоран ылыы сытыы толкуйу, чуолкай тэрээһини уонна сатабылы эрэйбитэ.Ол түмүгэр мэнээк боростуой киһи толкуйдаабат элбэх бэйэ-бэйэтиттэн тутулуга суох сүнньүөхтээх кэрдиис хамсаныылар оҥоһуллубуттара.
    Манна үлэлиир дьон хостуур алмаастара төһө үпкэ-аска турарын бэрткэ билэллэрэ.Онон төһө кыалларынан,сатанарынан бэйэлэрин кытта уоран илдьэ тахса сатыыллара. Ол маҥҥай утаа хонтуруол таһыма мөлтөҕүттэн табыллара. Онтон кэм аастаҕын аайы,сыыйа күүстээх тэрилтэлэр хонтуруолу күүһүрдэн киирэн барбыттара,көннөрү үлэһити ийэттэн төрүөх сыгынньахтаан нэндьийэн көрүү тас өттүнэн, курдаттыы көрөр тэриллэри уонна бу кэмҥэ ааҥ маҥҥай миэстэтигэр туох буолбутун барытын уста турар тэриллэри туһанан хоро таһыыны тохтоппуттара.
    Ол устар тэриллэр саҥардыы олоххо туһаныллан, туттуллан эрэр буоланнар ааҥ-маҥҥайгытынан ахсаан өттүнэн аҕыйах этилэр,иккиһинэн уһуллуу хаачыстыбата бөрүкүтэ суоҕа,үрүҥ-хара дьүһүнүнэн көрдөрөрө.
    Ол курдук маннык тэрил үс эрэ сиргэ баара: үлэһиттэри көрөр , алмааһы рудаттан араарар уонна туттарар сирдэригэр эрэ турара.
    Ол курдук рудаттан алмааһы араарар сиргэ маҥҥайгы устар тэрилгэ эппиэттиир үлэһит, үлэтин ирдэбилэ ирдииринэн сэдэхтик көстөр алмаас көһүннэ диэн тутатына үрдүкү салалтаҕа дакылааттаабыта ,онтуката алмааһы туттарар сиргэ тиийбэккэ аара ууга тааһы бырахпыт курдук сүтэн хаалбыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    27 октября 2018  

    Үлэ хамсааһына тохтотуллан алмааһы рудаттан араарар уонна туттарар пууннар икки ардыларыгар үлэлиир дьону тутатына хас биирдиилэрин ,алмааһы рудаттан араарар уһун ситим хас биирдии муннугун .ымпыгын-чымпыгын барытын хаста даҕаны сирийэн бэрэбиэркэлээбиттэрэ,көрбүттэрэ – истибиттэрэ. Ол гынан баран тугу да булбатахтара.
    Саамай дьиктитэ диэн үлэһит үлэтин миэстэтиттэн ханна да халбарыйар кыаҕа суоҕа,хас биирдии алмааһы хостуур ситимҥэ турар үлэһит үлэтин миэстэтигэр кылгас да кэмҥэ суох буоллаҕына ситим тохтоон хаалара,ол тас өттүнэн хас биирдии үлэһит аттынааҕы киһи тугу хамсанарын көрө сылдьара уонна тус бэйэлэрэ режимнай зонаҕа үнтү сынньыллар алмаастаах руданы кытта сирэй кыттыспакка, араас өйдөөх бытарытар,уунан сууйар,алмаастары сабардамнарынан араарар уонна да атын сүрүннээн электричество күүһүн нөҥүө үлэлиир тэриллэри холбоон руданы үнтү сынньаллара,рудаттан алмааһы араараллара.
    Онтукалара бүтэр уһукка оператордарга тиийэн, бэйэлэрин сабардамнарынан көрүллэн ыраас туох да буккаһына суох бытархай ,орто уонна улахан алмаастарга араарыллаллара.
    Алмааһы хостооһун дойду биир сүрүн үбүн булунар салаатынан буоларынан,манна туттуллар үлэ технологияларын,ол курдук рудаттан алмааһы араарыы үлэтэ уонна алмаас бэйэтэ атын минераллартан туох туспа уратылааҕын үөрэтиини , дойду инники сылдьар Хайа үөрэҕин үрдүк үөрэҕин кыһаларыгар үлэлии сылдьар учуонайдартан Коммунистическай партия Киин комитета бэрт суһаллык кылгас кэмҥэ үлэни тупсарар саҥа көрүүлэри ирдээбитэ.
    Ити уураахха сөп түбэһиннэрэн “Сема-кулак” Миирнэй куоракка көрөөччүтүнэн анаабыт “ 2+3” диэн итэҕэллээх киһитин сүбэтинэн үбүнэн-харчынан өйөөн Красноярскайдааҕы хайа үөрэҕин үрдүк үөрэҕин кыһатыгар бу хайысхаҕа эдэр учуонайдары чөмөхтөөбүттэрэ уонна үлэлэппиттэрэ. Олор кураанах рудаттан алмааһы арааран ылар технологияны үөрэтэн баран алмааһы көннөрү рудаттан олох боростуойдук арааран ылар хас да ньыманы-албастары толкуйдаан таһаарбыттара.
    Ити учуонайдар айбыт саҥа көрүүлэрин госудаарыстыба олоххо киллэриэр дылы, кинилэр айбыт ньымаларын ”Сема-кулак” бэйэтин туһатыгар туһана охсубута.
    Ити кэмҥэ “Сема-кулак” дьоно Миирнэйдээҕи алмааһы байытар фабрика буола турар үлэ түгэннэрин тэрилтэ салалтатынааҕар ордук билэ олороллоро.Үлэ эргийиитин бары сүнньүөхтэригэр алмааһы хостуур көннөрү “Мир” карьерыттан күүстээх,бөдөҥ руданы таһар массыыналар суоппардарыттан саҕалаан баран ,алмааһы байытар фабрика иһигэр үлэлиир инженер – технологторга тиийэ бэйэ дьонноордохторо.
    Ол дьон бэйэ-бэйэлэрин кытта төһө да билсиспэтэхтэрин иһин,кинилэр хас биирдии хамсаныыларын саахымат оонньуутун курдук чуолкайдык толкуйдаан дьаһайан ,ити бөдөҥ алмаас кураанах рудаттан араарыллан ылыллыбыта уонна уоруллубута.
    Ол курдук улахан,бөдөҥ алмаас көстүөхтээҕэ эрдэттэн биллибитэ. “Мир” карьерыгар кимберлитовай трубканы тоҕо тэптэрии кэмигэр улахан кээмэйдээх алмаас тоорохойо көстүбүтэ.Онон сотору кэминэн ити алмаас сорҕото көстөн кэлиэхтээҕэ.Ол алммаһы мүччү туппат туһугар ити учуонайдар этитэлээбит ньымаларын туһаммыттара.
    Көннөрү рудаҕа алмаас баарын –суоҕун рентген сардаҥаларынан сабаҕалыыр сиргэ барытын уста турар тэрил эппиэттээх үлэһитэ бэйэтин үрдүкү салалтатыгар биллэриэн иннинэ “Сема-кулак” эрэллээх киһитигэр “2+3” биллэрбитэ.
    Ити алмаас конвейер устун айаннаан истэҕинэ биир тоҕоостоох сиргэ үрдүгэр ууллубут тимир кутуллубута уонна дьиэ үрдүнэн сүүрэ-хамсыы сылдьар, электрическай уот көмөтүнэн үлэлиир күүстээх электромагнит нөҥүө кураанах рудаттан араарыллыбыта.Бу электромагнит көннөрү рудаттан тимир рудатын араарарга туһаныллара.
    Онтон режимнэй зона иһиттэн бэрт боростуой хамсаныынан туһааннаах киһи туалетка киирэн унитаз нөҥүө ол алмааһы уунан сайҕаан таһырдьа ыытан кэбиспитэ.Ол кэнниттэн ол алммаһы дьон куһаҕанын таһар массыынанан оботторон ылбыттара.
    Бу түгэн Сэбиэскэй Сойууска саамай улахан уонна сүрүн алмааһы сириттэн итинник барытын уста турар тэрилгэ бэлиэтэнэн баран сүтэн хаалыыта тэрилтэ уонна дойду салалтатыгар улахан аймалҕаны таһаарбыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    29 октября 2018  

    Бу түгэн Сэбиэскэй Сойууска саамай бөдөҥ уонна сүрүн алмааһы хостуур тэрилтэтиттэн итинник улахан сабардамнаах алмаас барытын уста турар тэрилгэ бэлиэтэнэн баран сүтэн хаалыыта тэрилтэ уонна дойду салалтатыгар улахан аймалҕаны таһаарбыта.
    Бу түгэн алмааһы байытар фабрика иһигэр тэрээһиннээх алмааһы уорарга үлэлир күлүк өрүт бөлөҕө баарын арылхайдык көрдөрбүтэ.Ол иһин аҥардас бу боппуруоска Коммунистическай партия Киин комитетыгар туһааннаах эрэ дьон кыттыылаах сабыылаах мунньах ыытыллан уорууну уодьуганныырга эбии күүстээх дьаһаллар ылылыбыттара.
    Онно ылыллыбыт уураах биир пуунугар , бу алмааһы хостуур тэрилтэ Саха автономнай сэбиэскэй социалистическай республикатын сиригэр-уотугар үлэлии олороро учуотка ылыллан, бу тэрилтэҕэ уонна уорууну уодьуганныыр күүстээх тэрилтэлэригэр олохтоохтору үлэҕэ ылыы ирдэммитэ.Ити уураахха сөп түбэһиннэрэн Саха сиринээҕи уобаластааҕы Коммунистическай партия Бюрота уураах таһааран хас биирдии оройуонтан инники күөҥҥэ сылдьар .актыыбынай позициялаах эдэр комсомолец ыччаттары дойду куттала суох буолуутун комитетыгар үлэҕэ ыытарга дьаһайбыта.
    Онтон ити уураах олоххо киириитэ эдэр учуутал идэлээх Уйбаан Уйбаанабыс олоҕун төрдүттэн уларыппыта.
    Ол курдук биир үтүө күн Уйбаан Уйбаанабыһы эмискэччи Ленинскэй оройуон оройуоннааҕы комсомольскай тэрилтэтин 1 секретарыгар ыҥырбыттара.
    Кини оройуон киинигэр комсомол чилиэнэ буоларын быһыытынан араас общественнай үлэлэргэ актыыбынайдык кыттар буолан улаханнык соһуйбатаҕа.Кини болдьоммут кэмигэр тиийбитигэр кэтэһэ олороллоро. Кинини бэйэтин саастыылаҕа эдэр уол көрсүбүтэ. Кэпсэтии да судургу буолбута. Үгүс кэпсэтитэ суох ,эн-мин дэһээт курдары оройуоннааҕы Хоммуньуус партиятын маҥҥайгы секретарыгар барбыттара.Кини үлэлиир хоһугар икки киһи олороро.Кинини уола ол хоско киллэрээт уонна билиһиннэрээт даҕаны хостон тахсан барбыта. Арыаллаан кэлбит уол тахсаатын кытта ,ол дьон Уйбаан Уйбаанабыһы ыҥыран ылан бэйэлэригэр утары олордубуттара.
    Ол дьон этэр этиилэрэ Уйбаан Уйбаанабыска тоҕо бу оройуон “Үрүҥ дьиэтигэр” ыҥырдахтарай диэн толкуйдуу сылдьар уонна онно эппиэт көрдөөн эҥин араас толкуйга барытыгар тиийбит киһиэхэ ,олох үөйбэтэх өттүттэн , олох соһуччу ,кини олоҕун олох төрдүттэн уларытар кэпсэтиини оҥорбуттара.
    Хос хаһаайына,оройуону дьаһайа олорор Михаил Аркадьевич Никифоров ,кинини балачча уһуннук саҥата суох,сүрдээх болҕомтолоохтук супту көрөн баран ,тоҕо кинини манна ыҥырбыттарын быһааран киирэн барбыта:
    -Саха сирин Хоммуньуустарын Уобаластааҕы комитетын уурааҕынан дойду куттала суох кэмитиэтыгар олохтоох каадырдарынан бөҕөрҕөтөр уураах ылыллан турар.Онон сибээстээн биһиги манна олохтоох ыччаттарбытын үөрэтэн баран эйиигин бу тэрилтэҕэ ыытарга ыйыы оҥорорго быһаардыбыт. Ол оннук ыйыыны оҥорорго эйиигин бары өттүнэн үөрэтэн баран этии киллэрдибит. Ол курдук эн аармыйаҕа сулууспалаабыт,онно үтүө суобастаах сулууспан иһин махтал уонна бэлиэ мэтээлинэн наҕараадаламмыккын,үрдүк үөрэхтээххин,байыаннай кафедраҕа үөрэнэн лейтенант запаса-эписиэр званиелааххын,эт-хаан өттүнэн сайдыылааххын ,тустууга спорт маастараҕын,бу эйгэҕэ ситиһиин да улахан Россия “Урожай” уопсастыбатын чемпионаҕын уонна ыччат сойууһун чилиэнэ буолан тураннын оройуон олоҕор эмиэ актыыбынайдык кыттыһа олороҕун.Ол курдук Убайааннааҕы бэрээдэги көрөр дружинниктар тирэх пууннарын салайан үгүс тэрээһиннээх үлэни ыыттын уонна бэйэҥ тус үлэҕэр учуутал быһыытынан эмиэ тэрилтэн салалтата үчүгэй эппиэттээх үлэһит быһыытынан сыаналыыр. Кэргэннээхин,оҕолооххун. Онон бу уураахха сөп түбэһиннэрэн эйиигин бу эппиэттээх тэрилтэҕэ улэлиэн сөптөөх диэн Оройуоннааҕы коммунистическай партия комитетын аатыттан этии киллэрэбит.Бу манна миигин кытта ол тэрилтэ эппиэттээх үлэһитэ баар.Мантан атын боппуруостарга ,эн кинини кытта кэпсэтиэн -диэн туос-маас курдук этэн баран хоһуттан тахсан барбыта.
    Ол түмүгэр кинини оскуолаҕа боростуой учуутал үлэтигэр үлэлии сылдьар эдэр киһи,бу хостон дойду куттала суох буолуутун комитетын эппиэттээх үлэһитэ буолар дьылҕалаах тахсан кэлбитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    30 октября 2018  

    Букатын атын эйгэлээх,кыахтаах тэрилтэҕэ баран эрэрин өйүнэн-санаатынан,этинэн-хаанынан билбитэ. Ол курдук туох баар дьыалатын-куолутун,хамнаһын нэдиэлэ эрэ иһинэн чөмөхтөөн-ылан ,саҥа тэрилтэтигэр көспүтэ.Үлэтигэр кэлээтин кытта биир сыллаах үөрэххэ Москваҕа ыыппыттара.Ол кэнниттэн кэлэн Республикатааҕы куттала суох буолуу комитетын Нюрбатааҕы салаатыгар сиртэн хостонор баайы куорҕаллааһыны утары охсуһар отделга үлэһитинэн анаммыта.
    •    Ол үлэтигэр үлэлии сырыттаҕына биир күн киниэхэ Таджикистаҥҥа сулууспалыы сылдьар Попов Тимир туһунан Ортоазиатскай пограничнай уокурук оһуобай отделыттан ыйытыы сурукка , кини оскуолаҕа үөрэнэр кэмнэригэр хайдах оҕо уонна киһи быһыытынан туох хаачыстыбалардааҕын бигэргэтэр сурук суруйарыгар сорудах ылбыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    30 октября 2018  

    Маннык сурукка эппиэттиириттэн Уйбаан Уйбаанабыс улаханнык дьаархаммыта.Ол курдук оһуобай отдел икки түгэҥҥэ ирдэбил сурук ирдиирин кини чуолкайдык өйдүүр.Иккиттэн биирэ:- Үчүгэйгэ эбэтэр куһаҕаҥҥа!Үксүн туһааннаах киһини туохха эрэ уорбалаатахтарына маннык сурук кэлэр.
    Үөрэппит уонна такыйбыт уолум итиччэ ыраах сиргэ сулуусбалыы тиийэн баран туохха эрэ түбэстэҕэ диэн ис санаатыгар улаханнык ытырыктаппыта.
    Кини манна бу сурукка эппиэт бэлэмнииригэр биир да хос тылы кыбыппакка,онон манан эргиппэккэ боппуруос сүнньүнэн үөрэппит уонна такыйбыт уолун үчүгэй эрэ өттүнэн сыанабыл биэрэн эппиэтин ыыппыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    31 октября 2018  

    Үрдүкү суруллубутка көннөрүү киллэрэбит.
    Бу кэмҥэ Мииринэй куоратка “Мир” трубкаттан алмааһы хостуур уонна байытар фабрикатыттан алмааһы уоруу тэрээһиннээхтик ыытыллара уонна ол алмааһы Сэбиэскэй Сойуус тас өттүгэр таһаараллара быһаарыллыбыта.Ол курдук Турция уонна Грузия кыраныыссатыгар Саха сириттэн хостонуллубут алмаас улахан партията тутуллубута. Онтон сүрүн биричиинэнэн бу куорат күүстээх тэрилтэлэригэр күлүк өрүттэр бэйэлэрин итэҕэллээх дьонноро бааллара биллэн, бу куораттан чугас Республикатааҕы куттал суох буолуу комитетын Нюрбатааҕы салаатын иһигэр “сиртэн хостонор баайы куорҕаллааһыны утары охсуһар” отдел тэриллибитэ.
    Үлэтигэр кэлээтин кытта биир сыллаах үөрэххэ Москваҕа ыыппыттара. Ол кэнниттэн кэлэн Республикатааҕы куттала суох буолуу комитетын Нюрбатааҕы салаатыгар сиртэн хостонор баайы куорҕаллааһыны утары охсуһар отделга үлэһитинэн анаммыта.
    Онон бу отдел сүрүн сорудаҕынан ол баар ситими бүтүннүүтүн төрдүттэн саҕалаан баран бүтэһик кэрчигэр тиийэ үөрэтэн билэн баран, бу ситими суох оҥоруу соруга турара. Билиҥҥи туругунан сабаҕалааһын быһыытынан алмааһы уоруунан соҕуруу куораттар күлүк өрүттэринэн салаллар тэрээһиннээх бөлөх дьарыктанара билиллибитэ уонна ол уоруллубут алмаастар биир суолларынан ,бу Нюрба көтөр аалын пордун нөҥүө ааһара буолуо диэн барыллааһын оҥоһуллубута.
    Ол курдук маҥҥай утаа бу тэрээһиннээх бөлөх төрдүн-төбөтүн булар уустук этэ.Ол гынан баран туһааннаах хайысханан күн аайы ыытыллар сыралаах оперативнай үлэ түмүгэр бииртэн биир уруһуй уруһуйданан истэҕин аайы уопсай хартыына чочуллан тахсан испитэ.
    Кинилэр этиилэринэн бэрт кылгас кэм иһигэр тэрилтэ иһигэр олохтоох салалтаҕа бэриммэт куттал суох буолуутун хааччыйар ситим тэриллибитэ.Ол ситимҥэ тус бэлэми барбыт күүстээх тэрилтэлэр үлэһиттэрэ үлэлиир буолбуттара.Урут уорууну бопсууга Ис дьыала министиэрстибэтэ эрэ ылсан үлэлии сылдьыбыт буоллаҕына , кинини кытта кэккэ Дойду куттала суох буолуутун комитета эмиэ бу боппуруоска кыстыспыта.Онон алмааһы уорууну утарсыыга икки өрүттээх хонтуруол бу күүстээх тэрилтэлэртэн тэриллибитэ. Хайа боруодатын байытар фабрика дьиэтэ уонна тулалыы сытар сирэ-уота Сойууска –дойду үрдүнэн ааҥ маҥҥай барытын уста турар тэриллэринэн уһулла турара хааччыллыбыта.Бу үлэ чып кистэлинэн олохтоох салалта да,үлэһиттэр даҕаны билбэттэрин курдук бэрт кистэлинэн ыытыллыбыта. Онон хас биирдии үлэһит күнү быһа тугу гына сылдьара,хас хамсаныыта барыта хонтуруолга киирбитэ.
    Ити дьаһаллар түмүктэригэр хайа боруодатын байытар фабрика иһиттэн маассабайдык алмааһы уоруу боппуруоһа тохтотуллубута.Ити уһуллубут матырыйааллары үөрэтэн көрүү кэнниттэн алмааһы уорууга кыттыгастаах үлэһиттэр үгүстэрэ тута быһаарыллыбыттара. Ол түмүгэр күүстээх өрүттэр өттүлэриттэн алмааһы уорууну уодьуганныырга үлэһиттэр ортолоругар маҥҥайгы маассабай тутуулар ыытыллыбыттара.Бу Уйбаан Уйбаанабыс үлэлиир отделын өттүттэн ыытыллыбыт үлэлэр улахан ситиһиилээх буолуохтарын ,биллибэт биричиинэнэн кинилэри дьаһайар үрдүкү турар тэрилтэлэртэн түҥ-таҥ дьаһаллар кэлэннэр, кинилэр оперативнай үлэлэригэр бытаардыыны аҕалбыта.
    Ол түмүгэр күлүк өрүттэр кутуруктарын сарбыйар дьаһаллары ыла охсубуттара. Ол курдук уоруллубут алмаастары атыылаһар икки киһиттэн ,биирдэстэрэ элбэх квартиралаах дьиэ төрдүс этээһиттэн итирик туруктаах сылдьан алҕаска сууллан ,иккис киһи эмискэччи сүрэҕэ ыалдьан уулуссаҕа охтон тыыннара быстыбыта.Онон уорууну тэрийэр сүрүн сирэйдэр биллибэккэ хаалбыттара.
    Ити курдук Уйбаан Уйбаанабыс бу ыытыллыбыт үлэлэргэ барытыгар кыттыһа сырыттаҕына Ортоазиатскай пограничнай уокурук оһуобай отделыттан кэлбит ыйытыы сурукка , кини оскуолаҕа үөрэппит, билигин пограничник быһыытынан Таджикистаҥҥа сулууспалыы сылдьар Попов Тимир туһунан -кини оскуолаҕа үөрэнэр кэмнэригэр хайдах оҕо уонна киһи быһыытынан туох хаачыстыбалардааҕын бигэргэтэр сурук суруйарыгар сорудах ылбыта.
    Маннык сурукка эппиэттиириттэн Уйбаан Уйбаанабыс улаханнык дьаархаммыта.Ол курдук оһуобай отдел икки түгэҥҥэ ирдэбил сурук ирдиирин кини чуолкайдык өйдүүр.Иккиттэн биирэ:- Үчүгэйгэ эбэтэр куһаҕаҥҥа!Үксүн туһааннаах киһини туохха эрэ уорбалаатахтарына маннык сурук кэлэр.
    Үөрэппит уонна такыйбыт уолум итиччэ ыраах сиргэ сулуусбалыы тиийэн баран туохха эрэ түбэстэҕэ диэн ис санаатыгар улаханнык ытырыктаппыта.
    Онон кини бу сурукка эппиэт бэлэмнииригэр хос тылы кыбыппакка, боппуруос сүнньүнэн үөрэппит уонна такыйбыт уолун үчүгэй эрэ өттүнэн сыанабыл биэрэн эппиэтин ыыппыта.
    Ол суруйа сылдьан дьылҕа-хаан кинилэри бэйэ-бэйэлэрин көрсүһүннэрэриэхтээҕин түүлүгэр да баттатан көрбөтөҕө.

    0
  • Евдокия
    31 октября 2018  

    Салгыытын күүтэбин олуһун

    0
  • Евдокия
    31 октября 2018  

    Суруйар талааным суох диигин да олус үчүгэйдик сааһылаан суруйаҕын дии,олох ону көрөн турар курдукпун.Кытаат,өссө да айа тураргар баҕарабын

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    1 ноября 2018  

    Санаа5ытын эппиккитигэр махтал.Дьон аа5арын тухары суруйабыт.Син интириэһиргииллэр эбит дуу дии саныыбын. төһө киһи киирэн ааҕара көстөр.Киһи толкуйа күүһүрэригэр ааҕааччылартан санаа атастаһыыта баар буолара буоллар үчүгэй этэ.Кириитикэ да буоллун ,сыыһабытын-халтыбытын көннөрүнэ сатыа этибит..Суруйуу ирдэбилин хас да канона кэһиллэрин көрө сылдьабын. Холобура нууччалыы-сахалыы тэҥҥэ суруллара табыллыбат буолуохтаах.......

    Биир күн отделын начальнига хоһугар ыҥыран ылан баран,аттыгар баар сырдык ,бааһынайдыҥы хааннаах саха киһитин кытта билиһиннэрбитэ : -Эйиигин Саха сиринээҕи куттал суох буолуутун комитетыттан сылдьар майор Анастасов Клим Егоровиһы кытта Мииринэй куоратыгар уһун болдьохтоох командировкаҕа ыытабыт. Кини эйиэхэ туох хайысхалаах үлэнэн дьарыктанаргын барытын быһааран биэриэ .Эн кини быһа салалтатыгар киирэҕин диэн дьаһайбыта уонна хоһуттан тахсан барбыта.
    Уйбаан Уйбаанабыс ,бу иннинэ үлэтин сүнньүнэн Мииринэй куоратка хаста да сылдьыбыта.Ол гынан баран ол сырыыларга кини бэйэтин кытта биир хоско олорор дьонун кытта үлэлээбитэ.
    Онон бу түгэни төһө да дьиктиргээтэр ,бу тэрилтэ ис тутулун сокуоннарыгар олоҕуран,бирикээс мөккүөргэ туруоруллубат,толоруллар эрэ диэн толкуйунан салайтаран бу киһини кытта үлэм инники өттө бириэмэ аастаҕын аайы көстөн иһиэ диэн толкуйдаабыта.
    Клим Егорович хара маҥҥайгы кэпсэтиититэн Уйбаан Уйбаанабыс толкуйун ,өйүн-санаатын ,олоҕун-дьаһаҕын төрдүттэн тиэрэ эргитэр соһуччу дьаһаллаах салайааччы буолбута.
    - Саха сиринээҕи куттал суох буолуутун комитета Мииринэйгэ буола турар быһыыны-майгыны үөрэтэн баран ,эйиигин уһун кэмҥэ Таджикистан Сэбиэскэй социалистическай республикатыгар үлэҕэ ыытарга быһаарыы ылынна. Ол курдук бу республика кыраныыссатын нөҥүө хас да төгүл Саха сириттэн төрүттээх алмаастар Индияҕа уонна Израильга таһаарыллаллара бэлиэтэннэ уонна дакаастанна.Мин бу тэрилтэҕэ Москватааҕы норуоттар доҕордоһууларын үрдүк үөрэҕин кыһатын бүтэрбит буолан ,Орто Азия норуоттарын тылынан үчүгэйдик саҥарабын , онон бу эҥэр буолар быһыыга –майгыга быһаччы кыттыһабын.Онтон билигин эн-биһи быһаччы сорукпут ол канаалы быһыы ,суох оҥоруу буолар диэн бэйэтин киирии тылын түмүктээбитэ

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    2 ноября 2018  

    Ити соругу толорууга Таджикистан республикатыгар алмааһы кыраныысса тас өттүгэр күрэтиинэн быһаччы дьарыктанар Мултихаддин Нури диэн киһи баар.Кини соторуҕааҕыта Саид Абдулло Тури диэн “Партия исламского возрождения Таджикистана”диэн ислам итэҕэлин өрө тутар биир өйдөөх-санаалаах мусульманнар бөлөхтөрүн тэрийбит киһи күн сириттэн суох буолбутунан сибээстээн бу партия сүрүн мунньаҕар бу бөлөх инники тумус туттар киһитинэн , бөлөх салайааччытынан талылынна.
    Бу партия хара маҥҥайгы тэриллиэҕиттэн мусульманство, итэҕэл өйдөбүлэ былаас өттүттэн үтүрүллэ олорор диэн өйдөбүлү сүрүн сорук оҥостон ,олохтоох Сэбиэскэй былааһы суулларыыга күүстээх үлэ ыытар . кинилэр өттүлэриттэн үгүс киһи өлүүлээх террористическай түгэннэр таһаарыллыбыттарын иһин бу чөмөх салайааччытын Саид Абдулло Нурины тутан ылан баран суут быһаарыытынан уһун болдьохтоох кэмҥэ Таджикистан тас өттүгэр күлүүс хаайыытыгар уурбуттара. Ону кини бу суут бу уурааҕын кытта сөпсөспөккө дойду Үрдүкү суутугар уонна ону аһары баран Аан дойду таһымнаах тэрилтэлэргэ көрдөһүү сурук киллэртээбитэ. Онтуката дьайан уурааҕын ыстатыйата кэлин сымнатыллан Москуба аттыгар кытыы турар дэриэбинэҕэ “поселениеҕа” олорорго кубулуйбута.Итинэн сибээстээн кини кэргэнэ,эһээкий уолунаан кинини кытта бииргэ олорсо көһөн кэлэллэр.Кини ол олорон ити тэрийбит чөмөҕүн салайа олорбута
    Бу билиҥҥи кэмҥэ Таджикистаҥҥа бэйэбит туспа госудаарыстыба буолабыт диэн националистическай өйдөөх-санаалаах күүстэр төбөлөрүн өндөтөн эрэллэр.Онно баһылыыр-күүһүлүүр чөмөҕүнэн ,кини тэрийбит чөмөҕө буолар.
    Итинэн сибээстээн Куттала суох буолуу комитетын өттүттэн бу хайысхаҕа туһааннаах үлэ ыытыллан, биһиэхэ туһаайыллыбыт соругу толорорго тоҕоостоох кэм кэллэ. Кылгастык,быһа баттаан этэр буоллахха.Эн бу Мултихаддин Нури чугас эйгэтигэр Саид уола буолан тийиэн.Сааскынан сөп түбэһиргинэн,тас көрүннүнэн майгыннаһаргынан эйиигин таллыбыт.
    Ол Саид уола буолар ,хос сирэйдэнэр тускулун бу баар.Маны ымпыгар-чымпыгар тиийэ үөрэт диэн баран остуол үрдүгэр сытар балачча халыҥ паапканы Уйбаан Уйбаанабыс диэки халбарыччы аспыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    3 ноября 2018  

    Ити күнтэн саҕалаан Уйбаан Уйбаанабыһыс отдел быстах үлэтиттэн босхоломмута уонна хос сирэйдэнэр тускулун үөрэтэн, оруолугар киирэн барбыта, онтон Клим Егорович кинини бу таджик омук абыычайдарыгар уонна тылыгар такыйбыта. Бу тускул быһыытынан кини Такир ийэтинээн Абиралыын аҕалара өлбүтүнэн төттөрү дойдуларыгар Таджикистаҥҥа төннөллөр. Ийэтэ Абира Саид Насрулло дьиҥҥээх кэргэнэ.Ол кини бу сорудаҕы толоруутугар улахан оруоллаах буолан тахсар .Ол курдук уола эһээкий сааһыгар тиийэн тыла нууччалыы буолбутун туоһулуур сирэй быһыытынан бу күүстээх өрүттэр ыытар хамсаныыларыгар кыттыһар уонна Мултихаддин Нури чугас эйгэтигэр быһа киллэриигэ сүрүн оруолу ылыахтаах эбит. Дьининэн туох баарынан ыллахха Саид Насрулло тыыннаах, ити тускулга эрэ өлбүт диэн өйдөбүллээх. Дойдутугар тиийэн баран Абира сыыһа-халты хамсамматын диэн кэргэнин Саид Насруллоны уонна уолун Такиры күүстээх тэрилтэлэр бу ыытыллар хамсаныы түмүгэ ситиһиилэх буолуутун “мэктиэтин” быһыытынан дьиэ хаайыытыгар тутан олороллор эбит.Абира Саид Насрулло аатыттан Мултихаддин Нурига бэйэҥ аттыгар чугаһатан уолбун Такиры көрө-истэ сырыт диэн ис хоһоонноох сурук туттарыахтаах.Итинэн кини оруола бүтүөхтээх.

    0
  • Евдокия
    4 ноября 2018  

    Салгыыта?

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    5 ноября 2018  

    Өр-өтөр буолбатаҕа Уйбаан Уйбаанабыһы Москваҕа ыҥыран ылан баран Саид Насрулло кэргэнин Абираны кытта куорат тас өттүгэр турар коттеджка көрсүһүннэрбиттэрэ.Кинилэри европейскай таҥастаах,таджиктыы,нууччалыы уонна английскай тылынан олус холкутук көҥүллүк саҥара сылдьар түргэн хамсаныылаах,орто киһиттэн үрдүк уҥуохтаах ,бэрт сытыы –уоттаах харахтардаах аҕам сааһыгар тиийбит дьахтар көрсүбүтэ.Кини Афганистан дойдутун биир саамай сис ыалын сыдьаана буолан быһыыта-таһаата,туттара-хаптара,саҥарара-иҥэрэрэ “светскэй” иитиилээх дьоһун киһи буоларын көрдөрөрө. Манна биир гражданскай таҥастаах киһи кинилэргэ Таджикистаҥҥа тиийэн баран ханна –кимҥэ тиийэн хайдах хамсаныахтаахтарыгар бүтэһик түмүктээх дьаһалы уонна сүбэлэри биэрбитэ. Ити кэмтэн ыла Уйбаан Уйбаанабыс Саид Насрулло уола Такир буолар оруолугар дьиҥҥээхтик киирбитэ.Кинилэргэ кылгас кэмҥэ ,аҕыйах хонукка ийэ-оҕо быһыытынан билсэллэригэр бириэмэ биэрэн баран көтөр аалга олордон Душанбе куоракка көтүтэн ыытан кэбиспиттэрэ. Онтон Клим Егорович кинилэртэн туспа,букатын атын киһи быһыытынан ити көтөр аалынан бииргэ көтүспүтэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    6 ноября 2018  

    Кинилэр көтөр аалтан кирилиэһинэн сиргэ түһээттэрин кытта орто саастаах киһи кэлэн Мултихаддин Нури суоппарабын аатым Хаджи диэн билсээт , “Волга” массыынанан Душамбе куорат уулуссаларынан айаннатан илдьэн куорат ортотугар кураанах турар икки этээстээх таас дьиэҕэ илдьэн түһэрбитэ.Такир айаннаан иһэн тула өттүн көрдөҕүнэ Душамбе куорат хайдах эрэ кини дьоллоох Дьокуускай куоратын санатта.Ол курдук халлааҥҥа тарбачыһар үрдүк дьиэлэр суохтар.Дьиэлэрэ үксэ биирдии-иккилии этээстээх ,тас өттүн дьон-сэргэ былыргы Илин эҥэр куораттар ирдэбиллэригэр сөп түбэһэннирэн сүрдээҕин сиэдэрэйдик ойуулаан –симэхтээн биэрэн олус диэн киэргэтэн биэрэллэр эбит ,харах көрүүтүгэр. Онон Такир саба быраҕан олус улахан куорат буолбатах эбит диэн сыана быста.
    Абира хара маҥҥайгыттан Уйбаан Уйбаанабыска чахчы бэйэтин төрөппүт оҕотугар сыһыаннаһар курдук сыһыаннаста. Сотору-сотору мин уолбар сүрдээҕин даҕаны майгынныыгын.Тоҕо бу дойдуга кэллин? Манна билигин олохпут-айдааннаах ,эн-мин дэһэн бэйэ-бэйэбитин кытта түөспүтүнэн үтүрүйсэр кэммит кэллэ. Сотору кэминэн элбэх хаан тохторо буолуо диэн тыллаах.
    Ити Мултихаддин Нури, мин кэргэним Саид курдук ис дууһатыттан дьиҥҥээх “исламист” буолбатах, бу олоҕу букатын атыннык көрөр, омук харчытыгар атыыламмыт американецтар агеннара ,онон инники хамсаныыларгын ити өйдөбүлтэн сирдэтэн хамсанаар диэн санаатын аһаҕастык этэн Нурины соччо-бачча сөбүлээбэтин биллэрэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    7 ноября 2018  

    Манна олохсуйалларыгар бириэмэ биэрээт Хаджи кинилэри салгыы Мултихадин Нурины кытта көрсүһүүгэ илдьэ барбыта.
    Мултихаддин Нури бүгүн бу бэйэтин бөлөҕүн дьонун ,куомуннаахтарын кытта Душанбе куорат кытыытыгар айылҕа олус кэрэ миэстэтигэр Варзовскай диэн хайа хапчааныгар баар хайыһар курортыгар партия инники үлэтин тускулларын быһаарар мунньах ыытар. Ол онно кини бу бөлөх урукку салайааччытын Саид Насрулло дьонун бэйэтин диэки тардаары ,кини кэргэнин Абираны уонна уолун Такиры бу мунньахха ыҥыттаран турар.Итинник хамсаныынан кини бэйэтин тус аатын бу бөлөх ортотугар үрдэтиэхтээх уонна кини Саид Насрулло ыыппыт үлэтин хайысхатын тутуһарын көрдөрүөхтээх.Онтон кэлин өттүгэр хайдах хамсаныахтааҕын дойду иһигэр олох хаамыыта көрдөрөн иһиэхтээх.
    Онон Абираны уонна Такиры кытта көрсүһүү уонна бу мунньахха кытыннарыы үрдүк таһымҥа барбыта.Аан маҥҥай тиийээттэрин кытта Нури бэйэтинэн тахсан сирэй көрсүбүтэ.Үлэлиир хоһугар сирэй сирэйгэ бастакынан Абираны кытта кэпсэппитэ, Саид Насрулло суругун ис хоһоонун кытта билсибитэ.
    Бу Такир дьылҕатыгар саамай мүччүргэннээх түгэн буолара.Ол курдук кини инники дьылҕата Абира хайдах хамсанарыттан тутулуктааҕа.Бу түгэн кини дьылҕатыгар “хара” “үрүҥ”сирэйдээх буолара эрдэттэн үөрэтиллибитэ.Эрдэ толкуйдаммыт суолтан туора хамсаныылар бардахтарына Такир атын “легенданы” тутуһуохтаах.
    Кинини ыҥыралларыгар Нури уонна Абира олохтоохтр абыычайдарынан хос биир муннугар сиргэ тэллэххэ олорон “күөх” чэй иһэ олороллоро. Кинини көрөөт Нури :-Эн аҕаҥ Саид таджик норуотун чулуу уола! Кини санаа оҥостубут ырата,толкуйа сотору кэминэн олоххо киириэ.Манна бэйэтин төбөтүн бас билинэр Таджикистан государствотын тэрийиэхпит . Ол бэрт сотору кэминэн буолуо.Онон эн инники олоҕун олоҕо олус интириэһинэй буолуо. Билиҥҥи кэмҥэ ,биһиэхэ эн курдук европейскай иитиилээх,үөрэхтээх ыччат хаһааҥҥытааҕар даҕаны “салгын” курдук наада. Эн аҕаҥ Саид көрдөһүүтүн быһа гыммаппыт Бэйэм аттыбар илдьэ сылдьыам. Ону мунньах кэнниттэн холкутук быһаарсыахпыт –диэн баран , манан кэпсэтии бүттэ диэбиттии мунньахха ыҥырбыта.
    Абира уонна кини уола Такир Нури аттыгар биир остуолга олорсон мунньаҕы ыытан,бу бөлөх бас -көс дьонугар урукку уонна билиҥҥи салайааччылар биир куомуннаахтарын,үлэ тускулун хайысхата уларыйбатын көрдөрбүтэ.Онон мунньах Нури хайдах толкуйдаабытынан барбыта.Маҥҥайгы туруоруллубут сорук ситиһиллибитэ,бөлөх иһигэр хайдыһыы тахсыбатаҕа. Атын өттүттэн көрдөххө Куттал суох буолуутун тэрилтэтэ бэйэтин киһитин Такиры Нури чугас эргимтэтигэр киллэрии эмиэ ситиһиилээхтик ыытыллыбыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 ноября 2018  

    Ити мунньах хайдах ыытыллыбытын,бу “Партия исламского возрождения Таджикистана”бэйэтин иннигэр туох соругу туруорарын,туох кыахтааҕын уонна кини тумус киһитэ Нури туһунан Такир бэйэтин сыанабыл сибидьиэнньэтин биэрбитин кэнниттэн Россия дипломатическай консульствотыгар переводчигынан үлэлии сылдьар Клим Егорович кэлэн Такирга :
    -Эн урукку сорудаҕын тас өттүнэн ,билиҥҥи үлэҥ хайысхатын кэҥэтэн биэрэргэ үрдүкү салалтабыт быһаарыы ылынна.Билиҥҥи туругунан бу политичесскай бөлөх күүһэ-уоҕа кыратын иһин инники өттүгэр националистическай өйдөөх-санаалаах бөлөхтөр төбөлөрүн өндөтөн эрэллэринэн балаһыанньа уларыйыан сөбүн ыйдылар. Онон эн манна уһун кэмҥэ үлэлиэҕин.Онон кэлиҥҥи өттүгэр сүрүн сорудаххынан бу бөлөх хас биир хамсаныытын хонтуруолга ылыаҕын.
    Онтон билигин сотору Таджикистан Союзнай республика буолбутун 60 сыла бэлиэтэниэхтээх,ити улахан ис хоһоонноох күнүнэн сибээстээн Душанбеҕа Сэбиэскэй сойуус бары норуоттара кыттыылаах ,үгүс араас таһымнаах тэрээһиннэр ыытыллыахтаахтар.Олортон биирдэстэрэ Москуба өттүттэн күндү таастар быыстапкалара уонна манна чугас эргиннээҕи Иран,Ирак ,Афганистан,Бахрейн,Саудовскай Аравия Пакистан ,Непал,Сирия,Турция, Индия,Израиль курдук государстволар кытталларынан ити күндү таастартан оҥоһуктар атыыга таһаарыллыахтаахтар.Ону сэргэ Нурины кытта быһа кэпсэтиинэн ити тас өттүнэн учуоттамматах бриллианнар чөмөхтөрө Красноярскай куораттан манна кэлиэхтээх,онно эн-биһи сорукпут ол күндү таастары кыраныысса нөҥүө хайдах таһаарар ханаалларын быһаарыахтаахпыт..

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    9 ноября 2018  

    Онтон Нури Такиры бэйэтин чугас эргимтэтигэр киллэрбитин да иһин истиҥҥик эн-мин дэспэтэҕэ.тэйиччи тута сылдьыбыта. Кини бэйэтин толкуйугар, бу уол аҕатын Саид үрдүк аатын өрө тутан ,ол өйдөбүлүн туһанан бэйэтин дьайар күүһүн бу бөлөх иһигэр күүһүрдүөхтээх.Ол сыалын ситиһэригэр олус табатык хамсанна. Кини Саид кэргэнин уонна уолун бу политическай бөлөх маҥҥайгы тэрээһин боппуруостарын быһаарар мунньахтарыгар кытыннаран бөлөх иһигэр хайдыһыыны таһаарбата. Онтон инники өттүгэр сулустар ким диэки эргийэн чөмөхтөһөн биэрэллэрэ биллибэт. Ол гынан баран кини Таджикистан туспа баран государство буолар түгэнигэр , бу дойду хаһаайына буолуохтаах,онтон атыннык бэйэтин көрүммэт .
    Кэпсэтии оннук.Ол курдук кинини Америка саамай баай дьоно өйүүллэр. Онон үп-ас өттүгэр кыпчыптарыы суох. Кини саҥа хаһаайыттара этэллэринэн сотору Сэбиэскэй былаас эстиэхтээх.Ол этиигэ сөпсөһөн кини Саудовскай Аравия биир улахан нефть хостуур хампаанньатын бас билээччитэ,бу историческай дойдутугар былаас былдьаһа кэлэн олорор. Кини бэйэтэ да көрөрүнэн барыта онно баран эрэр.Коммунистическай партия киин былааһа күнтэн-күн аастаҕын аайы мөлтөөн иһэр.Толкуйдаммыт былаан быһыытынан маҥҥайгы хардыылар ситиһиилээхтык ыытылыннылар.Билигин бу политическай бөлөҕү Тажикистан саамай күүстээх-кыахтаах тэрилтэтигэр таһаарыы,саҥа былаас тирэх политическай күүһүгэр кубулутуу сүрүн сорук быһыытынан туруоруллан үлэ-хамнас ыытыллыахтаах.
    Сорук улахан! Онон Такиры үтэн-анньан көрөн ,туох киһитин .бэйэтин хайдах көрдөрөрүттэн билсэн-көрөн баран ,ханнык хайысхаҕа туһанарбытын көрүөхпүт дии толкуйдаабыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    12 ноября 2018  

    Онтон үтүмэн үгүс үп-ас киһи төбөтүн иирдэр. Кини Аан дойду бас-көс дьонун Ротшельдары, Рокфеллары,Оппергеймнары о.д.а кытта биир тэҥ таһымҥа туруон баҕарар. Онтон ити суолу сорук оҥостон тутустаххына ,төһө да эн киинин түспүт сирэ буолбутун иһин,бу ханнык эрэ сир уһугар сытар Таджикистан курдук дойдуга баһылык буолуу ,бэйэ баайын эрэ хаҥатыы суола эрэ буолар. Ити инники сорук.
    Кини толкуйугар ити сорук ,халлааҥҥа көтө сылдьар толкуй буолбатах.Сөптөөх хамсаныылар оҥоһулуннахтарына кыаллыан сөп.
    Ол курдук Таджикистан аттыгар сытар Афганистан сиригэр –уотугар уонунан сыл устата былаас былдьаһыыта хаан-тохтуулаах сэрии күүһүнэн быһаарылла сатыыр.Ол түмүгэ дьэ дьэнкэрэн эрэр. Сэбиэскэй Сойуус интернациональнай аармыйата үнтү сынньыллара билиннэ. Кини дьиҥҥээх хаһаайыттара американецтар сорудахтарынан ,ол түгэнинэн туһанан манна эмиэ Афганистан суолунан былаас былдьаһыыта сэрии сэбин күүһүнэн ыытыллыахтаах.Ол онно күүстээх тэрээһин үлэтэ ыытылла сылдьар. Ити үлэҕэ кини салалтатынан , билиҥҥи былааска утары үлэлиир күүстээх оппозиционнай партийнай бөлөх тэрилиннэ.Сөптөөх сэрии сэбэ мунньулунна.Олохтоох дьон өйдөрө-санаалара буккулунна. Москва Киин былааһаын күүһэ мөлтөөтө.Онон буолар түгэн сөптөөх дэҥҥэҕинэ ,билиҥҥи былааһы күүс да өттүнэн суулларыы былааҥҥа баар.Оччотугар дойдуга гражданскай сэрии тэриллиэхтээх.Толкуйдаммытынан ол түгэн кыайыыга тиэртэҕинэ, кини былааска маҥҥайгы сирэйинэн олоруохтаах.
    Ол гынан баран ити түгэн ууга атырдьаҕынан суруйбут курдук,дьиҥ түмүгэ хайдах сирэйдээх буолара биллибэт.
    Онон билигин кини,бэйэтин байар үбүн хаҥатар хамсаныылары бары хайысхаҕа барытыгар күүскэ ыыта олорор .Олортон биирдэстэрэ кыраныысса тас өттүттэн көҥүлэ суох табаардары киллэрии,ол курдук наркотиктан,сэрии сэбиттэн саҕалаан баран , бу кэлин Оппергеймнаах дьиэ –кэргэнин кытта кэпсэтиинэн ,кини кинилэргэ учуоттамматах күндү таастары кыраныысса нөҥүө таһаарарга куһаҕана суох үпкэ-аска илии тутуһан турар.
    Онтукатын чиэстээхтик толордо.Кыраныысса нөҥүө харгыһа суох күндү таастары туоратыы тэриллибитэ.Онтон ол суолу пограничниктар быһар кутталга киллэрбиттэригэр сиэр быһыытынан ити суолтан аккаастанарын биллэрбитэ,ол гынан баран моһуйсуу күүстээҕин быһыытынан бүтэһигин өссө биирдэ ылсан таһаарыахтаах

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    15 ноября 2018  

    Онтукатын чиэстээхтик толордо.Кыраныысса нөҥүө харгыһа суох күндү таастары туоратыы тэриллибитэ.Онтон ол суолу пограничниктар быһар кутталга киллэрбиттэригэр сиэр быһыытынан ити суолтан аккаастанарын биллэрбитэ,ол гынан баран моһуйсуу күүстээҕин быһыытынан бүтэһигин өссө биирдэ ылсан таһаарыахтаах.
    Кини билигин ити хайысхаҕа олус күүскэ ылсан үлэлии сылдьар.Урукку кэпсэтиилэртэн букатын атын чиҥ кэпсэтии ыытыллыбыта. Олус чэпчэкитик,ыйааһыннаммакка эрэ ,киниэхэ тиксэр үбүн быһа баттаан биирдэ этэн кэбиспиттэрэ. Бу эҥэринэн бүтэһигин уонна кыраныыссаны туоратыы кутталламмытынан буолуо үтүмэн үпкэ-аска кэпсэтии буолбута.Эбэтэр улахан күндү таас чөмөҕө кэлэн ааһара дуу? Ону билбэт, кини бу ситимҥэ биир “биинтик” эрэ.
    Кини бу дойдуга контрабанданан дьарыктаммыта ыраатта,олох кыра оҕо эрдэҕиттэн бу эҥэр сылдьар.Маҥҥайгы үбүн-аһын бу хайысхаҕа оҥорбута.Онтон тирэнэн кини билигин Таджикистаҥҥа саамай баай киһи.Манан хамсыыр “хара” күлүк үп хамсааһына барыта кининэн хонтуруолланар.Кини аныгы үйэ киһитэ,”сокуонньут” уоруйахтар сокуоннарын тутуспат.Ол түмүгэр күүстээх тэрилтэлэр бас-көс дьоно бары киниэхэ “үлэлииллэр”.Киниттэн үптэнэн “тот” олоххо олороллор.
    Онон бэтэрээ өттө барыта кэпсэтиллэн турар,куттал суох.”Пограничниктары” эрэ мүччү түһүөххэ наада!Урукку өттүгэр бу чэпчэки боппуруос этэ.Бэйэтин геогрфическай балаһыанньатынан Памир хайалара уустук майгылаах буолан кыраныысса бүтүннүүтэ сатаан кытаанахтык хонтуруолламмат этэ. Билигин Афганистаҥҥа сэрии буола турарынан кыраныыссаны бүтүннүүтүн хонтуруолга ылан тураллар.Ол гынан баран кыраныысса сорох өттө харах баайыытыгар эрэ хонтуруолланар.Онон толкуйун кыайдахха кыаллар дьыала.
    Кини олох бэйэтин “этигэр” чугас илдьэ киһитэ суоппара Хаджи буолар.Хаан-уруу аймаҕа,эдьиийин уола.Киниэхэ охсор илии,түргэн атах буола сылдьар.Төһө да бу эҥэр эҥин араас күүстэр кыттыһан үлэлии сылдьыбыттарын иһин ,кини аатыттан бу өттүгэр эппиэттиир.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    16 ноября 2018  

    Биир өттүнэн Хаджи аныгы үйэ киһитэ,бу эҥэр өттүгэр тоҕо кэлэн үлэлии-хамсыы сылдьалларын дьиннээх сирэйин кини эрэ билэр .Онон ол сыал ситиһилиннэҕинэ,инники өттүгэр кини олоҕо хайдах курдук үрдүк таһымҥа өрө көтөн тахсыан сөбүн,этинэн-хаанынан билэр.Ити боростуой суоппар быһыытынан үлэлии сылдьарын көрүмэ.Улахан,үтүмэн үп сытын –амтанын билбит ,бэйэтин кэмигэр Англияҕа тиийэн аан дойдуга аатырбыт үрдүк үөрэҕин кыһатын бүтэрбит.Билии-иитии ,үөрэх бөҕөлөөх эдэр киһи.
    Атын өттүнэн киниэхэ ыт курдук бэриниилээх.Ол курдук Нури бэйэтэ бу дойдуга байар суолун Саудовскай Аравияҕа тиийэн кып-кыра “күөх төлөн” учаастагыттан саҕалаабыта.Билигин онтуката балачча үптээх-астаах, ботуччу соҕус кыахтаах нефтяной компания быһыытынан үлэлии-хамсыы олорор.Урукку кэмнэргэ ,төһөнөн кыаҕыран истэҕин аайы,бэйэтин тула хаан-уруу аймахтарын муспута.Олор сыдьааннара .киниэхэ охсор-тэбэр күүс буолбуттара.Ити компаниятын үлэтин тас өттүнэн Нури Таджикистан нөҥүө туох оҥоһуллар “күлүк” оҥоһулларыгар барытыгар кыттыспыта. Ол онно Хаджи кыра оҕо сааһыттан Сэбиэскэй Сойууска көҥүлэ суох табаардары,наркотиктан,сэрии сэбиттэн саҕалаан баран ,боростуой таҥас-сап ,дьиэ иһннээҕи туттуллар электрическэй тэриллэри кыраныысса нөҥүө киллэриигэ үлэлэспитэ.
    Онон сөптөөх такыллыыны барбыт.Ону-маны көрбүт .Бары өттүнэн бэлэмнээх.бэйэтин дьыалатын ис чымпыгын толору билэр,кыраныысса ис-тас өттүгэр киниэхэ үлэлиир дьоннордоох. Ити өйдөбүллэртэн тирэнэн Нури бэйэтин үгүс аймахтарыттан ,кинини эрэ илдьэ бу төрүт дойдутугар кэлбитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    17 ноября 2018  

    Илдьэ кэлбитин кэмсиммэт. Үп-харчы күүһүнэн киһи элбэҕи оҥоруон сөп,ол гынан баран ол хамсатар дьонун харчы иннигэр эрэ эн тускар үлэлии сылдьар дьон.Онон кинилэр хас биирдии хамсаныыларын көрө-истэ, маныы сылдьаргар тиийэҕин. Уола сытыы толкуйдаах,кини иннигэр турбут соругу бэрт чиэстээхтик толордо. Ол курдук сэрии сэбин тарҕатар ситими олус кылгас кэм иһинэн тэрийдэ уонна үлэлэтэ сылдьар. Бүгүҥҥү туругунан ,сэрии сэбин илиигэ тутан былааһы суулларарга утары туруохтаах Таджикистан бары оройуоннарыгар тарҕана сытар бойобуой бөлөхтөргө сэрии сэбэ тиэрдиллэн бүтэн эрэр.
    Манна Душанбе куоратка Афганистаҥҥа сэрии бара турарынан дойду үрдүттэн барытыттан хомуллан кэлбит байыаннай чаастар бөҕө ыга симиллэн тураллар. Ол байыаннай чаастары бу өттүттэн Афганистан диэки,онтон ол өттүттэн бу диэки Афганистан сэриитигэр “ тыыннаах” күүскэ үгүс сүтүктэммит чаастары хардары-таары атастаһыннара харса суох ыыта тураллар.Сэрии буолла да, киһи өлүүтэ суох буолбат.
    Бу Таджикистан диэки кэлэр чаастары кытта ,киһи өлүктээх “200 диэн таһаҕас” цыынкабай хоруоптарга поезд вагоннарыгар толору симиллэн кэлэллэр. Ол “200 диэн таһаҕас” дойду үрдүнэн тарҕанарын тэрийэргэ Душанбе куоратка аналлаах тэрилтэ тэриллибитэ.Бу тэрилтэ бас –көс эрэ дуоһунастарыгар байыаннайдар,онтон аллараа өттүгэр олохтоохтор үлэлииллэрэ.Онон бу тэрилтэҕэ бэйэ дьонун булуу чэпчэки этэ. Ол дьоннор көмөлөрүнэн Таджикистар сирин-уотун хайа баҕарар уһугар сэрии сэбэ олох боростуойдук тиэрдиллибитэ.Ол курдук суох өлүктэргэ сымыйа докумуон оҥоһуллара,кинилэр оннуларыгар цыынкабай дьаһыктарга сэрии сэбэ угуллара уонна аадырыстарынан ыытыллара,тиийэр сиригэр биллэриэххэ эрэ наада этэ.Итинник албаһынан кыраныысса тас өттүттэн киирбит киһини сүһүрдэр “наркотиктар” дойду хайа баҕарар уһугар тарҕатыллаллара.
    Бу таһаҕас ханна да тиийдин,хонтуруоллуур тэрилтэлэртэн ,хайалара да “айыырҕаан” бэрэбиэркэлээһини докумуон эрэ нөҥүө оҥороро. Бу тэрээһини Хаджи олус чуолкайдык тэрийбитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    18 ноября 2018  

    Бу ситим олус үчүгэйдик үлэлии олорор. Онон ханна эрэ тиийэн быһа ыстаныар дылы, атын ситими толкуйдуурга төрүт суох курдук. Ордук Таджикистан тас өттүгэр дойду киин куораттарыгар Москуба,Ленинград диэки киһини сүһүрдэр наркотиктары ыытарга олус табыгастаах. Ити айанын тухары “200 диэн таһаҕас” ,хас да республика таможнятын ааһарыгар төһө элбэх бэрэбиэркэни барарын туох да билбэт.Ол гынан баран биирдэ да “көҥдөй дьыала” буола илик.
    Бу кини бу эҥэр үп-харчы оҥостор сүрүн тымыра. Бу өттүгэр американецтартан улахан көмөнү ылар.Афганистан өттүгэр оҥоһуллар дьаһаллары барытын кинилэр оҥоро сылдьаллар.Кини өттүттэн манна кыра уола кыттыһан үлэлиир. .Онуоха эбии саҥа хаһаайыттара сыбааттааһыннарынан, биир салаа харчы оҥоруутун быһыытынан учуоттамматах күндү таастары кыраныысса тас өттүгэр таһаарыынан дьарыктаналлар.
    Бу сырыыга этэр тылларыгар олоҕурдахха, баһынан аахтаахха бэрт элбэҕэ суох күндү таас кэлиэхтээх .Ол гынан баран үтүмэн үпкэ-аска кэпсэтии барбытынан сылыктаатахха ,балачча үчүгэй сыанаҕа турар улахан кээмэйдээх таастар буолаллара буолуо диэн сабаҕалыахха эрэ сөп.
    Ону хайдах тэрийиэхтээхтэрин саба быраҕан толкуйдаан олороллор. Урукку суол олус табыгастаах этэ.Бэйэтин оруолун олус үчүгэйдик толорбута.Онтон ити кымырдаҕастар күндү таастарынан интириэһиргиэхтэрэ диэн ким да төбөтүгэр оҕустарбатаҕа.Киһи үөйбэтэх өттүттэн түгэн тахсан турар.
    Онон Нури Хаджины кытта сүбэлэһэн баран, бу эҥэр күндү тааһы таһаарыы бүтэһигин оҥоһулларынан, биирдэ эрэ туһаныллар атын суолунан кыраныыссаны нөҥүө туоратааһыны тэрийэргэ толкуйдаабыттара.Ол курдук Памир хайатыгар сытар Бадахшанскай автономнай республика киин куоратыгар дылы массыынанан,онтон олох кыраныысса аттыгар хайа быыһыгар олохтоох “вахи” аҕа ууһун кишлагар дылы вертолетунан билигин туһана олорор ситимнэринэн тиэрдиэхтээхтэр. Ол кэнниттэн кыраныыссаны нөҥүө туоратыыга атыннык хамсаныахтаахтар.Онно кыраныысса олох таһыгар бараан көрөөччүлэр хас үгүс барааннарыттан биирдэстэрин иһигэр ,ол күндү таастары уган кэбиһиэхтээхтэр.
    Ол эҥэр эҥин араас дьиикэй сиэмэх кыыл элбэх. Олортон биирдэстэрэ кэлэн бараан үөрүн куттаатаҕына , бараан киһи буолбатах ,хайа баҕарар диэки кыраныысса да нөҥүө ыстаныан сөп.
    Кинилэр билигин туһааннаах дьону кытта кэпсэтэн ,толкуйдаммытынан хамсанарга бэлэм олороллор.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    21 ноября 2018  

    Туһааннаах дьоҥҥо бэлэмнэрин туһунан биллэрээттэрин кытта өр-өтөр буолбатаҕа,күндү таастары кинилэргэ тиэрдэр дьонноро Сойуустан тиийэн тиийэн кэлбиттэрэ. Ол дьону Хаджи көрсүбүтэ.
    Бу “Сема –кулак” дьоно этилэр.Кинилэр бу эҥэр сылдьыбыттара балачча ыраатта,хаһыс да сырыылара. Онон ханна тиийэн,кими кытта эн-мин дэһэллэрин билэллэр. Бу иннинэ ”Сема-кулак” кыраныысса нөҥүө күндү таастары кыраныысса нөҥүө туоратыы кутталламмытынан уонна учуоттамматах күндү таастары уорууну Миирнэйгэ күүстээх тэрилтэлэр былааннаахтык ылсыбыттарынан бэйэтин хамсаныыларын бу хайысхаҕа онуоха-маныаха дылы тохтоторго санана сырыттаҕына. Аан дойдутааҕы күндү таастар сыана охсуһуулаах атыыларыгар үтүмэн сыаналаах бөдөҥ таастар атыыланалларынан ,киниэхэ Израильтан күндү таастарынан дьарыктанар Оппергейм дьиэ кэргэттэрин итэҕэллээх киһитэ кэлэн илии тутуһан,тылын ылан барбыта.Кэпсэтии боростуой уонна дьэнкэ этэ.Кини көрдөрбүт таастарыттан баара суоҕа уон тарбах иһинэн тааһы уонна бэйэлэрин икки ардыгар “Хотугу сулус” диэн ааттаабыт улахан таастарын талан ылбыта. Онтукаларын эргитэ-урбата сылдьан хаартыскаҕа түһэрэн ылбыта. Кэпсэтии ис тускула “Сема-кулак” кыаҕын иһинэн ,ол курдук бу күндү таастары кини туох да сиэртибэтэ суох Душанбе куоратка тиэрдиэхтээх.Онтон аннараа өттүн ол дьон бэйэлэрэ быһаарыахтаахтар уонна киһи аккаастаммат үбүн-сыанатын быһан эппитэ.Онон “Сема-кулак” үөрүүнү кытта сөбүлэспитэ.Ол эппит үптэрэ кини счетугар тута кэлэн түспүтэ.
    Ол иһин кини бэйэтин өттүттэн оҥоһуллар тэрээһини барытын оҥорбутунан киирэн барбыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    22 ноября 2018  

    Ол иһин кини бэйэтин өттүттэн оҥоһуллар тэрээһини барытын оҥорбутунан киирэн барбыта. Бу ситимҥэ кинилэр сүрүн оруолу ылаллар. Мантан төһө күндү тааһы ыыталларынан сыаната быһыллар. Онон бу сырыыга ыытылар күндү таастар чөмөхтөрө баччаҕа турар диэн “кэпсэтии” сүнньэ эрдэ ыытыллар.Кинилэр итэҕэллээх киһилэрэ эрдэ кэлэн барытын көрөн-истэн барар. “Сема-кулак “ кини ыытар күндү таастарын сыанатын Оппергейм дьиэ аймаҕа аллараа түһэрэн сыана быһарын төһө да сэрэйбитин иһин ,кини Сойуус иһигэр бэйэтэ батаран ылар үбүн уон төҕүл баһыйар үбүнэн төлүүллэр.Барыс ылар буолан оннук хамсаналлара чуолкай. Бу өттүгэр Аан дойдуга күндү таас эргиэнин соҕотоҕун бас билэн айбардыы олорор “Де-Бирс” хампаанньаны кытта эн-мин дэһэр кыаҕа суох. Ол гынан баран бу сырыыга урукку кэпсэтиилэргэ тэҥҥээн көрдөххө, үтүмэн үгүс үбү төлүүргэ “кэпсэтии” барда. Кини инники өттүгэр кэпсэтиилэри атын таһымҥа таһаараары улахан сабардамнаах “Хотугу сулус” диэн алмааһын туһааннаах киһитигэр көрдөрбүтүгэр, атын хамсаныы буола түспүтэ. Бу сырыыга “Сема-кулак” ити тааһы төһөҕө туруой диэн толкуйтан көрдөрбүтэ. Урукку өттүгэр сыана быһыллыытыгар “бачча” диэн биирдэ быһан этэн кэбиһэллэрэ. Ол кэнниттэн бэйэтэ да соһуйбута,кинини эккирэтэ сылдьан ити күндү таас биһиэхэ эрэ тиксиэхтээх диэн өйдөбүлү биэрбиттэрэ.Онон сыана быһыллыыта хаста да уларыйбыта. Олус барыстаах “кэпсэтии” түмүгэр, кэлин тиһэҕэр тиийэн сөпсөһөн илии тутуспуттара.
    Бу саҥардыы бу эҥэр үп-харчы оҥорорго ылсыбыт дьоҥҥо улахан үөрэх этэ. Күндү таас төһөнөн улахан сабардамнаах да ,ол оччонон үгүс үпкэ турара биллибитэ

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    24 ноября 2018  

    “Сема-кулак” бу дьаһалга эппиэттиир киһититтэн дьоммут туох да быһылаана суох тиийбиттэр. Табаары туһааннаах аадырыһыгар тиэрдибиттэр диэн сураҕы истээт , бу кэмнэргэ кэтэҕэр санаа оҥосто сылдьыбыт, сыппах эрбии курдук куруутун аала сылдьыбыт толкуйа сиэрин сиппитинэн,этин-хаанын бүтүннүүтэ күүрэ сылдьар туруга төлө барбыта.
    Бу маннык үрдүк таһымнаах кэпсэтиилэргэ сыыһа-халты тутуннаххына бэйэҥ тыыҥҥын да толук ууруоххун сөп.Кини билигин бэйэтин өттүттэн “мэктиэлээбит тылын” барытын толордо.Онтуката инники өттүгэр Оппергейм дьиэ-аймаҕа бас билэр “Де-Бирс” компаниятын кытта эн-мин дэһэригэр акылаат буолар.
    Ол курдук төһө да, Миирнэйдээҕи хайа тааһын байытар фабрикатыгар кини ыытар үлэтигэр бөрүкүтэ суох быһыы-майгы үөскээбитин иһин санаатын түһэрбэт. Ол курдук итинтэн атын сирдэргэ “Айхал” уонна “Удачный” диэн саҥа алмаас хостонор сирдэрэ арылыннылар.Олор оннуларын булуохтарыгар дылы син-биир илиитин дуйдана олоруоҕа.
    Онон алмаас нөҥүө үп-ас оҥостор столкуйуттар арахсар санаата суох. Оннук түгэҥҥэ “Де-Бирс” компанията суох сатаммат. Бу компания алмаас нөҥүө оҥоһуллар үп-ас аҕата-эһэтэ.Ол иһин бу түгэн кини олоҕор улахан суолталаах.Ол курдук бу хамсаныы Аан дойду таһымыгар тахсыы тускулун мэктиэлиирэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    26 ноября 2018  

    Бу кэмҥэ Нурины кытта быһа кэпсэтиигэ “Оппергейм дьиэ кэргэнин”итэҕэллээх киһитэ кэлэн сирэй кэпсэппитэ.Ол түмүгэр күндү таастары кыраныысса нөҥүө таһаарыы толкуйдаммыт толкуйа атын сирэйдэнэн тахсыбыта. Бу кэпсэтии ис хоһоонуттан Нури улаханнык соһуйбута .Бу олоҕор мунньуммут өйүгэр-санаатыгар төрүт да төбөтүгэр хаһан да киирбэтэх өйдөбүллэр киирбиттэрэ.Аан дойдуга .бу мин муҥур, саамай кыахтаах-уохтаах государствобын, бары мин этиибинэн олоруохтааххыт диир Америкабыт, бу маннык сис,үтүмэн баайы бэйэлэрин илиилэригэр тутан олорор “Оппергеймнар дьиэ-аймахтарын” курдук дьонунан салаллан олороллор эбит диэн толкуй кини төбөтүгэр охсуллубута.
    Ол курдук бу кэпсэтии,кини үйэтин тухары дьарык оҥостон үп-ас киллэриммит олоҕун тускулун суолун үнтү сынньар,ол оннугар олус түргэнник ,олох үрдүк таһымҥа тахсар түргэн суолу ыйбыттара,өйүн-санаатын,толкуйун төттөрү эргитэн күөрчэх ытыгын курдук ытыйбыттара.
    Бу кэлбит киһи, билиҥҥи хаһаайыттара-Америка Правительствотын аатыттан киниэхэ тус сыһыарыллыбыт “сүбэһит” буолан тахсыбыта. Сүрүн сорук олус уустук уонна улахан этэ.Ол курдук Сэбиэскэй Сойуус ыһыллыыта,бу Таджикистан сириттэн саҕаланыахтаах, онно сөптөөх политическай быһыы-майгы манна үөскээтэ диэн өйдөбүлү биэрбиттэрэ. Ол курдук бу уһун сыралҕаннаах “Афган” сэриитигэр Сэбиэскэй Сойуус кыаттарда. Онон манна Афганистаҥҥа буолбут быһыыны-майгыны тэрийэн,Таджикистан иһигэр нэһилиэнньэ тус-туһунан араҥаларын бэйэ-бэйэлэригэр утары туруоран, бэйэ икки ардыгар сэймэктээһини тэрийиллиэхтээх.Ол түмүгэр ,эн бу саҥа үөскээн тахсар Таджикистан государствотыгар маҥҥайгы сирэй буолуохтааххын диэн быһаччы эппиттэрэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    27 ноября 2018  

    Ол түмүгэр букатын атын хамсаныылар оҥоһуллубуттара.Ол курдук толкуйдаммытынан бу кэлбит чөмөх күндү таастары кыраныысса нөҥүө туоратыыны политическай сыалга-сорукка туһаныыга туһаайбыттара. Бу түгэни сорук быһыытынан кыраныысса аттыгар сэрии сэбэ туһаныылаах айдааны таһаарыыга төрүөт буолар курдук толкуйдаммыта. Уруккута чып кистэлинэн бу күндү таастар кыраныысса нөҥүө таһаарыллар эбит буоллахтарына,бу сырыыга күндү таас чөмөҕүн туһунан, Нури дьоно тустаах бэрээдэги көрөр күүстээх тэрилтэлэргэ уонна бу көҥүлэ суох табаардары кыраныысса нөҥүө таһан айахтарын ииттинэ олорор “Вахи” уустарын Аҕа баһылыктарыгар сурах быһыытынан тиэрдибиттэрэ. Итинэн сибээстээн бу үтүмэн улахан үпкэ-аска турар күндү таастар , бу икки утарыта турар күүстэр эн-мин дэһиилэригэр тиэрдиэхтээҕэ.Өскөтүн бу утарыта турууга дьон өлүүтэ-сүтүүтэ таҕыстаҕына,тас уонна ис олохтоох ол бу сонуну биллэрэр хаһыат,радио,телеведение тэрилтэлэрэ киэҥ далааһыннаах айдааны тардыахтаахтар.Ол кэнниттэн түмүгэ туох буолан тахсарын кэтээн көрүөхтээхтэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    29 ноября 2018  

    Ол иһин Нури бу эйгэҕэ үлэлии сылдьар аймах уолун ити кутталлаах суолтан тэйитэр иһин ,бэйэҥ оннугар бу күндү таас чөмөҕүн кыраныысса тас өттүгэр туоратыыга атын киһини бул диэн сорудах биэрбитэ.
    Ол түмүгэр бу күндү таастары арыаллыырга үгүс киһини ырытан баран,Такиры ыытарга быһаарыммыттара.
    Кинилэр эйгэлэригэр Такир саҥа киһи,үҥүр исламскай партийнай бөлөх тэрээһин эрэ боппуруостарын көрөр мунньахха кыттыбыта. Онно бу политическай күүс кини төрүт толкуйа,дьиҥҥээх сирэйэ сырдатыллыбатаҕа,урукку өттүгэр ыытан кэлбит үлэтин саҥа ирдэбиллэргэ сөп түбэһиннэрэн тупсаран биэрэргэ диэн этии эрэ киллэриллибитэ. Бу билиҥҥи уустук ,уларыйа турар кэмҥэ итэҕэл боппуруоһун өрө көтөҕүөхтээхпит,мусульманскай итэҕэллээх олохтоох дьон интириэстэрин инники күөҥҥэ тутуохтаахпыт диэн өйдөбүл бэриллибитэ.Онтон бу политическай бөлөх бу кэмҥэ тоҕо саҥа тыын киллэринэ сатыыр сүрүн ис хоһоонун билбэт.
    Урукку өттүгэр бу политическай бөлөх Сэбиэскэй былаас “атеизмы” тутуһар буолан улахан эккирэтиһиигэ сылдьыбыта.Онон кыаҕын ылбатаҕа.Онтон билигин Сэбиэскэй былаас ис туруга мөлтөөбүтүнэн , Коммунистическай партия маҥҥайгы секретара Горбачев демократияны оонньоон эрэр. Онон дойдуга эҥин араас сыаллаах политическай күүстэр тэриллэн үлэлээн-хамсаан эрэллэр.
    Онтон кини салайар политическай бөлөҕө манна Таджикистаҥҥа олохтоох дьон бары мусульманскай итэҕэллэрин ыһыктыбакка олороллорунан олох кылгас кэм иһинэн кыаҕын ылан былааһы былдьаһар күүс буолара чуолкай. Итиннэ бу бөлөх иһигэр Такир аҕатын биир үөлээннээхтэрэ бааллар.Олор инники өттүгэр бу уолу тумус туттан бөлөх иһигэр хайдыһыыны таһаарыахтарын сөп.
    Онон туһааннаах үлэ ыытыллыбытынан ,ити үтүмэн сыаналаах таастар кыраныысса нөҥүө таһаарыллыыта , утарыта турар күүстэр сэймэктэһиилэрин таһаарара олох чуолкай буолла.Ол туһугар туох баар кыаллар-кыаллыбат хамсаныылар барыта оҥоһулуннулар. Онон Такир итиннэ тиийэн сүтэн да хааллаҕына,барыта кини туһатыгар буолар. Онтон ордон кэллэҕинэ ,хайдах киһитэ көстөн кэлиэхтээх.Итинтэн ордук күүстээх бэрэбиэркэ суох

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    30 ноября 2018  

    Ити тас өттүнэн Такир аҕата Саид Абдулло ити эҥэр олохтоох Памир норуоттарытт ан төрүттээх.Түгэнэ да сөптөөх.Ол курдук Саид Абдулло аҕа ууһуттан бу кэмҥэ Такир хаан уруу аймаҕа сыбаайба тэрийэр. Ити өйдөбүлүнэн салайтаран кыраныысса аттынааҕы кытаанах хонтуруоллаах сиргэ Такир киирэригэр туох баар ирдэнэр докумуон барыта оҥоһуллубута. Онон кыраныысса диэки барыы күүстээх өрүттэртэн хонтуруолларынан,ити эҥэр диэки айан күүстээх өрүттэргэ Такир бэйэтин төрүт дойдутун көрө,аймах дьонун кытта билсэ барарын курдук өйдөнүллүөхтээх.

    0
  • илин
    1 декабря 2018  

    тимир

    онтон такир сирэйэ харага таджиктан атын буолбатах дуо

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    2 декабря 2018  

    Памир норуоттарыттан олохтоох киһини кытта курортка көрсөн турабын,Олох сахаттан тас көрүнүнэн туох да уратыта суо5а. Вахи диэн а5а ууһуттан төрүттээхпин ,олох төрдүбүт монголлар диэн сэһэргээбитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    3 декабря 2018  

    Ити курдук Нури уонна Хаджи бары тэрээһин боппуруостарын барытын тэрийэн баран Такирга төрдүн билиһиннэрбэккэ эрэ ,кинини арыалдьыт эрэ оҥосторго сүбэлэспиттэрэ. Ол иһин биир үтүө күн Такиры ыҥыран ылан баран Нури :
    -Эн аҕаҥ Саид Абдулло бу биһиги политическай бөлөхпүт төрүттээччитэ уонна салайааччыта.Бу эҥэр мусульманство атаҕар турарыгар өйүн-санаатын,күүһүн-уоҕун барытын ууран туран үлэлэспит киһи буолар. Ол иһин дьон-сэргэ эйиигин убаастыыр,үрдүктүк тутар.Онон бэйэҥ төрүт сиргэр Памирга хаан-уруу аймахтарын уруу тэрийэллэринэн сибээстээн эйиигин онно ыытарга быһаарынныбыт. Сыалын-соругун диэн төрүт буоргар тиийэн , биһиги политическай бөлөхпүт ыытар дьаһалларын туһунан , мунньахпытыгар ылыммыт уураахтарбытыгар олоҕуран олохтоохторго иһитиннэриэн. Онно биһиги политическай бөлөхпүт алын сүһүөҕүн салайааччыта тугу оҥороргун барытын ыйан-кэрдэн биэриэҕэ.-диэн быһа бааччы дьаһайан кэбиспитэ.
    Ити дьаһал туһунан Такир күүстээх өрүттэн киниэхэ сирэй сыһыарыллыбыт салайааччытыгар Клим Егоровичка тиэрдэ охсубута. Бу түгэнинэн куоһурданнан Клим Егорович Такиры тэрилтэ кистэлэҥ дьиэтигэр ыҥыран ылан сирэй көрсүбүтэ.
    Манна Клим Егорович уһаппакка ,кэҥэппэккэ куттала суох буолуу комитетыттан кэлбит дьаһалы кытта билиһиннэрбитэ.Ол дьаһал :- Бу кэмҥэ көҥүлэ суох күндү таастары кыраныысса нөҥүө таһаарыы тэриллэр. Ону тохтотор үлэни ыытаргытыгар соруйабыт диэн ис хоһоонноох этэ. Бу дьаһал ис хоһоонуттан толкуйдаан таһаарар буоллахха, эн аҕаҥ Саид Насрулло төрөөбүт кишлага олох кыраныысса аттыгар турар. Ол кишлак нөҥүө үгүс көҥүлэ суох табаардар дойдуга киирэллэр. Ол иһин ити кишлагы кытаанах хонтуруоллаах сир өйдөбүлүгэр киллэрбиттэринэн ,эйиигин ити күндү таастары туоратыыга туһанаары гыналлар диэн толкуйдуубут. Ол иһин эн биһи бу түгэни мүччү туппакка ,бу эҥэр кыраныысса нөҥүө көҥүлэ суох табаардар тахсар суолларын тохтоторго туох баар кыалларын барытын оҥоруохтаахпыт.
    Бу кэпсэтии кэнниттэн Такир тоҕо кинини кыраныысса диэки ыыта сатыылларын дьиҥҥээх биричиинэтин саҥардыы билбитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    7 декабря 2018  

    Бу кэнниттэн Такиры Нури ыҥыран ылан баран: –Эн ааккар, кытаанахтык хонтуруолланар сиргэ ирдэнэр докумуоннарын барыта оҥоһулунна,онон бүгүн-сарсын дойдугар барыаҕын. Аймахтаргын көрсүөн-билсиэн .Бэйэбит өттүбүтүттэн ,эн куттала суох сылдьан кэлэргин хааччыйыахпыт.Эйиигин суолун тухары арыаллыыр дьон баар буолуохтара. Ол бу буолар түгэнигэр ,ол дьон эйиэхэ көмөҕө кэлиэхтэрэ.
    Биһиги төрүт күүспүт ити эҥэр олорор норуоттар! Кинилэр итэҕэллэрин бу ааспыт кэмҥэ төрүт ыһыктыбакка уруккуларын курдук олохторун ыйар суолун быһыытынан өрө тутан кэллилэр. Онтон биһиги ,бу хайа тэллэҕэр,өрүс сүнньүнэн киин сиргэ олорооччулар улахан аҥарбыт,туох да итэҕэлин билиммэт дьон буоллубут.Онон бу сырыыга сыалын-соругун боростуой , инникитин биһиги политическай бөлөхпүт биир тутаах киһитэ буолар дьылҕалаах буоларгынан, дьон олоҕун кытта билис,,өйдөрө-санаалара тугун бил. Ол тас өттүнэн көрсүбүт дьоҥҥор барытыгар биһиги политическай бөлөхпүт сыалын билиһиннэр.
    Эн аҕаҥ Саид Насрулло ити эҥэргэ саамай убаастанар дьоннортон биирдэстэрэ.Онон хаан аймах дьонун уруу тардар үтүө-мааны түгэннэригэр мааны ыалдьыт буолан кэл. Эн киин сиргэ иитиллибит буолан чуолкайдык бэйэҥ дьонун сиэрдэрин-туомун билбэккинэн, тугу бэлэх уунан тиийэргин толкуйдуохпут. Харчы ол эҥэр сыаната суох. –диэн бэйэтин этиитин түмүктээбитэ.
    Бу кэпсэтии кэнниттэн Такир, кинини кырдьык күндү таастары кыраныысса нөҥүө туоратыыга туһанарга суоттаналлар эбит диэн толкуйа чиҥээбитэ. Ол гынан баран иһигэр ,ол туһунан биир да тылы быктарбатахтарын дьиибэргээбитэ. Онон бу дьаһал туох хос сыаллааҕын Такир чуолкайдык билбэккэ эрэ айаннаабыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 декабря 2018  

    Ол гынан баран бу хамсаныылары атын күүстэр олох сэргэхтик манаан-кэтээн олорбуттара.Ол курдук үпкэ-аска тиксиэн баҕалаах күүстэр бу эҥэр үгүстэрэ.Ол курдук Таджикистан Коммунистическай партиятын обкомун иккис секретара бэйэтин үлэтэ ирдииринэн Таджикистан Ис дьыалатын министерствотын дьаһайара.Онон туһанан Горно-Бадахшанскай автономнай уокурук Ис дьыала управлениетын начальнигын бэйэтигэр ыҥыран ылбыта. Кинилэр иккиэн бу эҥэр ааһар көҥүлэ суох табаардартан өлүү үллэстэн байан-тайан ,олохторун таһымын тупсаран олороллор. Онон кэпсэтии боростуой буолбута.
    -Сэргэхтик олор?Эн хонтуруоллуур сиргинэн бу күннэргэ үтүмэн үпкэ-аска турар күндү таастары көҥүлэ суох кыраныысса нөҥүө туоратыахтаахтар. Саба быраҕан ити дьыаланан Нури дьоно дьарыктаналлар диэн өйдөбүллээхпит. Кини саһыл мэйии , бэйэтин илиитинэн тугу да оҥорбот.Үгүс оннук-маннык сырыыларга кыбылла сырытта эрээри,мүччү-хаччы түһэн иһэр.Оҥорбут буруйдарыгар сатаан эппиэттэппэтэбит. Манна киин сиргэ силиһэ-мутуга дириҥ.
    Ол гынан баран , бу эҥэр урукку кэм буолбатах! Афганистаҥҥа сэрии буола турарынан кыраныысса өттүн байыаннайдар уонна пограничниктар бас билэн олороллор. Олохтоох былааһы кыраныысса эҥэриттэн тэйиппиттэрэ. Онон ол күндү таастары, эн дьаһайа олорор сиргинэн-уоккунан туоратыахтаахтар,атын суоллара суох. Ол таастар биһиги илиибит иһигэр киириэхтээх. Ол иһин бу күннэргэ сүрүн соругун ол буолар ! Ону олоххо киллэрэргэ туох баар күүскүн ,өйгүн-санааҕын чөмөхтөө! Маннык түгэн киһи олоҕор биирдэ эрэ тосхойор.Онон ол түгэни мүччү туппат туһугар туох кыалларын-кыаллыбатын барытын оҥор!- диэн дьаһал биэрбитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    10 декабря 2018  

    Кунд8 аа5ааччылар манна биир интириэһинэй информация баар. Ол курдук биир кэмҥэ таджик киһитин кытта курортка түбэһэн бииргэ сынньанан турабын. Ол киһим мин сирэйбиттэн атыҥа суох сирэйдээх буолан эн мин дэспиппит.Вахи омукпун.Төрдүм монголлр.сакилар диэн кэпсээбиттээх.Онон иккиэн саха буола сылдьыбыппыт.

    Хаджи салалтатынан хас да массыынанан Памир хайатын тэллэҕэр Такирдаах бэрт түргэнник тиийбиттэрэ.Ол иһэн айаннаан иһэр дьонун кэпсээннэриттэн сорох өрүттэрин соһуйа истэн кэллэ. Ол курдук урукку кэмнэргэ Бадахшан “Шугнан” диэн ааттана сылдьыбыт. Ону кинилэр тылларыттан быһа нуучча тылыгар уларыттахха”страна саков” диэн өйдөнүллэр диэн кэпсээннэр соһуттулар. Олох даҕаны төрүт дойдутугар баран иһэр эбит.
    Үрдүк халлаан диэки чарбачыспыт сис хайалар көстөөттөрүн кытта Хаджи Такирга туһаайан бэйэтин санаатын этэн-тыынан барбыта.
    –Бу хайалартан саҕалаан Горно-Бадакшанскай автономнай уобалас сирэ саҕаланар.Онон эн биһиги манна арахсабыт.Итиннэ Афганистаҥҥа сэрии буола турарынан пограничнай пост баар.Билигин аатыгар эрэ бэрэбиэркэлииллэр,ол гынан баран бэйэбин мээнэ суолтата суохха көрдөрүнүөхпүн баҕарбаппын.Бу эҥэр миигин сирэй билбэтэхтэрин иһин, мин туспунан ыйыы кинилэргэ баар. Бу улахан таһаҕас таһар массыынаҕа аймахтарын уруу тэринэллэрин быһыытынан биэс ассирийскай боруода барааннары атыыласпыппыт ,ону илдьэн бэлэх уунуон.Үүт-эт боруодата, хайалаах сиргэ,ас кырыымчыгар .тымныыны тулуйарга үөрэммит дьиэ сүөһүлэрэ.Биһиги бу эҥэр олорор олохтоохтор кыһалҕаларын билэбит. Кинилэргэ итинтэн ордук күндү бэлэх суох.Докумуоннара эн ааккар сурулла сылдьар. Ол гынан баран ,эн ити барааннарга кыһаллыма!Барытын ити арыаллаан иһэр дьон көрүөхтэрэ. Мантан антах баҕарбытын да иһин мунуоххут суоҕа. Уобалас киинэ Хорог куоракка дылы биир суол.Онон үрдүк күүстэр, Аллах таҥара көмөтүнэн этэҥҥэ айаннаа!- диэт илиилэрин халаан диэки уунаат сирэйин ,сыҥааҕар баар бырдьа бытыгын умса соттон таһаарбыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    11 декабря 2018  

    Мантан антах суоллара Пянж өрүс биэрэгин устун тутуһан Памир хайаларын ортотунан быһа сотон айанныахтаахтар.Биэрэк анараа өттө Афганистан. Өрүс биэрэгин икки өттүнэн халлааҥҥа өрө чарбачыспыт хайалар ыбылы анньан тураллар. Төһө да Афганистаҥҥа сэрии буола турдар,бу эҥэр олох чуумпу.Ол курдук Афганистан өттүгэр бу эҥэр Памирга олохтоох аҕа уустар бэйэлэрэ туспа дьаһанан олороллор. Ханнык да былааһы бэйэлэригэр чугаһаппаттар .Бэйэлэрэ былыр былыргыттан сэрииһит омуктар уонна бу хайалар нөҥүө байыаннай техника сылдьыбат буолан, кимиэхэ да баһыйтарбакка бэйэлэрин бэйэлэрэ билинэн олороллор диэн кэпсэтэллэр арыалдьыттара.
    Ол да буоллар бу эҥэринэн күүскэ киһини сүһүрдэр наркотиктар,сэрии сэбэ,араас көҥүллэммэт табаар кыраныысса тас өттүттэн киирэринэн, бэрээдэги көрүү пограничниктарга сүктэриллибит. Ол иһин Пянж өрүс хайаны үнтү солоон намтал сиргэ тахсарыгар ,мантах антах кытаанах хонтуруоллаах сир буоларынан, пограничниктар суолу быһан тураллар эбит.
    Арыалдьыттара постка чугаһаат өрө аймана түстүлэр.Бэйэ бэйэлэрин кытта кэпсэтэллэрин иһиттэҕинэ.Дьоно туох эрэ буолбут. Милиисийэ үлэһиттэринэн күүһүрдүллүбүт нэрээт турар.Маннык нэрээт туох эмэтэ буоллаҕына баар буолааччы диэн Такиры дьоно сырдаттылар.
    Ол гынан баран Такирдаах докумуоннара барыта ирдэбилгэ сөп түбэһэр буолан бэрэбиэркэни туох да мэһэйэ суох туораабыттара.
    Ол гынан баран,кинилэр тустарынан милииссийэ нэрээтин баһылыга бэйэтин тус салайааччытыгар, үс массыынанан эн биэрбит ыйыыгар сөп түбэһэр дьон Хорог диэки айаннаатылар диэн биллэрэ охсубута.

    0
  • xampax
    11 декабря 2018  

    Онтон Тимирбит Ханна тиийдэ

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    12 декабря 2018  

    Онно тиийиэхпит.

    0
  • Метро Речной вокзал
    15 декабря 2018  

    Куутэбит

    0
  • Аа5ааччы
    16 декабря 2018  

    Бабаҕа Баатыр
    ББ суруйар Тимир уһаарыллыыта кэпсээнин хас да сыл устата аахтым да бу киһи кимин билэ иликпин.Бэрткэ сыралаһан суруйар.Хайҕыахха эрэ сөп. боростуой дьоҥҥо өйдөнүмтүө гына суруйар.Ким билэр сырдатын эрэ.

    0
  • Данил
    16 декабря 2018  

    Салгыыта

    0
  • Данил
    16 декабря 2018  

    Салгыыта

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    17 декабря 2018  

    Махтал аа5аргытыгар1 Итинник биллэрэргит үчүгэй.
    Тимир сулуусбалыыр пограничнай заставатыгар саллаат олоҕо бэйэтин сокуонунан устара.Тимир хамаандалыыр нэрээтин састааба уларыйбат. Манна кэлиэхтэриттэн Тимир уолаттарынаан бары бииргэ сылдьаллар. Онон бары эн-мин дэсиһэн ,бэйэ-бэйэлэригэр убанан хааллылар.Эбээһинэстэрэ да уруккутун курдук.Сотору-сотору уочараттара кэллэҕинэ,нэрээткэ тахсан кыраныысссаны кэрийэ бараллар.Пограничнай зонаны уларытар туһунан бирикээс тахсыаҕыттан олохторо биллэрдик чэпчээтэ.Маршруттара кылгаан,тиһэх тиийэр пууннара чугаһаан биэрдэ. Ол гынан баран кыраныысса аата кыраанысса!.Ол бу тахса турар.Ол курдук биир түгэҥҥэ Сабонис ытынаан Рекстыын улахан наркотик саппааһа кистэнэ сытарын булан ылбыттара. Манна Рекс бэйэтин үлэтин олох чуолкайдык толорбута. Ыт мунна диэн,киһи муннуттан олох атын быһыылаах.Ыт наркотик кистэммит сириттэн букатын олох ыраах сылдьан, хамсанара-имсэнэрэ олох атын буола түспүтэ.Сыт ылаары гынан буолуо?Сотору-сотору муннунан салгын ылар,кулҕаахтара чөрөйөн,хамсанара-ипсэнэрэ түргээтээн барбыта.
    Ону көрөн ыт хаһаайына Иван Дудкин Тимиргэ араапардыы охсубута;-
    -Табаарыс ефрейтор! Ытым Рекс .тугу эрэ биллэ.Ыты үлэлэтэрбин көҥүллээ!-диэн дакылааттаан көҥүл ылаат, нэрээт иннитигэр тахсан ытын кэнниттэн батыһа сүүрэ турбута.Атыттар бары эмиэ кини кэнниттэн тутуспутунан түһүнэн кэбистилэр. Ыттара балачча сири сүүрэн баран, наркотиктары кистээбит сирдэригэр, кыраныыссаттан тэйиччи соҕус , барааннары көрөр бостууктар сылдьар ыллык суолларын кытыытыгар чопчу аҕалан биэрбитэ. Устаап ирдииринэн Тимир заставаҕа улахан наркотик саппааһа кистэнэ сытарын булбуттарын туһунан заставаҕа биллэрэ охсубута.
    Сибээс биир уһугуттан застава начальнига Войтич, үөрбүт –көппүт саҥата иһиллибитэ;
    -Уолаттар маладьыастаргыт! Дойдубут кыраныыссатын үтүө суобастаахтык,кыраҕытык маныы сылдьаргытынан эҕэрдэлиибин! Бирикээстиибин! Кыраныысса тас өттүттэн олохтоох аҕа уустарыттан байыаннай саба түһүү оҥоһуллуон сөп. Онон мантан вертолет ыытыахпытыгар дылы,көмүскэнэргэ табыгастаах гына окуопа хастан маныыргытыгар! Булбут наркотиккыт саппааһын Устаап ирдииринэн балаһыанньаттан көрөн ,үнтү тэптэрэргэ бэлэм гына миналарынан кистэммит сир тула иитэргитигэр!
    Тимирдээх бирикээһи толорон бэрт түргэнник окуопа хастан наркотик кистэммит сирин тула бойобуой туочукалары оҥостуммуттара.
    Кинилэр хамсаныыларын Афганистан өттүттэн хайа оройуттан тустаах дьон кэтээн-манаан көрө сылдьаллара.Бу эҥэр контрабанданан дьарыктанар Аҕа уустара пограничниктар маннык түгэҥҥэ хайдах хамсаналларын чуолкайдык билэллэрэ.Ол иһин кинилэр бэйэлэрин өттүлэриттэн тус дьаһаллары ыла охсубуттара.
    Өр-өтөр буолбатаҕа Афганистан өттүттэн байыаннай формалаах сүүрбэччэ аттаах дьон көтүтэн кэлбиттэрэ. Сэриигэ буспуттара -хаппыттара биллэ сылдьара,ол курдук саа ылар-ылбат сиригэр кэлээт,тэйиччи соҕус сиргэ таастарга күлүктэнэн сытан кэбиспиттэрэ. Олортон биирдэстэрэ маҥан былааҕы туппутунан Тимирдээххэ олох чугас хааман кэлбитэ.
    Тимир соһуйуон иһин ,кэлбит киһи Тимир аатын чопчу ааттаабыта.
    -Тимир! Манна таҕыс.Кэпсэтиэххэ-диэн ыҥырбыта.
    Тимир уолаттарын кытта сүбэлэһэн баран бириэмэ сүүйэр инниттэн тахсан кэпсэтэргэ санаммыта.
    Кини тиийбитигэр,киһитэ аан тыла суох бэйэтин туруорсуутун этэн барбыта.
    -Мэ,бу харчыны ыл. Манна сүүс тыһыынча доллар баар.Эн хаһан да көрбөтөх харчын,уолаттаргын кытта үллэс. Биһиэхэ мэһэйдээмэ.Биһиги ити табаары билигин төттөрү дойдубутугар илдьэ барабыт.Эһиэхэ отчуоттуургутугар харах баайыытыгар икки куулу хаалларыахпыт. Саамай барыстаах кэпсэтии. Хас биирдиигитигэр квартира,даача,массыына.Акаары эрэ сөпсөспөт этиитэ.Харчыланаҕыт уонна наркотигы булбуккутугар мэтээл ылаҕыт. Онтон биһиги этиибитин ылыммат буоллаххытына ,эһигини биһиги мантан сүгүн ыытыахпыт суоҕа. Дойдугар Дьокуускайга балтылааххын санаа,онтон да ирдээн булуохпут.Уолаттаргар эт.Кинилэр сирдэрэ-уоттара биһиги илиибит далын иһигэр баар.Онон чугас дьоннорун толук уурбат буоллахтарына биһиги тылбытын ылыннынар.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    18 декабря 2018  

    Эһиэхэ уон мүнүүтэни биэрэбит.Үчүгэйдик толкуйдуургутугар сүбэлиибит -диэт төттөрү дьонун диэки бара турда.
    Тимир олоҕун үгүс өттүн атын өйдөбүллээх дьон араҥатын кытта ,эн-мин дэһэн кэллэ. Онтон бу дьон! Ол өйдөбүллэри аһары баран бэйэлэрин уонна дьиэ-кэргэттэрин тустарыгар уп- харчы булунар хайысхаларыгар аһаҕастык саа-саадах тутан тыыннарын толук ууралларын кэрэйбэккэ киирсэ сылдьаллар. Кини бу кыраныыссаҕа сулуусбалыы кэлэн баран элбэҕи көрдө-биллэ.Бу киһини сүһүрдэр наркотиктар суолларын кэннигэр олус улахан үп-харчы оҥоһулларынан кыахтаах сулуусбалар уонна Эмиэрикэ турарын билэр. Онтон бу дьон уһун илиилээхтэригэр кини этинэн-хаанынан билэ сылдьар. Онон Тимир ити тыллары истээт иһигэр улаханнык дьиксиммитэ.
    Ол гынан баран !Ханна эрэ Памир хайаларын быыһыгар, айылҕа саамай уһуктубут кэмигэр, күн чаҕылыччы тыга турар түгэнигэр, икки тус-туһунан азиат сирэйдээх омуктар сэрии сэбиргэлин илиилэригэр тутан туран эн-мин дэһэн хаҕырдык дэспиттэрэ, икки тус-туһунан күүстээх государстволар идеологияларын тускула утарыта турарын көрдөрөрө.
    Ол иһин Тимир уолаттарыгар кэлэн кэпсэтии биир тылыгар дылы кэпсээбитэ. Сүбэлэһэн баран сэриилэһэргэ бэлэмнэнэн барбыттара.

    0
  • Алекс
    26 декабря 2018  

    оо бэт дьэ Тимиргэ тиийдибит

    0
  • Баба5а Баатыр
    28 декабря 2018  

    Кунду аа5ааччылар ! Сыл тумугэ .Сиэннэргэ кэмпиэт-импиэт ылаары улэлээбитэ буолабыт. Отчуоттар муннаатылар.онон тулуйаргытыгар кэрдэьэбут.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    6 января  

    Бу түгэн боростуой эн-мин дэһии буолбатах.Ол иһин Тимир уолаттарыгар кэлэн кэпсэтии биир тылыгар дылы кэпсээбитэ. Ону истэн баран уолаттар,төһө да бэйэлэрин тустарыгар ыар тыллары истибиттэрин иһин бары биир киһи курдук Ийэ дойду кыраныыссатын көмүскүүргэ биэрбит андаҕарбытын кэспэппит диэн бүтэһик тылларын эппиттэрэ.Онон бириэмэ кэмчитинэн сэриилэһэргэ бэлэмнэнэн, бэйэлэрин көмүскэнэргэ окуопа оҥостон барбыттара.
    Өр-өтөр буолбата.Болдьоммут бириэмэ ааһаатын кытта ,кэннилэригэр таас истиэнэ буолан турар хайа сирэйигэр таанканы утары ытар гранаталар кэлэн эстэн барыларын таас бытархай кыырпахтарынан ыскайдаата. Тимир уолаттарын көрбүтэ,дьонун сирэйдэрэ-харахтара турбут.Сымыһахтарын быһа ыстаан баран , бэйэлэрин харыстанан окуопа түгэҕэр түһэн баран, кини хамаандатын кэтэһэн олороллор. Ону көрөн Тимир -“Сэриилэһэргэ!”- диэн хамаандатын биэрээтин кытта уолаттара окуопа түҕэҕиттэн орҕостон туран кэлэн бараннар утары ытыаласпытынан бардылар.Икки өттүттэн күүстээх ытыалаһыы буолла. Сэриилэһэргэ үчүгэйдик үөрэммит ,хахха сирдэрин толору үрдүктээх гына оҥостубут буоланнар ким да дэннэммэтэ.Оннооҕор ыттара Рекс хахха сир түгэҕэр олох хамсаабакка сытар.
    Аптамаат буулдьалара кэлэн хахха оҥостубут таастарга түһэтэлээн туора-маары тэйдилэр. Туох да диэбитин иһин эйиигин бэйэҕин ханнык эрэ кыылы бултаһар курдук хамсаналлара.Эн төбөн аттынан буулдьа иҥсэлээхтик ,эйиигин сэймэктээн ааспыт киһи диэбиттии ыйылаан ааһара ,киһи өйүн-санаатын ,эккин-хааннын олус күүскэ күүрдэр .
    Ол гынан баран душманнар кинилэри үнтү сынньар курдук хамсамматылар, сүүрбэччэ мүнүүтэ устата күүстээх уоту аһан баран,эмискэччи аттарыгар олоро түһээт төттөрү кыраныысса диэки көтүтэ турдулар. Урукку өттүгэр, бу курдук олохтоохтор пограничниктары кытта “ытырсан” ылар түгэннэрэ үгүс буолара.Онно бириэмэни куоттардын да,кыраныыссаны саа-саадах тутан кыраныысса нөҥүө киирбит бөлөҕү пограничниктар байыаннай бөртүлүөттэр кыахтарын туһанан үнтү өтүүктээн кэбиһэллэрэ. Онон тыыннаах хаалар инниттэн, кинилэр өттүлэриттэн сиэрдээх хамсаныы этэ .
    Эмискэччи уу-чуумпу буола түспүтүгэр.Уолаттар итэҕэйбэтэхтии бэйэ-бэйэлэрин сирэйдэрин көрсө турдулар.
    -Көрүҥ!Көрүҥ! Сэриилэспэккэ куоттулар!-диэн Харачура саҥа таһаарбытыгар өстөөхтөрүн көрбүттэрэ дьонноро ырааппыттар.Көннөрү ытар тэриллэринэн киһи сытаан ыппат сиригэр тиийбиттэр.Сотору кинилэр харахтарыттан сүтэн хааллылар.
    Өр-өтөр буолбата бөртүлүөт көтөн иһэр тыаһа иһилиннэ.Дьэ онно эрэ холкутуйан ,Тимир ракетницатынан ытан манна баарбыт диэн биллэрдэ. Байыаннай бөртүлүөт кинилэр үрдүлэригэр бу барыйан көтөн кэлэн, аттыларыгар баар көнө сиргэ турунан кэбистэ.

    0
    • Евдокия
      6 января  

      Уой,кэтэстим даҕаны,наар киирэн көрөбүн,но олус кэмчи дии,уонна хаһан тахсыай?

      0
  • Баба5а Баатыр
    6 января  

    Махтал.Итинник санаа5ытын эттэххитинэ киьиэхэ куус киирэр.МИн суруйааччы буолбатахпын. Мэниктиибин.Онон эьитинэн сирдэтэбин.Бириэмэ кэ7уннэр эрэ суруйан иьиэхпит.

    0
  • Баба5а баатыр
    7 января  

    Бөртүлүөттэн сүүрбэччэ көннөрү пограничник саллааттар ойон таҕыстылар да биир лейтенант сыбаанньалаах эписиэр хамаандатынан, кинилэри тула бойобуой бэрээдэги ылан эмискэччи саба түһүүттэн көмүскүүргэ бэлэмнэнии үлэтин ыытан бардылар.
    Олор кэннилэриттэн застава начальнига Войтич, ону кытта хас да билбэт эписиэрдэрэ арыаллаах тахсан кэлбиттэригэр,Тимир бэйэтин нэрээтин пограничник уолаттарын кэккэлэһэннэри туруораат, устаап хайдах ирдииринэн тиийэн араапардыы оҕуста.Туох буолбутун барытын сиһилии кэпсээтэ,эписиэрдэртэн бэриллибит ыйытык боппуруостарга эппиэттэлээтэ.
    Ол кэнниттэн киһини сүһүрдэр наркотиктарын кистээбит сирдэригэр сирдээн илтэ.Онно миэстэтигэр тиийэн биир нарколог специалист эписиэр салалтатынан наркотик ханнык көрүҥэр,төһө элбэҕэр уонна суох оҥоһуллуутугар боротокуол толордулар. Бирикээс ылан ол кууллаах наркотиктары ыраас сиргэ таһааран ,чөмөхтөөн баран уматан кэбистилэр.
    Тимирдээххэ Войтич арахсалларыгар :- Эһиги дьоруойдаргыт, Ийэ дойдугут иннигэр бэйэҕит тыыннытын толук уурартан толлубакка, биэрбит андаҕаргытын чиэстээхтик толорбуккут иһин хас биирдиигитин государственнай наҕараадаҕа түһэриэм. Бу эҥэр сэрии сэбин туһанан туран утарыта туруу куттала үөскээбитинэн, бу бойобуой бөртүлүөт үс күн устата кыраныыссаны кыраҕытык маныаҕа.Эһиэхэ саба түспэттэригэр мэктиэ буолуоҕа. Мантах антах эһиги бэйэҕит эбээһинэскитин салгыы толороҕут !-диэн санаатын атастаһан баран бөртүлүөккэ олорон көтө турдулар.
    Аҕыйах чаас аннараа өттүгэр өлүү уотугар киирэ сылдьыбыт уолаттарга,бу түгэн атын суолталанна.Киһи олоҕо биир да солкуобайга турбатын көрдөрдө.
    Латыш уола Сабонис:- Мин куруутун үрдүк уҥуохтаахпынан киэҥ туттар этим. Билигин ол өйдөбүлбүттэн атыннык толкуйдуур буоллум. Мин ытыалаһыы буолбутугар окуопа түгэҕэр сытаммын ,аттыбар сытар Дудкиҥҥа ымсыырдым. Киһим ытын харыстаан үрдүгэр сытар , ол үрдүнэн миигиннээҕэр окуопа түгэҕэр кыра сиргэ сыталлар. Онтон мин окуопам түгэҕэр баппатым, илиибинэн төбөбүн харыстаан баран нүксүйэн олорорго тиийдим.Инньэ гынан граната тоҕута тэппит тааһын кыырпахтара илиибин уонна сирэйбин быһыта көтөн аастылар.Сэрии буолар түгэнигэр ааҥ-маҥҥай өлөр эбиппин диэн түмүк оҥоһуннум- диэн баран бэрэбээскилэммит илиитин уонна онон манан хаан оҕуолуу сылдьар иэдэстэрин көрдөрөр.
    Атын уолаттар бэйэлэрин дьоллоругар ханан да араанньы буолбатахтар.Онтон Дудкин ытын Рексы хайҕаан уолаттарын кытта санаа атастаһар:- Уолаттар! Ытым Рекс хайдах курдук наркотик сытын ылла.Мантан хас да килимиэтирдээх сиртэн сирдээн аҕалан кистээбит сирдэрин булларда. Аптамаат эстэр тыаһыттан куттаммат эбит. Ытыалаһыы кэмигэр хамаандалаабыт сирбэр хамсаабакка сытта.
    -Ытым барахсан өйдөөх да баҕайыгын, киһи курдуккун! Буруйун диэн саҥарбаккын эрэ.-дии –дии хааман иһэн ытын хайҕаан куус да куус ,имэрий да имэрий буолар.
    Онтон Харачура күннээх Молдавия уола күүстээх киһи быһыытынан холку бэйэтэ,омуннуран айаҕа хам буолбат:-Мин дойдубар үйэм тухары саа диэни туппатаҕым.Дьиэбэр киһи диэн айылҕа саамай күндү оҕото,ол тыынын киһи күүс өттүнэн быһыа суохтаах диэн иитиллибитим.Инньэ гынан бүгүн таҥара иннигэр айыыга киирдим.Дьон утары эстэр тэрили туһаайдым.Итинник түмүк оҥостон ,эмиэ да бэйэтин мөҕүттэр курдук тыллаһар.
    Кинилэргэ чечен уола Алимджан Джабраилов кыттыһар:- Дьэ! Эһиги хайдах да түөскүтүн охсунун! Мин радист быһыытынан кэмигэр чуолкайдык тустаах балаһыанньаны үрдүк салалтаҕа кэмигэр түргэнник тиэрдибэтэҕим буоллар.Бары итиҥҥэ дьоруойдуу охтубут буолуо этибит.

    0
  • Евдокия
    7 января  

    Баһаалыста,уһун соҕустук суруй эрэ.Кэтэһэр эрэйин билэр инигин.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 января  

    Махтал.Сакаас киирдэ.Кыһалла сатыахпыт.Ол гынан баран таһым диэн өйдөбүл баар.онон төһө кыанарбытынан.
    Бары да өрүкүнүйбүттэрэ сүрдээх. Ити уоттаах киирсиигэ киириигэ күүрүллүбүт өйдөрө-санаалара эттэриттэн-сииннэриттэн тахсан биэрбэтэ.Харабыллыахтаах кыраныыссаларын учаастагын устун хас да чаас устата хаамтылар да уоскуйар санаалара суох,буолбут түгэҥҥэ толкуйдара эргиллэн кэлэ турар. Ити курдук уолаттар ааспыт түгэҥҥэ ким хайдах сыһыаннаһарыгар санааларын атастаһа истилэр.
    Тимир ити кэпсэтиилэргэ төһө да кыртыспатар бэйэтин толкуйугар уолаттар бары да сөпкө этэллэр уонна бу тыҥааһыннаах түгэҥҥэ хайалара даҕаны сыыһа-халты хамсаммата.Кинилэртэн тус бэйэлэриттэн ирдэнэр хамсаныыларын чуолкайдык толордулар.Ол курдук ыттара Рекс бэйэтин “көрдүүр” хаачыстыбата олус үрдүгүн көрдөрдө.Нуучча уола Дудкин сирэй салайыытынан ыт киһини сүһүрдэр наркотиктары кистээбит сирдэрин чопчу булла. Онтон радист Джабраилов бэйэтэ этэрин курдук .туох эрэ кыра саахалтан рацията үлэлээбэккэ хаалбыта буоллар,кырдьык ити тэҥэ суох кыргыһыыга бары охтоллор.
    Онтон латыш уола Сабонис төһө даҕаны бу ытыалаһыыга бэйэтин эчэтэр баастары ылбытын үрдүнэн, киһи быһыытынан күүстээх санаалааҕын көрдөрөн кинилэри кытта бииргэ барсан иһэр,бөртүлүөтүнэн анараа дьону кытта көтүһэн заставаҕа барбыта да буоллар ,ким да сүөргүлүө суоҕа этэ. Онтон саамай сэрэхэчийэр уола Харачура бэйэтин атын өттүттэн көрдөрдө.Бу иннинэ кини аһаҕастык: -Аармыйа киһини өлөрөр сэби-сэбиргэли сатаан туһанарга ,киһини өлөрүөхсүт буоларга үөрэтэр.Мин киһибин,кыыллар сокуоннарынан олоруохпун баҕарбаппын.Мин таҥарам тыынар-тыыннааҕы өлөрөрү-өһөрөрү,атаҕастыыры утарар.-диэн этэ сылдьара.Ол гынан баран дьиннээх олох икки өрүттэн биирин тал диэн муннукка хаайбытыгар,дойдутун иннигэр гражданскай иэһин толорорун өрө тутта.
    Ити барыта ,бу иннинэ бойобуой диссипилиинэ хайысхаларыгар ыытыллыбыт үөрэхтэргэ уонна дьарыктарга уолаттар тус бэйэлэрэ эппиэтинэстээхтик сыһыаннаспыттара көстөн таҕыста .-диэн Тимир уопсай түмүк оҥордо уонна уолаттарынан киэҥ туттунна.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    12 января  

    Эдэр дьон өр гыныахтара дуо? Кинилэр иннилэригэр туруоруллубут соруктарын толорон көрүөхтээх кыраныыссаларын учаастагын барытын харабыллаан баран , олохтоох сирдэригэр заставаҕа кэлбиттэригэр , кинилэри застава олохтоохторо, бииргэ сулуусбалыыр уолаттара бары уопсай строй туруутугар тахсан туран, оркестр тыаһынан көрүстүлэр.Кинилэр тустарынан сонун заставаны бүтүннүүтүн ылан кэбиспит.
    Түгэнинэн туһанан застава начальнига Войтич уонна кини политическай чааска солбуйааччыта өссө төгүл уолаттары кинилэр хорсун быһыыларын чопчу бэлиэтээн туран эҕэрдэлээтилэр.Өрө күүрүүлээх строй кэнниттэн пограничник уолаттар Тимирдээҕи төгүрүйэн кэбистилэр.Бэйэ-бэйэлэрин икки ардыгар санааларын атастастылар.Ити курдук ким көрсүбүт бары Тимирдээҕи эҕэрдэлии сырыттылар.
    Онтон бу күн Тимири кытта бииргэ манна сулуусбалыыр уолаттарга устав тас өттүгэр сыһыаннаһыылар сокуоннарыгар сөп түбэһэн “запах”,”Дух”“Слон”,“Дед”, “ Дембель” буолар күннэрэ эбит. Онон застава үгүс сулуусбалыы сылдьар уолаттарыгар бу күн икки төгүл улахан үөрүүлээх күҥҥэ кубулуйда. Инньэ гынан Тимири кытта биир кэмҥэ сулуусбалыы кэлбит уолаттар түүн застава старшината дьиэтигэр барбытын кэннэ Вова Щварцмаҥҥа көрүстүлэр. Вова хас сулуусбалыыр күнэ аастаҕын аайы ыйааһына ыараан иһэр.Онтуката бэйэтин быһыытыгар-таһаатыгар көстөр. Уруккута буолбатах. Биир бэйэтэ бас билэр “запах” саллаат уоллаах.Ол аата дьиэтээҕи ийэтин-аҕатын уонна гражданскай олох сытын илдьэ сылдьарын иһин “запах” диэн устав тас өттүнэн сыһыаннаһыыга дуоһунастаах ,олох саҥа ыҥырыллан кэлбит көмөлөһөөччү уоллаах. Онон бэйэтэ бэрт нэһиилэ хамсыыр. Ол уолун хамаандалыыр. Бүгүн кинилэр саллаат олохторугар улахан суолталаах күн үүммүтүнэн аһа-үөлэ элбэх. Бэйэтэ этэринэн “Золотой запаһы “ олохтоохтор “арыгы” диир убаҕастарын дьаһайар.
    -Итирдэр утахтарын олохтоохтор олох сахалыы ааттыыллар. Олохтоохтор үгүс тыллара кини кулгааҕар арыый туора иһиллибитин иһин ис хоһоонун болҕойон иһиттэххэ туох туһунан кэпсэппиттэрин саба быраҕан киһи өйдүүр.Онон сылыктаатахха олох урукку кэмнэригэр бу эҥэр омуктары кытта, мин төрүттэрим ханан эрэ эргийэн кэлэн, бииргэ эн-мин дэһэ сылдьыбыттар быһыылаах - диэнТимир толкуйдуур.
    Уолаттар бары бэйэ-бэйэлэрин көрсөн Дойду көмүскэллээх буолуутун Министерствотын бирикээһэ тахсыбытынан “Дед” буолбуттарынан эҕэрдэлэстилэр. Ону уруккаттан кэлбит үгэһи тутуһан бэйэ –бэйэлэрин хас ый сулуусбалаабыттарын ахсаанынан сымнаҕас миэстэлэригэр олорор олоппоһунан охсустулар.
    Аны сүүс хонугунан “Дембель” буолалларын санатыстылар.
    Ити түгэнинэн кинилэри Тимир ыҥыран аҕалбыт бирикээһэ тахсан“дембель” буолбут,илиитигэр байыаннай билиэтин туппут, сарсын дойдутугар аттаныахтаах сержант Киселев эҕэрдэлээтэ.
    -Эһигини аҥар атаххытынан гражданкаҕа үктэммиккитинэн эҕэрдэлиибин! Онтон мин икки атахпынан онно үктэнэн,билигин гражданскай киһибин!
    Ол кэнниттэн кэлэн Тимири кытта илии тутуста.
    -Тимир! Мин эйиэхэ ымсыырабын. Маннык саа-саадах тутан өстөөҕү утары сирэй уоттаах сэриигэ киирсэр түгэн хас биирдии пограничник аайы тиксибэт.Мин сулуусбалыыр кэммэр итинник түгэн тиксибэтэҕэ.Эйиигин уонна эйиигин кытта нэрээткэ бииргэ сылдьыбыт уолаттары Правительственнай наҕараадаларга түһэрбиттэр диэн сонуну истибитим. Онон бу утаҕы мин пограничник-дьоруой Тимир туһугар көтөҕөбүн диэн тус тылын түмүктээтэ.
    Ити кэнниттэн Киселеву “Дембельгэ”үгэһи тутуһан Киселеву ороҥҥо сытыаран баран үрдүнэн бу эҥэр баар утуйар таҥаһынан үрүт үрдүгэр ууран баран сымнмҕас миэстэтин иннэлээх сабынан аатыгар эрэ “запах” уолларынан таһыттардылар. Ол аайы сержант уоллара артыыс оруолугар киирэн ыһыы-хаһыы бөҕөтүн түһэрдэ.
    Ол аайы Тимирдээх: - Эн дембель Киселев ! Биһигини кытта манна бииргэ сулуусбалаабыт уолаттаргын гражданкаҕа тиийэн баран умнума- диэн кэс тылларын этэ турдулар.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    13 января  

    Ити курдук бу түүн пограничник уолаттар “Дед” буолбуттарын үөрэ-көтө бэлиэтээтилэр.Мантан-антах застава ис тутула кинилэр хайдах дьаһанан олоророллоруттан тутулуктаах буолар.
    Ол иһин сарсыҥҥы күнүгэр “Дед” буолбут уолаттары застава начальнига бэйэтин үлэлиир хоһугар ыҥыттаран ылан баран ,бэйэтин толкуйун-санаатын атастаста. Кинилэргэ инники турар соруктарын туорумнаста.
    -Мин оҕо эрдэхпиттэн төрөппүттэрим байыаннай буоланнар,мантан атын олоҕу билбэппин. Онон бэйэм олохпун эмиэ байыаннай киһи идэтигэр анаатым. Онтон бу бүгүн дьоһун сааспар тиийэн баран бу застава начальнигынан үлэлии олоробун. Байыаннай киһи олоҕо тус бэйэтиттэн эрэ тутулуга суох.Сэрии сэбин тус бэйэҥ илдьэ сылдьарын быһыытынан ,эҥин араас барыта тахсар.Ол курдук тоҕо тэбэр тэрили үөрэтии кэмигэр пограничник уолаттар өлүүлэрэ тахсыбытыгар, миигин бу дуоһунастан уһула сылдьыбыт кэмнэригэр, застава дьиссипилиинэтэ сатараабыт.Ордук түүҥҥү өттүгэр, застава бэйэҕитсулуусбалыы сылдьар пограничниктар көрүнүүгүтүгэр хаалар.Соҕотох дьуүуурустубаҕа турар эписиэр застава олоҕун бүтүннүүтүн ымпыгар-чымпыгар дылы көрөр кыаҕа суох.Онон бу өттүгэр устаап ирдииринэн бэрээдэк баар буолуутугар,эһиги көмөҕүт ирдэнэр.Ону эһиги сиэрдээхтик толоруоххут диэн эрэнэбин!-диэн санаатын үллэһиннэ.
    Ол кэнниттэн уолаттары ыытан баран Тимири бэйэтигэр хаалларда.
    -Тимир ! Эн салайар нэрээтин кыраныыссаны кэһии түгэнин бэйэтин кэмигэр тута быһаара охсон,олус элбэх ыйааһыннаах уонна үтүмэн үпкэ-аска турар киһини сүһүрдэр наркотиктары кистээбит сирдэрин була охсон уонна ону өстөөх төттөрү ылаары саба түһүүтүн үтүрүйэн, Ийэ дойдугут иннигэр биэрбит Ытык иэскитин чиэстээхтик толорбуккутунан эҕэрдэлиибин! Онуоха Тимир устаап ирдииринэн ойон тураары гыммытын ,Войтич Тимири санныттан хам баттаан төттөрү олордон кэбистэ.
    Итнэн сибээстээн бэйэм өттүбүттэн туох докумуоннар оҥоһулларын барытын оҥорон,эһигини государственнай наҕараадаҕа түһэрэргэ Орто азиатскай пограничнай уокурук салалтатыгар түһэрдим. Онон бирикээс тахсарын күүтэбит.
    Билигин биһиги заставабыт харабыллыыр сиринэн бу күннэргэ тас дойдуларга улахан сабардамнаах алмаас чөмөҕүн кыраныысса тас өттүгэр таһаарыы түгэнэ оҥоһуллуохтаах диэн Дойду куттала суох комитетын суругун уонна ону оҥотторбот туһунан бирикээһин тутан олоробун. Итинэн сибээстээн кыраныыссаны көрө тахсар түөрт нэрээт салайааччытынан эйиигин аныыбын.Ол туһунан бирикээс тахсыбытын уопсай строй иннигэр истиэҕин-диэтэ.
    Ити кэнниттэн өр-өтөр буолбата .Тимирдээх уоту аһар бэлэмнэниигэ сырыттахтарына уопсай строй туруута биллэриннэ. Ол онно маҥҥай утаа уопсай уонна быстах боппуруостарга ыйыылар оҥоһуллан баран бүтэһигэр,Тимиргэ старшай сержант уонна кыраныыссаны көрө тахсар нэрээттэр командирдарынан ,атын уолаттарга ефрейтор сыбаанньатын застава начальнигын бирикээһинэн иҥэрии уонна анааһын иһитилиннэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    14 января  

    Мантан антах Тимир атыннык эттэххэ взвод хамандыырын солбуйааччы дуоһунаһыгар тахсан үлэтэ-хамнаһа элбээтэ. Застава көрүөхтээх уҥа кынатын кыраныыссатын харабыллыыр нэрээттэргэ киирэр пограничник саллааттары барытын дьаһайар.Бэйэтэ кыраныыссаны кэрийиигэ ким эрэ ыалдьан тахсыбатаҕына эрэ солбуйар буолла. Сүрүн эбээһинэһэ күнүһүн нэрээткэ барбатах пограничниктары бойобуой бэлэмнэнии көрүннэригэр барытыгар строевой хаамыыттан саҕалаан баран ,эт-хаан эрчимнээх буолуутугар тиийэ дьарыктыыр. Онон иллэҥ бириэмэтэ суох буолла.
    Ол сылдьан Тимир бэйэтин эрбии биитин курдук аала сылдьар санаатын уонна толкуйун заставаҕа баар оһуобай отдел бэрэстэбиитэлигэр капитан Синайскайга суругунан быһаарыы биэрэригэр атастаста. Ол курдук суругар утары киирсибит “душманнар” кинилэр ааттарын,хантан кэлбиттэрин уонна туох дьиэ кэргэннээхтэрин чуолкайдык билэллэрин тоһоҕолоон бэлиэтээтэ. Оннук сибидьиэннэлэри эн тус дьыалаҕыттан эрэ ылыахха сөп. Онон застава иһигэр итинник сибидьиэнньэлэри застава тас өттүгэр таһар киһи баар эбит диэн санаатын атастаспыта. Оһуобай отдел маннык ис хоһоонноох суругу тутан баран, ол ким буоларын быһаарыыга бэйэтин былааннаах үлэтин ыытан барбыта. Араас оперативнай үлэлэр ыытыыллыбыттарын түмүгэр оннук киһинэн Иван Гейдрих застава старшината буолар эбит диэн быһаарыллыбыта. Инники өттүгэр утары күүстэри муннарыыга туһаныахпыт диэн манабылга уонна кэтээн көрүүгэ ылбыттара.
    Биир күн застава начальнига Войтич Тимири ыҥыран ылла уонна эттэ:
    -Олох бу күннэргэ алмаас чөмөҕүн кыраныыссса нөҥүө контрабандистар көмөлөрүнэн туоратыы тэриллэр диэн ис хоһооннох сурук үрдүкү салалтаттан кэллэ. Онон бу күннэргэ кыраныыссаҕа хайдах быһыы-майгы буолара биллибэт. Итинэн сибээстээн кыраныыссаҕа тахсар туох баар уорбаланар түгэни уталыппакка эрэ миэхэ тус сирэй дакылааттыан.
    Билигин кыраныыссаҕа харабыллыы тахсар нэрээттэр састаабын пулеметчигынан уонна гранатометчигынан күүһүрдэн биэрэргэр ! Хас биирдии бөлөх салайааччытын кытта бу туһунан сирэй кэпсэтэргэр бирикээстиибин –диэн дьаһал биэрдэ.
    .

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    15 января  

    Бу сурах нэһилиэнньэ киэҥ араҥатынан хаппытынан бу күндү таастар чөмөҕө кыраныысса нөҥүө таһаарыллара бу эҥэр баар эҥин араас күүстэр интириэстэрин барытын тардыбыта.Ол курдук Горно-Бадахшанскай ис дьыала управлениетын начальнига бу хамсаныылары бэйэтин хонтуруолугар ылар сыалтан Ходог куоратка баар түрмэттэн үс кутталлаах күлүк өрүттэр дьоно хаайыыттан куоттулар диэн дьиҥэ суох дьыаланы тэрийэн кыраныысса устун күүһүрдүллүбүт пограничниктары кытта милииссийэ үлэһиттэрэ кыттыылаах нэрээттэр бииргэ сылдьалларын ситиспитэ.Ити хамсаныытынан кини Хаджи дьоно ханна ,ханан уонна хайдах айаннаан иһэллэрин хонтуруоллуу олорор кыахтаммыта.
    Бу Памирский тракт диэн Хорог куораты Таджикскай республика киин куоратын Душанбены кытта холбуур соҕотох суол. Аан дойдуга үрдүктэринэн аатырбыт Кызыл-Арт(4250), Уйбулак(4200),Тезек(4251), Найзааташ(4314) уонна Акбаайтал(4655) хайа чыпчаалларын устун эрийэ-буруйа айанныыр олох кутталлаах,”Олох суола” диэн ааттаах суол. Бу суол кыһыҥҥы ыйдарга хайаларга хаар күүскэ тибэрин иһин сабыллар. Ол иһин сайыҥҥы ыйдарга бу эҥэринэн тас дойдуларга Кытайга,Индияҕа,Пакистаҥҥа уонна Афганистаҥҥа тахсар кыах баарынан массыыналар быыстала суох субуллаллар.Инньэ гынан Такир көрдөҕүнэ айанын суола,кини Өймөкөөнүн - дойдутун суолугар майгынныыр курдук эрээри, туруору хайалары эрийэ-буруйа барар буолан түһүүтэ-тахсыыта туруору, эргиирэ үгүс эбит.Онтон атына саба бырахтахха майгынныыр курдук.Ото-маһа атын буолан хайа тэллэҕин өттүн сирэйэ күн уотугар эҥин араас өҥҥөнөр. Онтон үөһээ өттө сымара таастартан турар буолан боруҥуй дьүһүннээх.Хайалар төбөлөрүн үгүс өттө хаарынан бүрүллэн турар буолан , Ийэ дойдутун Сахатын сирин майгыннатан,өйө-санаата ыраатан чугас дьонун тапталлаах кэргэнин,оҕотун санаан уйадыйа олордо. Маҥҥайгы Кызыл-Арт диэн халлаан диэки уһулуччу ойон тахсыбыт хайа чыпчаалын эрийэ барар суол төрдүгэр массыына бөҕөтө тоҕуоруспут. Уочарат олох бытааннык хамсыыр.Манна хас да хонук устата туруохтарын сөп курдук. Такир көрдөҕүнэ үөһээттэн хайа оройуттан сиэркилэ сирэйиттэн күн сырдыгын тэйитэн кинилэргэ ыыталлар.Оччоҕо массыыналар чөмөхтөһөн баран бөлөҕүнэн хайа үрдүн диэки айанныыллар. Ол гынан баран дьоно онно тиийээт кинилэри кэтэһэн турар инники турар атын массыыналарга барааннары байдары көһөн биэрдилэр.Инньэ гынан маҥҥайгы бөлөҕү кытта үөһээ диэки айаннаабытынан бардылар.Суоллара биир массыына кэтитинэн эрэ ,сотору –сотору хайа сирэйин тобулута сынньан утары массыынаны көрүстэххэ туораан биэрэр хаспахтар хаһыллыбыттар. Төһөнөн үөһээ диэки тахсаҕын да соччонон үөрүйэҕэ суох киһиэхэ куттала улаатан иһэр эбит. Суол биир өттө халлаан диэки чарбачыһар туруору таас сирэй. Биир өттө түгэҕэ көстөр-көстүбэт .Ханна эрэ ыраах сөмөлүөттэн көрөр курдук үрэх уста сытара көстөр.Хайаны ортолоон истэхтэринэ,төһө да күн тыга турбутун иһин халлааннара тымныйан барда ,ол түмүгэр суоллара биһиги күһүҥҥү суолбут курдук буола түстэ.
    Хайа үрдүттэн суол устун уу сүүрэн киирэн иһэн тоҥон муустуйан хаалар эбит .Ол аайы массыыналар буксуйан бэрт эрэйинэн үөһээ диэки хамсыыллар.Хайа сирэй истиэнэтигэр тимир болгуолары тобулута саайбыттар. Олор абырыыллар. Сорох сирдэргэ массыыналаах дьон лебедкаларын онно иилэн баран,ону эриттэрэн ол сирдэри туорууллар.Ол кэнниттэн төрүт даҕаны туман быыһыгар киирдилэр ,инники иһэр массыынаны фараларынан тыктаран сирдэтэн дьоһун саастаах киһи хаамыытынан айаннаатылар.Ол туманнара, хайа икки ардыгар хааттара сылдьар силис былыттара эбит.Ону дьөлө көтөн хайа оройугар тахсыбыттара. Кыһын эбит.Туох барыта үрүҥ тунал хаарынан бүрүллэн турар.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    16 января  

    Үрдүк сир оройуттан кэриччи көрдөххө кэрэ көстүү . Ол гынан баран манна тохтообокко аһары бара турдулар. Кинилэр массыыналарын бөлөхтөрө таҥҥҥары түһэргэ көҥүл ылан миэстэтиттэн хамсаабытынан барда.Хайаны таҥҥары түһүү өрө тахсардааҕар өссө уустук буолан биэрдэ.Кутталлаах сирдэргэ былыты курдаттыы түһүүгэ массыыналар бэйэ икки ардынааҕы сирдэрин уһунун тэйитэн биэрэргэ күһэлиннилэр. Хайа сирэйэ аһары туруору буоларынан туормас төһө да туппутун иһин мууһунан бүрүллүбүт суолга массыыналар халтарыйан аллараа диэки хамсыы тураллар,онон бу сырыыга хайа таастарыгар сааллыбыт болгуоларга массыына кэннинээҕи икки лебедкаларын хардары-таары солбуйа сылдьан холбууллар.Маҥҥай айанныыр киһи көрөрүгэр дьиибэ соҕус хартыына ойууланан тахсар .Трос тутуулаах дьон хас баар массыына кэнниттэн төттөрү-таары сүүр да сүүр.Кинилэр дьоллоругар маннык суол уһуна суох буолан сотору кэминэн хайа тэллэҕин булан көнө суолга үктэннилэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    17 января  

    Ис дьыала управлениетын начальнига киниэхэ ыытыллыбыт сибидьиэнньэни ылаат эрдэ толкуйдаммытын курдук бэйэтигэр бу эҥэр кыраныысса тас өттүттэн көҥүлэ суох табаардары киллэрэр күлүк өрүттэр бөлөхтөрүн хонтуруоллааччытын ыҥыран ылбыта. Бииргэ “эн-мин” дэспиттэрэ ыраатта,хаан тахсыылаах,киһи өлүктээх “хара” дьыалалара - аҥьыылара элбэх.Онон бэйэлэрин икки ардыгар иннэлээх сап курдук субуһа сылдьар дьон. Маҥҥай бу эҥэр ис дьыала управлениетын начальнигынан анарарыгар ,кини “дьиннээх” милииссийэ үлэһитэ этэ, онтон кэлин бэйэтэ өйүн-санаатын уларытан байар-тайар суолу тутуһан үп-баай эккирэтиһэн күлүк өрүттэргэ “хамнаска-бэрик ” ылыытыгар киирбитэ. Онон кини билигин бу киһиэхэ “хамнаска” олорор,кини ыйыытынан хамсыыр. Ол иһин киниэхэ кэлбит сибидиэнньэтин бу киһини кытта атастаспыта. Бу күндү таас чөмөҕө , кинилэр көрөр сирдэринэн ааһарын быһыытынан ,кинилэр киэнэ буолуохтааҕа саарбахтаммат боппуруос этэ. Ол иһин бэйэ икки ардыгар сүбэлэһэн баран, туһааннаах дьонтон күндү таастары күүс өттүнэн ыларга толкуйдаммыттара. Бу боппуруоһу бары өттүтэн үөрэтэн баран,суолга саба түһүү саамай табыгастаах сиринэн туһааннаах дьон сис хайаны туоруур кэмнэригэр оҥоһуллуохтаах диэн биир өйдөбүлгэ кэлбиттэрэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    20 января  

    Такир айаннаан иһэн көрдөҕүнэ Афганистан диэн дойдулара киһи илиитин уунар сиригэр сытар.Пянж өрүс уҥуоргу өттүгэр хас да киһи, саха дьоно от охсоллорун курдук от охсо сылдьаллар.Такир ону көрөн улаханнык соһуйда.Кини бачча үлүгэр сылаас сиргэ барааннар сайыннары-кыһыннары күөх отко күөлэһийэ сылдьаллара буолуо дии санаабыта.Ол санаатын чиҥэтээри бииргэ айаннаан иһэр дьонуттан ыйыппыта.
    -Манна хайалаах сирдэргэ кыһыҥҥы ыйдарга сылаас уонна тымныы салгыннар бэйэ-бэйэлэрин утарыта охсуһар кэмнэригэр күүстээх тыаллар түһэллэр.Ону барааннар тулуйбаттар.Охтоллор. Онон сорох сыл икки ый,ардыгар үс ый манна олохтоохтор барааннарын дьиэлэрин - уоттарын аттыгар хааччахтарга тутан, биир миэстэҕэ аһаталлар.Оччоҕо биирдэ эрэ барааннаргын сыл таһаараҕын диэн өйдөбүлү биэрдилэр.Дьиэ харамайдарыттан яктар эрэ туох да буолбаттар.Онон кыһыҥҥы өттүгэр яктарынан ону-маны таһынабыт диэтилэр.
    Бу кэмҥэ Кызыл-Арт оройуттан таҥҥары түһүүгэ кинилэри суол оҥорооччулара буолбута буолан атын күүстэр кэтэһэ сылдьаллара.Кинилэр олорсон кэлбит массыыналарыттан,тиһэх массыыналара ол дьон туһаайыыларын ааһаатын кытта ыарахан ыйааһыннаах экскаватор массыынанан суолу туора быһан кэбиспиттэрэ. Кинилэр айаннаабыт инники массыыналара туман быыһынан айаннаан иһэн эмиэ оннук тэрил суолу туора турарыгар иннэ түстэ. Бэрт нэһиилэ массыынатын тохтотоотун кытта икки суол оҥорооччута таҥастаах дьон тиийэн кэллилэр да үгүс кэпсэтиитэ суох муннун быһа охсон , илиититтэн массыына уруулугар хатаан кэбистилэр.Суоппар саҥардыы өйүн-төйүн булан иһэн хараҕын кытыытынан көрдөҕүнэ аргыстарын массыыналарын ол дьон суолтан туоратан хайаттан таҥҥары анньыталаан кэбистилэр.Онтон киниэхэ тиийэн кэллилэр. Биир барыта түү сирэйдээх баһылыктара киһи кэлэн доппуруостаабытынан киирэн барда.Хабырдык кэпсэтэр киһи буолла.Биэрбит боппуруостарыгар эппиэт ылбакка,суоппар атахтарын быһыта ытыалаан кэбистэ уонна өссө бу курдук өсөһөн эппиэт биэрбэккэ олордоххуна туох баар лабааларгын барытын быһыта ытыам диэн саанна.
    Ону истээт:- Миигин тыыннаах хаалларбаттар эбит - диэн толкуйдаат суоппар синигэр түһэн,бэйэтэ уруулун туора тутта да илии туормаһын төлө ыытан кэбистэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    21 января  

    Суоппар итинник хамсаныа диэн күүппэккэ турбут дьон соһуйан хааллылар.Бэрт нэһиилэ туора-маары ыстанан биэрдилэр.Массыына суолтан туора ойон таҕыста да.хайа аннын диэки куугунуу турда.Өр-өтөр буолбата хайа аннын диэки тоҕо тэбэр тыас иһилиннэ. Күндү таастары бултаспыт дьон сыалларын сиппэтэхтэрин рация көмөтүнэн тойотторугар биллэрэ оҕустулар.
    Бу эҥэр массыыналар хайаттан сууллуулара улахан сонун буолбатах.Итинник быһыы сыл аайы трасса аһылыннаҕына буола турар. Онтон ол массыыналар туох биричиинэттэн хайа анныгар сууллубуттарыгар сөп түбэһэр быһаарыыны олохтоох милииссийэ үлэһиттэрэ биэрбит буолуо этилэр. Онон ити массыыналар хайаттан сууллуулара олохтоох дьоҥҥо аҕыйах хонукка кэпсээн буолан баран сонуна ааһан бүтүөхтээх этэ.
    Олус үчүгэйдик толкуйдаммыт былааннара табыллыбатаҕыттан тустаах дьон маҥҥай утаа бэйэлэрин икки ардыгар киҥир-хаҥыр саҥарсан иһэн ,буолбут түбэлтэни киэҥҥик –диринник толкуйдаан баран кэлин тиһэҕэр буолбут түгэнтэн улаханнык хомойботулар.
    Ол курдук бу дьон мантан киин сир диэки айанныыллара буоллар, бу курдук түгэҥҥэ кинилэр илиилэриттэн мүччү түспүт буолуо этилэр. Онтон билигин төһөнөн бу Памир хайатын уодугайын диэки айаннаан иһэллэр да ,соччонон биһиги илиибит иһигэр киирэн иһэллэр диэн толкуйдаан уоскутуйа быһыытыйдылар. Сүбэлэһэн баран бириэмэ суоҕунан Хорог куоракка дылы иккис итинник дьайыыны оҥорор кыахпыт кыаллыбатынан сүрүн охсууну олох кыраныысса аттыгар, Афганистан өттүгэр олорор “вахи” аҕа биистэрин күүһүн туһанарга сүбэлэстилэр.Маннааҕы пограничнай застава таможнята ,манна бэрээдэҕи көрөр сүрүн күүс буолан кинилэргэ бас бэриммэт.
    Ити курдук Такирдаах кэмигэр массыыналарын уларытаннар, тыыннаах хаалбыттарын түһээн да баттаппакка айаннаан истилэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    23 января  

    Мантан ыла суоллара Пяндж туһэр Гунт өрүс кытыытынан барар буолан көнө ньуурдаах,онон сырдыргаччы айаннаан өр-өтөр гымматылар Хорог куоратка тиийэн кэллилэр.
    Онно манна аралдьыйбакка Хорог куораты быһа охсон көтөр ааллар көтөр сирдэригэр тиийдилэр. Аара айаннаан иһэн Такир көрдөҕүнэ киһи куорат диэн туттуна этиэн сөп курдук,арыый бөдөҥ куорат курдук бөһүөлэккэ майгыннатта. Тула өттүттэн куораты эргиччи хайалар ыбылы кууһан уонна сабардаан тураллар. Ол хайалар хаарынан бүрүллэ сытар төбөлөрө, күн уота тыктаҕына таҥара дьиэтин кириэстээх түмүк арбах тутуутун курдук көмүс дьүһүннэнэн кылапачыйан көстөллөр. Ол түмүгэр төһө да Хорог куорат хайа үрдүгэр турдар ити көстөр көстүү түмүгэр ,күн сардаҥалара ити хаар хайа төбөлөрүттэн тэйэн бу сири күүскэ сылытаннар бу дойду кыһын диэн тугун билбэт, Кунд өрүс саамай киэҥ сабардамнаах хочото буоларынан ,манна былыр-былыргаттан дьон-сэргэ олохсуйбут – тоҕуоруспут дойдута диэн аргыс дьоно кэпсээтилэр. Ону бигэргэтэн куорат уулусаларын икки өттүнэн эҥин араас мастар үүнэннэр , күп-күөх .Эҥин-эгэлгэ отонноох мастар, виноградыттан саҕалаан ,билбэт отонноругар тиийэ бу сабардаан тураллар.Ол отоннортон Такир айаннаан иһэн хас да отону массыына иһигэр олорон быһа тардан ылаттаата.
    Хорог куорат саамай киэҥ туттуута Моеншо Назаршаев диэн киһи аатын сүгэр университета- үөрэх үрдүк кыһата буолар эбит. Университет аттыгар бу киһи тэрийбит Аан дойдуга аатырбыт “Памирский ботаническай сада” тэнийэн сытар .Ол аттынан ааһалларыгар аргыс дьоно бу саадка Аан дойдуга үүнэр бары отонноох мастар биэс тыһыынчаҕа чугаһыыр көрүҥҥэрэ манна баар киэҥ тутта кэпсээтилэр. Хорог куоратка Отут эрэ тыһыынча киһи олорор диэн иһитиннэрэн соһуттулар.
    Көтөр ааллар көтөр сирдэригэр салгыы айаннаары билсибиттэрэ, кинилэр тиийиэхтээх кишлактарыгар бөртөлүөт эрэ көтөр эбит.Билиэттэрин ылан .бэлиэтэнэн ,пограничнай таможня нөҥүө этэҥҥэ бэрэбиэркэни аастылар.Көтөр киһи аҕыйах .Кинилэргэ биир-икки киһи эбилиннэ.
    Көтөр бөртүлүөттэрэ МИ-26 диэн байыаннай аҥардаах Аан дойдуга саамай улахан бөртүлүөт буолла. Бөртүлүөт иһигэр киирэн биир муннугар олорунан кэбистилэр. Ол оннугар дьиктитэ диэн бөртүлүөт иһин бүтүннүүтүн эҥин араас малынан-салынан толордулар. Тутуу матырыйаалыттан саҕалаан,мебелигэр тиийэ симпиттэр. Кинилэр барааннарыгар туспа хааччах баар.Онно барааннарын аҕалан симтилэр.Онно-манна сүүрбэтиннэр , барааннар хамсаабаттарын курдук түөрт лабааларын быанан холбуу баайан кэбистилэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    24 января  

    Маннык улахан бөртөлүөтү Такир үйэтигэр көрбөтөх буолан бэрткэ сэнээрдэ. Байыаннайдарга бас бэринэр тэрил буоларынан сэрии сэбинэн толору хааччыллыбыт.Көрдөххө бөртөлүөт кынатыгар ,тумсугар уонна кэлин кутуругун диэки бүлүмүөт,бууска бөҕө көстөр.Бу тэрили кыраныыссаны харабыллыырга туһаналлар эбит. Ол гынан баран олохтоох былаастар туруорсаннар, бу курдук нэһилиэнньэ хаһаайыстыбаннай боппуруостарын быһаарыыга сайыҥҥы өттүгэр кыттыһаллар эбит.
    Өр-өтөр буолбата, даллайан турар биинтэлэрин куугунуччу эрийэн ,таас кыырпахтарын туора –маары ыскаайдаата,быыл бөҕөтүн ытыйан таһаарда. Тула өттүгэр киһи тугу да көрбөт түгэнэ үөскээтэ. Улахан көтөр буолан ,бэрт дуоспуруннаахтык өрө көтөн тахсан Гунт өрүс сүнньүн тутуһан хайысхатын хайалар быыстарынан кыраныыссаны кэрийэ тутан кэбистэ.
    Үрдүк хайалар быыстарынан көтөр биир туспа киһи өйүгэр-санаатыгар хаалар өйдөбүллээх эбит.Ол курдук бөртүлүөт өрүс сүнньүн батыһан көтөн иһэр хайысхатын уларытан истэҕин аайы Такир кутталыттан хараҕын саба истэ. Ол курдук кини көрдөҕүнэ,бөртөлүөттэрэ бу барыйан турар хайа таас истиэнэтигэр олох бу тиийэн сааллан иһэн хайысхатын туора тутар,ол кэнниттэн утары хайа истиэнэтигэр сааллыах курдук көтөр. Кини эрэ буолуо дуо? Аргыс дьоно бары да им баран хааллылар.
    Бэрт сотору кэминэн өрүстэрин сүнньэ көннө дуу? Хайалар чыпчаалларын үөһээ өттүгэр таҕыстылар дуу? Көтөр ааллара хайысхатын сүнньүн булан,туора-маары салаллыбакка көнөтүк көтөн барда. Ол гынан баран түннүгүнэн туох да көстүбэт.Барытын үрүҥ туман бүрүйэн турар. Аргыс дьоно былыт быыһынан айаннаан иһэбит кэпсээтилэр.

    0
  • Евдокия
    24 января  

    Салгыыта?

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    25 января  

    Дьэ.Евдокия маладьыас. Киьини дэлби ыган иьэҕин..тугу эрэ толкуйдуур инибит.

    0
  • Баба5а баатыр
    25 января  

    Бу күндү таастар үтүмэн сыанаҕа туралларын быһыытынан бу эҥэр күлүк өрүттэри илиитин иһигэр хам тутан олорооччу кыраныыссаны туораан бэйэтинэн тиийэн “Вахи” аҕа уустарын ортотугар киэҥ айдааны тарпыта. Бу курдук “Вахи” уустара кыраныысса икки өттүгэр да олордоллор,тустаах түгэннэргэ санааларын сөннөһөн баран бииргэ хамсаналлара уруккуттан баар.Ким эрэ?Ханна эрэ ? кумааҕыҕа харандааһынан быһа сотон кэбиспитигэр ,икки дойдунан арахсан хаалбыт Аҕа уустара дьининэн ыллахха бу сиргэ кинилэр хаһаайыннар буоллахтара. Афганистан өттүттэн бу эҥэр пограничник диэн өйдөбүлэ суох. Кинилэр оннуларыгар , кинилэрдээҕэр өссө ордук бу “Вахи! Аҕа уустара кыраныыссаны кыраҕытык манаан олороллор.Манан ааһар дьон, хас биирдиилэригэр тиийэ сөптөөх түһээни төлөөтөхтөрүнэ эрэ, бу эҥэринэн айанныыллар. Бу кинилэр сүрүн дохуоттанар сирдэрэ,бары мантан астанан ,таҥастанан олороллор. Онон кыраныыссаны туорааччылары кытта сиэрдээх сыһыан,барытыгар чиҥ бэрээдэк, түһээн төлөөһүнүгэр сөптөөх сыана быһыыта күүскэ ирдэнэр.Тустаах быһаарыыны Аҕа уустар баһылыктарын сэбиэтэ бигэргэтэр. Ол бырааптарын былыр-былыргыттан саа-саадах көмөтүнэн көмүскэнэн олордохторо. Ол быыһыгар хас биирдии аҕа ууһа бэйэтэ туспа үптэнэр дьарыктааҕа.Сүрүннээн киһини сүһүрдэр наркотиктары,сэрии сэбин ,бытовой техниканы, ол-бу таҥаһы-сабы ким туох кыахтааҕынан үп-харчы оҥоруутугар кыраныысса нөҥүө таһара.
    Ол иһин күлүк өрүттэр баһылыктара маҥҥай бэйэтэ эн-мин дэһэр аҕа уустарын баһылыктарын кытта сүбэлэһэн баран бу түгэн улахан үпкэ-аска турарынан боппуруоһу Аҕа уустар баһылыктарын сэбиэтин көрүүтүгэр киллэрэргэ сөҥҥөспүттэрэ.
    Бу мунньахха биир Аҕа ууһун баһылыга буоларынан Рахими эмиэ ыҥырыллыбыта.Бу көрсүһүү бэр сытыытык, улахан мөккүөрдээхтик эн-мин дэһиилээх ааспыта.Ол курдук Рахими төһө да утарсыбытын үрдүнэн бөртүлүөтү күүс өттүнэн кыраныысса аттыгар охторорго уонна кыраныыссаны туораан, өтөн киирэн ол күндү таастары бэйэ илиитигэр ыларга диэн быһаарбыттара.
    Рахими сүрүн этиитин улахан ,күүстээх государствоны кытта бу курдук аһаҕастык саа-саадах тутан киирсэр, элбэх дьон өлүүтүн, нэһилиэнньэ ортотугар үгүс сүтүүнү-ороскуоту аҕалыан сөп диэбитин ылымматахтара. Ол курдук Сэбиэскэй Сойуус аармыйата уруккута буолбатах ,бу Афганистан сэриитигэр хотторон сүрүн чаастарын мантан таһааран эрэр диэн өйдөбүлү куоһур туттубуттара.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    27 января  

    Ол гынан баран Рахими хас да этиитин болҕомтоҕо ылыммыттара.Ол курдук өскөтүн эн кыраныыссаны туораан атын дойду сиригэр саа-саадах тутан тус бэйэҥ сэрии толоонун тэрийэр буоллаххына,эйиигиттэн кыахтаах өрүттэр ,эйиигин кэһэтээри-үөрэтээри кэнники өттүгэр чолоннообот гына ыарыылаахтык оройго биэрэллэр .
    Ол иһин Рахими кыргыс үөрэҕин , сэрии толоонун ааспыт киһи уонна урукку өттүгэр бу эҥэр маннык кыргыһыыларга кыттан бэйэтин көрдөрбүт буойун:
    - Оҕолорбутун-кэргэттэрбитин ,ийэлэрбитн-аҕаларбытын сэрэххэ байыаннай бөртүлүөттэр бомбалаан үнтү сынньар сирдэрин-уоттарын тас өттүгэр кыраныыссаттан тэйитэн “Памир”хайаларын дьалаҕайын диэки көһөрөн биэриэххэ!
    Биһиги сэриигэ киирсэр сүрүн күүстэрбит,сэриигэ туттуллар тэриллэрбит “Памир” хайаларын соҕуруу өттүгэр Афганистан правительствотын утары киирсиигэ сыталларын быһыытынан , бу эҥэр баар Аҕа уустартан урукку өттүгэр дьиҥ сэриигэ кыттан бэйэлэрин бойобуой үөрэхтэрин табатык туһанан хорсун быһыылары сирэй көрдөрбүт дьоннортон аҕыйах ахсааннаах бөлөх тэрийэн бу дьайыыга туһанарга !-диэн этиилэрин ылыммыттара.
    Онтон бэйэтин бу бөлөх хамандыырынан анаары гыммыттарыгар, бу олох сыыһа хамсаныы ,аччык ,араанньы буолбут бөдөҥ кыылы өссө кыынньыыр олох сатаммат быһыы ,түмүгэ тугунан хаарыйан тахсара биллибэт диэн кыккыраччы аккаастаммыта.
    - Бу дьайыыттан киирэр үп үллэһигиттэн аккаастанан туран ,мин Аҕам ууһа бу хамсаныыга олох кыттыспат. Бэйэм сирбин көрөргө-истэргэ сөп ахсааннаах бөлөҕү хаалларан баран , биһиги кыраныыссаттан тэйэн көһөн биэриэхпит!- диэн бэйэтин санаатын ким да булгуруппат гына кытаанахтык эппитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    27 января  

    Урут даҕаны,билигин даҕаны бары уустар чөмөҕүнэн биир киһи курдук хамсанан булбут –талбыт астарыттан-таҥастарыттан киирэр үптэн эн Аҕаҥ ууһа аккаастанар буоллаҕына бэйэтин туһатын диэки ханнык баҕарар быһаарыыны ылыан сөп диэн былыр былыргаттан илдьэ сылдьар дьаһалларыгар олоҕуран Рахими бу дьыалаттан туора турабын диэн өйдөбүлү биэрбитигэр ким да кинини сүөргүлүү санаабатаҕа. Аска-таҥаска тигистэхпитинэ ,биһиги өлүүбүт өссө улахан буолуо диэн өйдөбүл кыайа туппута.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    28 января  

    Улахан госудаарыстыба күүстээх тэрилтэлэрэ күндү таастары бу эҥэринэн кыраныысса нөҥүө таһаарыы баарын билбиттэринэн ,Рахими бу сырыы бүтэһик таһаарыы буоларын билэ олороро. Бу курдук төһө да бэйэтин Аҕа ууһа үп-ас булунар хайысхатын ,атын күүстээх Аҕа уустара кинини үтүрүйэн бэйэ диэки тардыммыттарыгар Рахими улаханнык өһүргэммэтэҕэ.
    Кини бу мин дьонум –сэргэм диэбит норуота саа-саадах тутан бэйэтин көҥүл босхо олоҕун көмүскэспитигэр, бэйэтэ баҕа өттүнэн кэлэн кинилэр кэккэлэригэр киирбитэ. Сотору кэминэн сэрии түгэннэрин сөпкө сыаналыырынан ,үгүс кыргыһыыларга киһи өлүүтэ суох кыайыылаах тахсыталыырынан кини бэйэтин байыаннай дьыалаҕа улахан талааннааҕын көрдөрбүтэ. Ол иһин норуота кинини үрдүктүк тутара,сыаналыыра.
    Ол иһин Рахимины бу этиллибит түгэҥҥэ хайдах саа-саадах тутан киирсэбит диэн боппуруостаах Памир хайатын олохтоохторун байыаннай сэбиэттэрин сүбэ мунньахтарыгар ыҥырбыттарыгар аккаастаммакка ,актыыбынай кыттыыны ылбыта. Бу сэбиэткэ бары кинини кытта саа-саадах тутан өстөөхтөрү утары бииргэ сэриилэспит дьоно буолан бэйэ-бэйэлэрин олус үчүгэйдик өйдөһөллөрө.Онон сүбэлэһии уһаабатаҕа, хамсаныы сүрүн тускуллара быһаарыллыбыттара.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    29 января  

    Кини бу да сырыыга бэйэтин олоххо илдьэ сылдьар байыаннай өйдөбүллэриттэн туораабатаҕа.Ол курдук кини ханнык да түгэҥҥэ сэриилэһэр өстөөхтөрүн утары аһаҕастык утары туран киирсэрин утарсара. Аҕыйах ахсааннаах омукка,элбэх эр киһини сүтэрии охсуута- алдьатыыта атын омуктарга тэҥҥээтэххэ быдаҥ улахан диэн өйдөбүллээҕэ. Ол оннугар утары сэриилэһиэхтээх өстөөҕүн утары дириҥ ,киэҥ ону-маны эрдэ билэр үлэлэри ыытан баран, ол түмүктэринэн быһаарыы ылынарын сөбүлүүрэ. Саһа сылдьан,үрдүк хайалаах сир быһыытын-таһаатын таба туһанан, тустаах сиргэ, кэмигэр сүрүн кыайыылаах охсууну тэрийэн кыайыы өрөгөйүн ситиһэрин өрө тутара.
    Ол иһин бу сүбэлэһиигэ Рахими киллэрбит сүрүн этиилэрин кыра бэйэ өттүттэн эбиилээх барытын ылыммыттара.Ол курдук Рахими:- Сэбиэскэй Сойуус хотторон төһө даҕаны Афганистан сириттэн бэйэтин байыаннай күүстэрин таһаарбытын иһин,билигин төттөрүтүн Таджикистан сиригэр –уотугар кыаҕын муҥутуур чыпчаалыгар тиийэн турарынан ,утары кишлакка тирэнэн олорор бары сэрии-сэбинэн хааччыллан олорор пограничнай заставаҕа саба түһүү толкуйун олох туораппыта.
    Манна баар хайа олохтоохторугар Хорог куораты кытта сибээстэһэр ыллыга биир - бөртөлүөт эрэ. Бу бөртүлүөттэр күн ханнык кэмигэр кэлэн түһэллэрэ эмиэ биллэр. Суруллубатах сокуон быһыытынан бөртүлүөтчүктэр манна сарсыарда көтөн кэлэллэрин сөбүлүүллэр.Сарсыарда халлаан итийэ илигинэ,хайалар икки ардыларыгар салгын үөһээ-аллараа хамсааһына суох буолар.
    Ол иһин Рахими бөртүлүөт сиргэ түһээри - намтаан хайалар быыстарыгар кыбыллар түгэнин туһанарга этии киллэрбитэ. Оччотугар Ми-26 төһө да байыаннай бөртүлүөт буолбутун иһин,сайыҥҥы өттүгэр хаһаайыстыбаннай үлэлэргэ туһаныллар буолан ыйааһынын чэпчэтэннэр хос көмүскэл тимирдэрин таһаҕас таһыллар өттүттэн өһүлэн ылан кэбиһэллэрин туһанан, кинини “базука” диэн гранатанан ытар тэриллэринэн эчэтэн салгыы көтөр кыаҕын суох оҥорон пограничнай заставаттан тэйиччи кыраныыссаны кэһэн Афганистан сиригэр көтөн кэлэн тохтуурун ситиһэбит диэн этии киллэрбитэ . Ол тоҕо оннук буолуохтааҕын картаҕа ыйан-кэрдэн көрдөрөн биэрбитэ. Ол курдук “Уйбулак” хайа чыпчаалын аттыгар бөртүлүөт биһиги өттүнээҕи хайа сирэйигэр саамай чугаһыыр сиригэр эчэттэхпитинэ, Ми-26 бөртөлүөт түһэр сирэ бу Гунт үрүскэ түһэр хайа сыркыс уутун кытылыгар бу манна эрэ баар диэн биир сири чопчу ыйбыта. .

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    30 января  

    Бу оруннаах этии этэ. Атын кыра бөртүлүөттэр курдук Ми-26 талбыт лоскуй кыра көнө сир баар буоллун да оннун булан сиргэ түһэн испэт.Бу бөртүлүөт көтөн түһэригэр, тахсарыгар көнөтүк халлаан оройун диэки көтөн тахсыбатынан уонна ыйааһына,тас сабардама улаханынан,эргитэр биинтэтэ уһунунан уонна атын кэккэ биричиинэлэринэн балачча киэҥ ыраас сиргэ наадыйар .
    Онон этэр эттэҕинэ барыта орун оннугар тахсан кэлэр.Рахими кини этиитэ туох барыстааҕын барытын биир –биир сааһылаан этэн биэрбитэ. Бөртүлүөтү эчэтэр тэриллээх дьон , бу тэрил көтөн кэлэр кэмэ биллэринэн “Уйбулак” хайатыгар бөртүлүөт көтөн кэлиэн эрэ иннинэ баар буолуохтара,итинэн биһиги бу бөртүлүөтү бултаһарбытын пограничниктар буолар түгэнигэр эрэ билиэхтэрэ уонна ити тас өттүнэн бириэмэтинэн арыый эрдэ бэйэбит өттүттэн кытай контрабандистарынан кыраныыссаны туорааһыннарын тэрийиэхпит. Бу дьон биһигини кытта кэпсэтэ сатаабыттара ыраатта.Оччотугар пограничнай застава сүрүн күүһэ ол диэки тардыллыаҕа.Онтон бу эҥэр кыраныыссаны көрөн олорбут бөртүлүөт этэрээтин тэриллэрэ ,билигин Афганистан сириттэн тахсан эрэр байыаннай чаастары харабыллыы ,араҥаччылыы сылдьаллар. Оччотугар бу дьоҥҥо көмө кэлиэр диэри ,биһиэхэ кырата алта чаас бириэмэ баар буолуо.Онон сыалбытын ситиһэргэ сөп буолар кэм үөскүөҕэ.
    Онтон биһиги сүрүн күүспүтүн бу бөртүлүөт түһэр сирин аттыгар чөмөхтүөхпүт.Биһигини утары бу бойобуой бөртүлүөтү көтүтэр-түһэрэр састааба , ону кытта бу эҥэр кыраныыссаны көрөр-истэр нэрээт пограничниктара уопсайа уон байыас баар буолуо.Ону утары биһиги биэс уонча киһини мустахпытына сөп буолар.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    2 февраля  

    Бу кэмнэргэ кыраныыссаҕа тыҥааһыннаах кэмнэр кэлэн эрэллэрин пограничниктар олохтоох дьон хамсаналларыттан көрөн сабаҕалаабыттара.Ол курдук кыраныысса аҥҥараа өттүгэр олорор “вахи” аҕа ууһун дьоно бары эмискэччи биир киһи курдук кыраныысса эҥэриттэн тэйэн Памир сис хайаларын диэки хамсаан биэрбиттэрин дьиктиргии көрбүттэрэ.Ити туһунан пограничниктар нэрээттэриттэн дакылаат киирбитин Тимир застава начальнигар Войтичка диэрдэ охсубута.Итинник хамсаныылар мээнэ буолбаттарын өр сылларга кыраанысса аттыгар сулуусбалаабыт Войтич бэйэтин этинэн-хаанынан билэр.Ол иһин тутатына ити сибидьиэнньэни салгыы бэйэтин үрдүкү салалтатыгар салгын сибээһинэн дакылааттыы охсубута уонна Афганистан өттүгэр биһиги эҥэрбитигэр баар саа-саадах тутан сэриилэһэ сылдьар күүстэр хайдах хамсаналларый диэн? –диэн ыйыппыта.
    Үөһээ салалтаттан кинилэри уоскутар эппиэт кэлбитэ.
    -Эһиги өттүгүтүгэр үрдүк сиринэн көтөр ааллартан ылыллыбыт эрэспиэскэ көрдөрөрүнэн ханнык да эбии күүстэр бөлөхтөрө эһиги диэки хамсыыра биллибэт.Арай биллибэт биричиинэнэн олохтоохтор Памир сис хайаларын диэки көһөллөрө көстөр диэн эппиттэрэ.
    Бу Войтич туһугар үчүгэй сонун этэ. Кини бу эҥэринэн күндү тааһы кыраныысса тас өттүгэр таһаарыахтаах бөлөҕү , бөртүлүөтүнэн көтөн кэлэн манна түһэллэригэр тутар бирикээһи илиитигэр тутан олороро. Кини маҥҥайгы толкуйугар ол таастары күүс өттүнэн ылаары кыраныысса тас өттүттэн заставаҕа саба түһүү оҥоһуллаары гынна диэн толкуйдаабыта. Итиччэтигэр ол толкуйа төрүөтэ суох буолан тахсар.Ол гынан баран тоҕо олохтоохтор мантан көстүлэр диэн эппиэтэ суох толкуй төбөтүн үнтү үүттүүрэ..

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    2 февраля  

    Ол иһин Войтич бэйэтигэр оһуобай отдел бэрэстэбиитэлин капитан Синайскайы ыҥыран баран бириэмэ ыгымынан кэтэбилгэ сылдьар застава старшинатын Иван Гейдригы кытта сирэй көрсөргө , өйүн-санаатын тургутарга уонна кини нөҥүө кыраныысса таһыгар буола турар быһыыны чуҥҥаан көрөргө сүбэлэспиттэрэ.
    Кэпсэтии сүнньүнэн Иван Гейдригы бэйэлэригэр ыҥыттаран ылбыттара. Иван Гейдриг застава начальнигын кабинетыгар киирээт:- Табаарыс майор! Эн бирикээскинэн тиийэн кэллим –диэн дакылааттыырын кытаа Войтич:
    - Старшина Гейдриг! Тус туттар сэрии сэпкин уонна сирэй туоһу докумуоннун манна остуолга уур.Эн Ийэ дойдугун таҥҥарар суолга туран эрэргин туоһулуур докумуоннар бу бааллар.Онон тутуллаҕын!-диэн кытаанах куолаһынан быһыта баттаан саҥарбыта. Иван Гейдрих начаалынньык хоһугар майор Синайскай олорорун көрөн,кини туһугар туох быһыы-майгы буолан эрэрин тута сэрэйбитэ.
    Онон кини туох өйтөн-санааттан тоҕо маннык хамсаммытын барытын сиһилии кэпсээн биэрбитэ уонна буруйун кээмэйин аччатар туһуттан ,инники өттүгэр өстөөҕү тумнарыы үлэтигэр кыттыһарга сөбүлэнин биэрбитэ.

    0
  • Евдокия
    3 февраля  

    Махтал,бэркэ суруйаҕын,ол иһин киһи биир тыынынан ааҕан кэбиһэр дии.Өссө,өссө ааҕыаххын баҕараҕын.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    3 февраля  

    Бу кэпсэтии кэнниттэн Гейдриххэ заставаҕа уокурук салалтатыттан бу иннинэ эрдэ кэлбит суруктары хаартыскаҕа түһэрэн баран, ол сибидиэнньэлэри кыраныысса нөҥүө туорататыгар бирикээстээбиттэрэ.Ити суруктарга сүрүннээн застава начальнигар Войтичка кэлбит кыраныысса нөҥүө күндү таастары туоратыы түгэнэ оҥоһуллуохтаах,ону оҥотторбот туһугар туох баар ирдэнэр үлэни барытын ыытаргытыгар диэн ис хоһоонноох дьаһаллар этэ. Маннык хамсаныы үөһээҥҥи салалталары кытта эн-мин дэһэн ,көҥүл ылан баран оҥоһуллубута.
    Бу докумуоннары илиитигэр ылаат Гейдрих сибээстэһэр киһитигэр олохтоох ырыынакка аһатар-сиэтэр сир хаһаайыныгар илдьэн биэрбитэ.Онтон антах өттүн олохтоохтортон эрдэ тэриллибит эрэллээх, ону-маны биллэрэ олорор ситим бэйэ диэки санаалаах дьоннорунан чуҥҥатан ити докумуоннар хайдах хамсыылларын кэтии-маныы олорбуттара.Ол түмүгэр киһи үөйбэтэх өрүттэрэ тахсан кэлбиттэрэ.
    Ол курдук бу өттүгэр туох баар Сэбиэскэй былаас диэки санаалаах дьон диэн толкуйдуу сылдьыбыт дьонноро,олохтоох былаас баһылык дьоно икки сирэйдээх буолаллара биллибитэ. Ол курдук олохтоох сэбиэт бэрэссэдээтэлэ кыраныысса тас өттүгэр баар Аҕа уустарга “хамнаска” олороро биллибитэ. Ити тас өттүнэн кишлактан олох чугас “Өлбүт күөл” нөҥүө кыраныыссаны туоруурга сөптөөх сир баара биллибитэ. Урукку өттүгэр быһаарыллыбакка хаалбыт дьикти түгэн ,ол курдук кыраныыссаны туорааччы турар сириттэн эмискэччи сүтэн хаалбытын туһунан дакылаата дьэ оннун булан, Тимир көрдөрбүт көрдөрүүтэ “кырдьык” буолара бигэргэтиллэн тахсыбыта.Эппиэт кэлиитэ өр-өтөр буолбатаҕа. Бу күндү таастары кыраныысса нөҥүө туоратааччылар чопчу хаһан кэлэллэрин быһаар диэн ис хоһоонноох дьаһал кэлбитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    4 февраля  

    Бу сурук төһө кылгас ис хоһооннооҕун иһин тустаах дьоҥҥо балачча дириҥ өйдөбүллээх түмүктэри биэрэрэ.Ол курдук кинилэр ыыппыт суруктара улахан айдааны тарпатах буоллаҕына,аҥҥараа өттүгэр бу күндү таастары кыраныысса нөҥүө туоратыы бу күннэргэ оҥоһулларын билэ олороллор эбит диэн толкуй киирэр уонна ол күндү таастары пограничниктар туттахтарына күүс өттүнэн киирэн буккуһарга бэлэмнэрин көрдөрөр.
    Ол курдук бойобуой бөртүлүөттэр тоҕута сынньыбатыннар диэн эрэ өйдөбүлтэн сирдэтэн нэһилиэнньэ бары бииргэ тутуспутунан кыраныысса эҥэртэн тэйэн биэриэн сөп.Ол хамсаныылары пограничниктар бэйэлэрэ илэ харахтарынан көрө олороллор.Онтон ол бойобуой бөртүлүөттэр көтөн кэлиилэрэ биир эрэ түгэҥҥэ ,кинилэр бэйэ-бэйэлэрин утары аһаҕастык саа-саадах тутан кыргыһыы толоонун тэрийдэхтэринэ эрэ буолуон сөп.
    Ол курдук үс сүүсчэкэ пограничниктаах застава утары турар аҥардас Рахими аҕа ууһа балтараа тыһыынча буойуну туруорар кыахтаах.Онтон бары аҕа уустар күүстэрин холбоотохторуна үтүмэн күүс буолар.
    Ол гынан баран Рахими байыаннай киһи өйдөбүлүгэр сөп түбэспэт көстүүлэри оҥоро олорор. Ол курдук нэһилиэнньэни кытта бииргэ сэриигэ кыргыһа киирэр буойуттара кыраныыссаттан тэйэн биэрдилэр.Оччотугар пограничнай заставаҕа саба түһүү оҥоһуллубат эбит диэн сабаҕалыахха эрэ сөп.Ол иһин пограничнай застава начальнига Войтич бэйэтин толкуйугар кыраныысса атын, ханнык эрэ хайысхатыгар сэрии толооно тэриллиэн сөбүн туһунан үрдүкү турар салалтатыгар биллэрбитэ. Ону үөһээттэн саба саҥаран кэбиспиттэрэ.

    0
  • Натаалдьыйа
    4 февраля  

    Баба5а Баатыр, дорообо! Мин тордум эмиэ Баба5алар. То5о итинник псевдоним ылыннын?Торуттэргиттэн дуо? Мин эмиэ кыралаан суруксуттуубун, мээнэ. Ба5ар, аймахтыы буолуохпут. Мин аймахтарым дорофеевтар, эрэьээннэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    4 февраля  

    Аймахтыы буоларбыт чуолкай буолуо ..Мында5аайылар .Одьулууннар төрүт дьонун төрдө биир.Захаров А.А. диэн киһи
    Боотурускай улуус төрдүн нэһилиэктэринэн ырытан суруйан турар.

    0
    • Натаалдьыйа
      24 февраля  

      Бабаҕа Баатыр, дорообо! Ватсаптаа эрэ, бу номерга. Торуччу оноро сатыыбын. Ьа5ар, биобэт информациябын биоиэм эйиигиттэн).89246627419

      0
  • Бабаҕа Баатыр
    5 февраля  

    - Афганистан сириттэн-уотуттан биһиги сэриилэрбит тахсан биэрэн эрэллэр,онон баҕар Памир хайатын олохтоохторун соҕуруу кыраныыссаларыгар туох эрэ уларыйыы буолаары гыммыта буолуо.Онон онно сүрүн күүстэрин чөмөхтүүр буолуохтарын сөп диэн бэйэлэрин сабаҕалааһыннарын эппиттэрэ.Ол курдук үрдүк сиринэн көтөр ааллар эрэспиэскэтэ көрдөрөрүнэн кыраныысса таһыгар байыаннай дьон чөмөхтөһөллөрө көстүбэт,төттөрүтүн бары тэйэн биэрдилэр диэн уоскуппуттара.
    Ол гынан баран олохтоохтор кыраныыссаттан көһөн биэрбиттэрин ис биричиинэтэ биллибэтинэн, бу хамсаныы син биир застава начальнигын улахан толкуйга түһэрэрэ.Бу буола турар түгэн бириэмэтинэн күндү таастары кыраныысса нөҥүө таһаарыы кэмин кытта сөп түбэһэрэ ,киниэхэ атын толкуйдары үөскэтэрэ. Ол иһин кыраныыссаҕа туох эрэ буоллаҕына даҕаны заставаҕа сүрүн күүстэрин тутан олорорго быһаарыммыта.
    Бөртүлүөт хамандыыра Орлов Афганистан сиригэр сэриини ааспыт,элбэҕи билбит-көрбүт,бу кэмҥэ баар бөртүлүөттэр бары көрүҥҥэригэр Ми-6 –“улахан”,Ми-8- “күөх”, Ми-24- “эриэн” диэн саллааттарга ааттанар көтөр тэриллэргэ көтө сылдьыбыт, бэйэтин туспа аналлаах бөртүлүөт этэрээтигэр биир саамай убаастанар бөртүлүөтчүк Онтон Аан дойдуга саамай улахан бөртүлүөт оҥоһуллан ,онно туспа этэрээт тэрийбиттэригэр кинини биир бастакынан анаабыттара.
    Ону кини сөбүлээбэт.Ол курдук кинини сэрии толоонугар уонча сылы быһа сылдьыбыт бойобуой бөртүлүөтчүгү Афганистан уонна Таджикистан кыраныыссатыгар аҕалбыттара уонна санаатыгар нэһилиэнньэни таһар бөртүлүөтчүк оҥорон кэбистилэр. Манна иккис сылын сулуусбалыыр ол тухары биирдэ эрэ бойобуой көтүүгэ кыттыһан турар.Онно даҕаны бойобуой эпэрээссийэҕэ кыттыспакка эрэ ,пограничниктар бөлөхтөрүн сэрии-сэбин таһар контрабандистар бөлөхтөрүн эккирэтэргэ тиэйэн илдьэн тустаах сирдэригэр түһэрэн турар.Онон бэйэтин үрдүктүк сананар киһиэхэ бу маннык чуумпу сиргэ сулуусбалыы сылдьара хаанын хойуннарара. Онтуката арыгы истэҕинэ өрө кыынньан тахсан кэлэрэ. Ол иһин кинини кытта бииргэ көтөр дьоно кини ыарахан майгытын уйбакка сотору-сотору уларыйаллара.
    Бэйэтин кэмигэр “хайа хотойо” диэн хос ааттана сылдьыбыт бойобуой бөртүлүөтчүк.Этэрээтин хамандыыра куруутун- “Орлов-көннөрү хотой буолбатах,кини хайа хотойо”-диэн хайҕаан этэриттэн сыстан хаалбыт таптал аат этэ.Кинини куруутун бойобуой эпэрээсийэлэргэ инники күөҥҥэ “соһооччу” бөртүлүөткэ сырытыннаралаллара. Онтон атыны билиммэт этэ.Онтон кинини батыһааччы “состоруу” бөртүлүөткэ сылдьааччылар, кини харса-хабыра суох хамсаныытыттан саллан киниэхэ бирикээс күүһүнэн сысталлара.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    5 февраля  

    Бөртүлүөт хамандыыра Орлов Афганистан сиригэр сэриини ааспыт,элбэҕи билбит-көрбүт,бу кэмҥэ баар бөртүлүөттэр бары көрүҥҥэригэр Ми-6 –“улахан”,Ми-8- “күөх”, Ми-24- “эриэн” диэн саллааттарга ааттанар көтөр тэриллэргэ көтө сылдьыбыт, бэйэтин туспа аналлаах бөртүлүөт этэрээтигэр биир саамай убаастанар бөртүлүөтчүк Онтон Аан дойдуга саамай улахан бөртүлүөт оҥоһуллан ,онно туспа этэрээт тэрийбиттэригэр кинини биир бастакынан анаабыттара.
    Ону кини сөбүлээбэт.Ол курдук кинини сэрии толоонугар уонча сылы быһа сылдьыбыт бойобуой бөртүлүөтчүгү Афганистан уонна Таджикистан кыраныыссатыгар аҕалбыттара уонна санаатыгар нэһилиэнньэни таһар бөртүлүөтчүк оҥорон кэбистилэр. Манна иккис сылын сулуусбалыыр ол тухары биирдэ эрэ бойобуой көтүүгэ кыттыһан турар.Онно даҕаны бойобуой эпэрээссийэҕэ кыттыспакка эрэ ,пограничниктар бөлөхтөрүн сэрии-сэбин таһар контрабандистар бөлөхтөрүн эккирэтэргэ тиэйэн илдьэн тустаах сирдэригэр түһэрэн турар.Онон бэйэтин үрдүктүк сананар киһиэхэ бу маннык чуумпу сиргэ сулуусбалыы сылдьара хаанын хойуннарара. Онтуката арыгы истэҕинэ өрө кыынньан тахсан кэлэрэ. Ол иһин кинини кытта бииргэ көтөр дьоно кини ыарахан майгытын уйбакка сотору-сотору уларыйаллара.
    Бэйэтин кэмигэр “хайа хотойо” диэн хос ааттана сылдьыбыт бойобуой бөртүлүөтчүк.Этэрээтин хамандыыра куруутун- “Орлов-көннөрү хотой буолбатах,кини хайа хотойо”-диэн хайҕаан этэриттэн сыстан хаалбыт таптал аат этэ.Кинини куруутун бойобуой эпэрээсийэлэргэ инники күөҥҥэ “соһооччу” бөртүлүөткэ сырытыннаралаллара. Онтон атыны билиммэт этэ.Онтон кинини батыһааччы “состоруу” бөртүлүөткэ сылдьааччылар, кини харса-хабыра суох хамсаныытыттан саллан киниэхэ бирикээс күүһүнэн сысталлара.
    Ол курдук кини куруутун бэйэтин “мин” диэн өйдөбүлүн куруутун өрө тутара. Хаһан баҕарар кини кимтэн да ордук,ким да сатаан оҥорбот көтүүлэрин оҥоро уонна онтукатын куруутун дакаастыы сатыы сылдьара. Ол иһин бөртүлүөтүнэн киһи үөйбэтэх хамсаныыларын оҥороро.Көтөн иһэн алларааттан “зингер” диэн илииттэн ытыллар ракеталарынан ытыалаабыттарыгар, буруолуур шашканан бөртүлүөтүн умайбыт курдук көрдөрөн бөртүлүөтүн туора-маары хамсатан көтөн тиийэн “ душманнары” тирээн туран ытыалаабыта.Бөртүлүөтүн олох сир кырсытыгар тиийэ түһэрэн баран утарсааччыларын көлүөһэтинэн үнтү тэпсибитэ уонна бөртүлүөт биинтэтинэн быһыта оҕустарбыта. Хайа ортотугар көнө сирэйигэр быган турар тумус тааска бөртүлүөт икки көлүөһэтигэр тирэнэн туран душманнар кэтэхтэригэр биһиги анал бэлэмнээх саллааттарбытын түһэрбитин туһунан уонна онтон да атын киһи үөйбэтэх түгэннэрэ кини түһүнан кэпсээн буолан сылдьаллар.
    Бу эҥэр сирэ-уота хайа быыһа буоларынан көтөргө уустук өрүттэрдээҕин иһин кинини элбэҕи билэр-көрөр бүртүлүөтчүк диэн бу Ми-26 бөртүлүөккэ хамандыырынан анаабыттара. Бу хайысханан кини элбэхтик көппүт сирэ.Онон бу да сырыыга уруккутун курдук чуумпутук туох баар бары ирдэбиллэри тутуһан көтөн испитэ.
    Онтон эмискэччи биир түгэҥҥэ бөртүлүөт ойоҕоһугар уонна бөртүлүөт инники сүүс түннүгэр улахан айахтаах бүлүмүөт буулдьалара охсуллара барабааҥҥа “доруоп” оонньуур тыаһын курдук өрө лаһыгырыы түстэ.Бөртүлүөт кутуругун диэки илииттэн ытыллар граната кэлэн эстэр тыаһа иһилиннэ да, туох баар ойоҕоско баар түннүктэри хап-хара дьүһүннээх массыына арыытынан саба ыһан кэбистэ. Бөртүлүөт таһаҕас таһар өттүн диэки буулдьалар тобулута көтөн аастылар.Ол буулдьалар быһыта ыппыт малларыттан ол бу бытархай бөх-сах онно-манна ыһылыннылар.Ханнык эрэ барааны буулдьа таппыта киһи куйахата тулуйбат бэбээрин таһаарда.Эмискэччи бөртүлүөт туора- маары,үөһээ-аллараа хамсаабытыгар тиэллэн иһэр дьон бэйэ-бэйэлэрин кытта охсуллан баран бөртүлүөт түгэҕэр бэйэ-бэйэлэрин үрдүгэр охтон түһэннэр чөмөхтөһөн хааллылар.

    1
  • Бабаҕа Баатыр
    6 февраля  

    Бөртүлүөт хамандыыра Орлов маннык түгэннэргэ элбэхтик түбэспит буолан бу да сырыыга сыыһа-халты туттубата. Төбөтүгэр: - Бу сараһыннар! Элбэх сэрии толоонугар сылдьыбыт буойуттар эбит. Ол курдук бөртүлүөтү бэйэлэрэ саһан олорор сирдэрин аһардан баран кэннитититтэн ытыалаатылар.Атына эбитэ буоллар.Кини кинилэри утары көрөн олорон салаллар ракеталарынан уонна улахан айахтаах пулеметунан быһыта ытыалаан кэбиһиэхтээх этэ.
    Бииргэ көтүһэр аалын уолаттара маҥҥай утаа аймана сырыттылар.Олох саҥа бөртүлүөтчүктэр анал үөрэхтэрин бүтэрбит бөртүлүөтү арыаллааччы лейтенант сыбаанньалаах уол хараҕын омунугар туор-маары көрбүтүнэн бөртүлүөтү ыытааччылар хосторугар ойон киирдэ.
    -Табаарыс хамандыыр!Бөртүлүөт кэлин өттүгэр улахан алдьаныылар таҕыстылар. Ол курдук бөртүлүөт корпуһун куйаҕа суох өттүн буулдьалар тэһитэ көттүлэр.Арыыны хачайдыыр ситимҥэ арыы ыраастанар тэрилэ үнтү ытылынна. Онон бэрт сотору кэминэн мотуорбут үлэлээбэт турукка киирэр кыахтаах. -диэн дакылааттаата.
    Онуоха Орлов бэрт холкутук,ол гынан баран чиҥҥик:- Табаарыс лейтенант!Бу турар сирин эн миэстэн буолбатах. Маннык бойобуой түгэҥҥэ Устаап хайдах ирдииринэн хамсанаргар бирикээстиибин!-диэн дьаһайда.
    Иккис бөртүлүөт ыытааччы бөртүлүөт түннүгэр буулдьалар түһэннэр тыас-уус бөҕө буола түспүтүгэр соһуйан ыытан иһэр уруулун мүччү тута сылдьыбыта.Бөртүлүөт туора-маары көтүөҕүн Орлов кэлэн уруулу көннөрөн бөртүлүөт онно-манна сааллыбакка салгыы көтөн истэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    6 февраля  

    Мантах антах Орлов өйүгэр-санаатыгар бөртүлүөтү туох да улахан саахала суох ханна эрэ тохпоппут киһи диэн санааттан атын толкуй суох буолла. Бөртүлүөт утарыта анньыһан турар хайалар быыстарыгар кыбыллан иннин эрэ диэки хайысханан көтөр,итинэн сибээстээн чугас эргин бөртүлүөт түһэн олорор кыахтаах сирэ манна биир эрэ сиргэ баар . Онтукабыт кыраныысса биир өттүгэр Афганистан сиригэр-уотугар сытар. Ол гынан баран кинилэр балаһыанньаларыгар сирэр-талар кыах суох. Тыын тыыҥҥа харбас. Ол иһин ол сиргэ көтөн тиийэн бөртүлүөтүн түһэрдэ.
    Ол кэнниттэн тиэллэн иһэр айанньыттар ортолоруттан ол бу сыыһа-халты хамсаныылар тахсыбаттарын туһугар бөртүлүөт иһинээҕи араадьыйанан : - Бөртүлүөккэ “душманнар” өттүлэриттэн саба түһүү оҥоһулунна . Бөртүлүөт туругар эчэйиилэр таҕыстылар.Биһиги билигин туох эчэйиилэр тахсыбыттарын көрүөхпүт уонна ону туоратарга үлэ ыытыахпыт. Ким да көһүппэтэх бойобуой түгэн тахсыбытынан,бэйэбин манна баан дьоҥҥо хамандыырынан аныыбын. Онон бары мин дьаһалбын истэҕит. Билигин иккистээн саба түһэр куттал баарынан, бары холкутуйан баран,бөртүлүөт түгэҕэр бэйэ-бэйэҕитин мэһэйдэспэккэ төбөҕүтүн өндөппөккө эрэ сытыаххыт.-диэн биллэрдэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    7 февраля  

    Тимир уһаарыллыыта.

    Ол кэнниттэн бөртүлүөтү арыаллааччы уолун өстөөх эмискэччи саба түспэтин хааччыйар инниттэн, бөртүлүөт үрдүгэр тула өттүн көрүнэр уонна чэпчэки пулемет турар сиригэр эппиэттээх киһинэн анаата.Бэйэтэ,иккис ыытааччы бүртүлүөтчүтү уонна механик уолунаан туох алдьаммытын көрө сырыттылар. Алдьаныы бэйэ көмөтүнэн оҥоһуллар кыахтааҕын быһааран үөрдүлэр.
    Бу кэмҥэ бөртүлүөт сибээстэһэр рациятыгар:- Олох эһиги аттыгытыгар уун-утары биһиги пограничнай нэрээт баарбыт.Туох көмө нааданый? Нэрээт хамандыыра сержант Тимир Попов –диэн саҥа иһилиннэ. Онуоха Орлов:- Мантан бөртүлүөт хайалар быыстарынан көтөн тахсарыгар көнө сирэ кыра, онон ыйааһыны чэпчэтэргэ тиэйэн иһэр таһаҕаспытын сүөкүөхпүт, ону сүөкүүргэ элбэх киһи күүһэ ирдэнэр. Ити тас өттүнэн саба түһүү куттала баарынан күүспүтүн холбуохха. Онон хаххалаах сиргэ манна миэхэ кэлин –диэн бирикээстээтэ.
    Бу кэпсэтиини истэ уонна туох баар быһыы-майгы хайдах хамсыырын хайа быыһыттан тустаах дьон кэтии-маныы сылдьаллара.
    Бу бөртүлүөккэ саба түһүөхтээх бөлөх салайааччыта Хабиб бэйэтэ элбэх кыргыһыыларга сылдьыбыт , сэрии мындырын билбит хамандыыр. Ол иһин ити кэпсэтиини истэн баран пограничнай нэрээт бөртүлүөткэ кэлэрин мэһэйдэспэтэҕэ. Киниэхэ сыал туруорбуттарынан кини бу бүртүлүөтүнэн тиэллэн иһэр барааннары мантан бэйэтин кытта илдьэ барыахтаах. Онтон ол барааннары манна сүөкээн кэбиһэбит ,бүртүлүөт көтөр тахсарын ситиһэр инниттэн ыйааһыны чэпчэтэбит диэн эттилэр. Онон кини толкуйугар төрүт да саа тыаһын таһаарбакка эрэ ,биир да буойун сүтүгэ суох ситиһиллэр сорук буолан тахсар.Онон бэйэтин биллэрбэккэ эрэ кэтэһэргэ толкуйдаммыта.
    Онтон атын толкуйунан бараары гыннаҕына бу бөртүлүөт мантан ханна барбатын курдук дьаһаллар ылыллан тураллар. Ол курдук бу бөртүлүөт түһэр сирэ миинэлэммитэ. Саамай кэлиҥҥи уһукка ,туох да кыаллыбат түгэнигэр үнтү тэптэриллиэхтээх.
    һ

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 февраля  

    кэпсээн

    Ол гынан баран кинилэр саа-саадах көмөтүн туһанан туран бөртүлүөккэ саба түһэр эмиэ толкуйдаахтар. Урукку кэм буолбатах.Памир хайатын олохтоохторо кыргыс дьоно буолаллара хааннарыгар сылдьар. Билигин кинилэргэ аныгы сэрии тэрилэ барыта баар. Онон былаан быһыытынан чэпчэки гранатанан ытар илии тэриллэринэн бөртүлүөтү кэлин өттүттэн тоҕута ытыалаан кэбиһиэхтээхтэр.Онтон уолуйан бөртүлүөт иһиттэн ойон тахсыбыт дьону снайпердар быһыта ытыалаан охторуохтаахтар. Манна сүрүн сорук, бөртүлүөт тиэнэ сылдьар ракеталарын тоҕо тэбиигэ тиэрдибэт сорук турар.Ол инниттэн саба түһүү кыл түгэнигэр оҥоһуллуохтаах. Ол иһин Ходог куоракка бу бүртүлүөт иһигэр бэйэлэрин киһилэрин олорпуттара.Ол киһи көмөтүнэн бу түгэн быһаарыллыахтаах.
    Атын өттүнэн Хабиб кини бөлөҕө икки аҥы арахсан, икки сиринэн кыргыһыы толоонун тэрийэрин сөбүлээбэтэҕэ. Бу бэйэ күүһүн бытарыы ,элбэх киһи өлүүтүн аҕалар толкуй диэн сыана быспыта. Ол иһин өстөөх күүһүн биир сиргэ мунньан баран үнтү кумалаан кэбиһэргэ санаммыта .
    Онтон олох атын толкуйунан бараары гыннаҕына, бу бөртүлүөт мантан ханна да барбатын курдук дьаһаллар ылыллан тураллар. Ол курдук бу бөртүлүөт түһэр сирэ миинэлэммитэ. Саамай кэлиҥҥи уһукка ,туох да кыаллыбат түгэнигэр үнтү тэптэриллиэхтээх.
    Ол иһин Хабиб, солбуйаачытын кытта хайа хапчаанын иһигэр кэтээн көрөр сирдэриттэн аллараа бүртүлүөт аттыгар буолар быһыыны-майгыны кэтии олорбуттара.
    Бу күн застава начальнига Войтич Тимири бэйэтигэр ыҥыран баран :
    -Бүгүн Хорог куораттан күндү таас чөмөҕүн туоратар дьону тиэйэн кэлэр бөртүлүөт бүгүн көтөн кэлэринэн сибээстээн ,кыраныыссаҕа ол-бу буолуон сөп. Онон эн урукку бойобуой түгэҥҥэ бэйэтин хорсунун уонна сатабыллааҕын көрдөрбүт бөлөххүн ,тус бэйэҥ салайан Сэбиэскэй Сойуус кыраныыссатын харабыллыы тахсаргар бирикээстиибин диэн дьаһайбыта.
    Бу дьаһалтан Тимир атаҕа сири билбэт буолуор дылы үөрбүтэ. Күнү быһа застава иһигэр биир сиргэ хаайтара сылдьар саллаатка,бу түгэн саха киһитэ сааскы булка айылҕаҕа тахсарын курдук Тимиргэ өйү-санааны үөскэппитэ уонна өр кэмҥэ бииргэ сулуусбалаабыт уолаттарын кытта бииргэ хаамсарын аҕынна даҕаны.Уолаттара даҕаны үөрэ-көтө көрсүбүттэрэ.
    Кинилэр бөртүлүөт саахалланан кинилэр эҥэр түһэн эрэрин, Войтич рация нөҥүө биллэрбитигэр билбиттэрэ уонна ол бөртүлүөткэ көмөҕө баралларыгар , күүс-көмө буолалларыгар бирикээс ылбыттара.
    Ити кэпсэтии дорҕооно бүтэ илигинэ кинилэртэн олох чугас бөртүлүөт кэлэн кыраныысса олох ыксатыгар кэлэн түспүтүн көрбүттэрэ.
    Эмискэччи бойобуой быһыы-майгы үөскээбитинэн Тимир хамаандата өрө чаҕылла түспүтэ.
    -Ефрейтор Иванов! Ыккынаан Рекстыын нэрээт инники төбө өттүгэр чуннааһыҥҥа ананаҕын.Ефрейтор Джабраилов рацияҕын илдьэ бөлөх ортотугар киирэҕин!Ефрейтор Харачура нэрээт кэлин өттүгэр бүтэһик киһинэн барыан! Уоннааҕылар мин кэннибиттэн диэн дьаһал биэрээт бөртүлүөт түспүт сирин диэки сүүрүүнэн түһүнэн кэбистэ.
    Өр-өтөр гымматылар бөртүлүөткэ тиийэн кэллилэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    9 февраля  

    кэпсээн

    Тимир бөртүлүөттэн бойобуой боростуой сэптэр тэбэр -тэппэт сирдэригэр кэлээт, бэйэтин аттыгар пулеметчигын уонна гранатометчигын ыҥыран ылан баран өстөөххө утарсар миэстэлэрин ыйда, атыттарын сэриилэһэргэ бэлэм гына оҥостоллоругар бирикээстээтэ.Ол кэнниттэн Джабраиловы ыҥыран ылан бөртүлүөт хамандыырын кытта сибээстэспитин Войтичка тириэртэ уонна уопсай балаһыанньаны кэпсээтэ.Киниттэн кыраныыссаны кэһэргэ көҥүл ылан салгыы бэрт сэрэҕинэн биир –биир бөртүлүөккэ ,ол-бу хахха сирдэринэн күлүктэнэн тиийдилэр.Кинилэри бөртүлүөт хамандыыра Орлов көрүстэ.
    -Таабаарыс майор! Мантан антах застава начальнигын бирикээһинэн,эн дьаһалгар киирэбин! Заставаҕа бойобуой суһал биллэрии оҥоһуллан,көмөҕө бу диэки күүһүрдүллүбүт пограничнай нэрээт ыытылынна.
    -Сержант Попов! Үчүгэй сонуннары кэпсээтин, мин өттүбүттэн бөртүлүөттэр этэрээттэриттэн икки бойобуой Ми-8 бөртүлүөттэр көтөн иһэллэр.Бу эҥэр 5-6 чааһынан көтөн кэлиэхтэрэ. Бөртүлүөт саахалламмытын душманнар көрбүттэрэ.онон бэрт сотору бу эҥэр кэлэллэрэ буолуо. Бириэмэ суоҕун кэриэтэ.Ол иһин бөртүлүөт көтөн тахсарыгар усулуобуйа тэрийэр инниттэн манна тиэллибит туох баар малы-салы таһырдьа таһааран сүөкүүргүтүгэр бирикээстиибин. Бу бөртүлүөккэ көтүһэн иһэр айанньыттар эйиэхэ көмөлөһүөхтэрэ.Биһиги ол кэмҥэ бэйэбит күүспүтүнэн өрөмүөннэниэхпит.Оҥоһуллар кыахтаах. Арыы сүүрэр турбаларын быһа бэйэ-бэйэлэригэр холбуохпут.Биир чаас иһинэн хоннуохпут.
    Итинник дьаһалы ылаат Тимир бэйэтин нэрээтин уонна айанньыттары кытта баар малы-салы сүөкээн киирэн барбыттара. Бу хамсаныы ,манна баар дьон барыларын интириэстэригэр сөп түбэһэр буолан эн-мин дэһии тахсыбатаҕа,бары үлэлээн барбыттара.
    Такиры арыаллыыр дьон күлүктэригэр имнэммиттэрэ.Кинилэр барааннары кыраныысса нөҥүө туоратар кыһалҕалара суох буола түһэр.Онтон олохтоох дьонно бу кыраныысса быстах өйдөбүллээҕэ,бу син-биир кинилэр дойдулара этэ.Онтон Хабибтаах бөртүлүөт иһиттэн хамсаабат гына баалла сылдьар барааннары пограничниктар таһырдьа таһаартаабыттарын көрөн баран, төрүт даҕаны манна баалларын биллэрбэт гына дьаһаммыттара.
    Такир Тимири бөртүлүөккэ кэлээтин кытта көрөөт билбитэ.Аны миигин билэн сыыһа-халты хамсанан атын “сирэй” буола сылдьарбын биллэрэн кэһиэ диэн сэрэнэн сэрэтэргэ санаммыта.Ол иһин таһаҕас сүөкээһинигэр Тимир диэки эҥэрдэспитэ.
    Биир түгэҥҥэ иккиэйэх хаалбыттарыгар Тимир аттыгар кэлээт сахалыы :- Хайа Тимир билбэтин дуу? Тимир эмискэ сахалыы саҥаны истэн эргичис гына түстэ уонна Такир тарбаҕын уоһугар таҕайан турарын көрөн чиҥэс гына түстэ.
    -Бу мин Уйбаан Уйбаанабыспын!Соһуйума! Бу манна , атын киһи аатынан сылдьабын. Итинтэн ордук тугу да этэр быраабым суох. Ону эн бэйэн үчүгэйдик билэҕин. Онон миигин билбиккин биллэримэ. Көрдөһүүм диэн биир! Дойдугар тиийдэххинэ,кэргэммэр миигин манна көрсүбүккүн биллэрээр.Миигин сүтэрбитэ сыл буолан эрэр. Кини уонна оҕолорум мин сүрэхпэр куруутун баалларын этэҥҥин санаатын уоскутаар уонна онно-манна миигин көрдөтө сүүрбэтин курдук кытаанахтык,күүскэ этээр.Дьэ уонна бырастыы!Этэҥҥэ сырыт. Аныгыскы көрсүөххэ дылы-диэн этээт тэйэн хаалбыта.

    0
  • Евдокия
    9 февраля  

    Дьээ эрэ,мүччүргэннээх түгэннэр буолан эрэллэр,эрэнэ кэтэһэбин,наһаа уһаппат инигин

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    10 февраля  

    кэпсээн

    Ити кэнниттэн өр-өтөр буолбата Орлов кэлэн билигин көтөбүт диэн өйдөбүлү биэрдэ.Дьэ манна араас биричиинэнэн сылтанан олохтоох өттө манна хаалабыт диэн туруорсан бөртүлүөт тас өттүгэр тахсан биэрдилэр. Бөртүлүөттэн тахсан иһэн Такир Тимиргэ имнэнэн ааста.Бэйэ-бэйэлэрин кистии-саба имэрийсэ көрсөн хааллылар.
    Өрө көтөн иһэн хаалбыт дьоҥҥо сэрии сэбэ сэбиргэллээх дьон саба сырсан иһэллэрин көрбүттэрэ.
    Бөртүлүөт хамандыыра Громов: - Ити дьон бары биир быанан баалла сылдьар аймахтар.Хаалбыт дьону тыытыахтара суоҕа. Биири өйдөөбөтүм ? Тоҕо биһигини ситэри үнтү сынньан кэбиспэтилэр? Ким да эппиэт биэрбэт ыйытыыта буолан ,бары саҥата суох истэн кэбистилэр.
    Тимир түннүгүнэн бөртүлүөт түһэн турбут сирэ кини хараҕыттан сүтүөр дылы көрө турда.Саамай бүтэһигэр саалаах душманнар хаалбыт дьону төгүрүйэн туран хаалбыттарын көрөн хаалла. Тимир бэйэтигэр олох чугастык саныыр киһитин ,манна дойду уһук сиригэр көрсүбүтүттэн улаханнык соһуйбута уонна эн-мин дэһэн кэпсэтэр кыаҕа суоҕуттан кыһыйбыта даҕаны. Кини төһө да эдэрин иһин балачча уустук олоҕу олорон иһэбин диэн бэйэтигэр түмүк оҥостубута ыраатта.Ол гынан баран киһи олоҕор маннык киһи үөйбэтэх түгэннэрэ буолалларыттан ,киһи олоҕо туох да сокуоҥҥа эппиэттээбэт суолларынан барар эбит диэн эрэ түмүк оҥоруохха сөп эбит дии санаабыта.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    11 февраля  

    кэпсээн

    Кини ити бөртүлүөт түннүгэр хам сыстан туран элбэҕи эргитэ санаабыта. Билигин улаатан оҕо саастан тахсан ,ону-маны киһи быһыытынан боччумурдар буолан баран толкуйдаатахха, кинини оҕо киһини учуутала олоххо таба суолу тутустун диэн бэйэтин оҕотун курдук такыйбыт эбит . Кинини кытта маҥҥай хайдах көрсүбүтүн,бииргэ саалга бэйэни көмүскэнэр көрүннэринэн дьарыктамыттарын, хортуоппуй хостооһунугар субуотунньукка сылдьыбыттара,айылҕаҕа тахсан кылааһынан сынньаммыттара,балыктаабыттара барыта хараҕар биир түгэн иһигэр элэс гынан ааста. Олох чугастык саныыр киһитин кытта Сахаларын сириттэн үтүмэн ыраах сиргэ Памир хайарын быыстарыгар көрсөн баран, аһаҕастык үөрэ-көтө кэпсэтэр кыаҕа суох буолан, бэйэтин сирэйин кистэнэ ,өйүн-санаатын түүрэ тута сылдьыбытыттан олус мунчаарбыта.
    Бүтэһигин учууталын душманнар ортолоругар турарын көрөн хаалла. Кини инники олоҕун дьылҕата хайдах буолар?
    Тимир бэйэтин толкуйугар учуутала Куттала суох суох буолуу кэмитиэтин үлэһитэ буолбут диэн түмүк оҥорбута.
    Тимир заставаҕа тиийэн баран Войтичка дакылааттыырыгар : -Тоҕо биһиги олохтоох дьону итиннэ хааллардыбыт - диэн ыйыппыта.
    Онуоха Войтич :- Бэйэм да итиннэ ,эйиэхэ тугу да быһааран этэр кыаҕым суох.Барыта үрдүкү салалтаттан дьаһал. Эһиги иннигитигэр туруоруллубут соруккутун толордугут .Эн салайар заставан кыраныыссаҕа уустук балаһыанньа үөскээбит кэмигэр туйгун бойобуой-политическай бэлэмнээҕин көрдөрбүтүнэн эҕэрдэлиибит диэн бу буруолуу сылдьар суругу тутан олоробун.Онон эйиигин бу суругунан эҕэрдэлиибин!

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    13 февраля  

    кэпсээн

    Бу хайҕал суругу ыларбытыгар, эн салайар нэрээтин киллэрбит оруола кырата суох. Онон билигин баран сынньан!
    Ити кэпсэтии кэнниттэн Тимир казарма диэки баран истэҕинэ байыаннай бөртүлүөт кэлэн түстэ.Онтон биэс-алта гражданскай таҥастаах дьон застава начальнигар Войтичка киирдилэр.
    Өр-өтөр буолбата Тимири иккистээн ыҥыран ыллылар.
    -Табаарыс сержант! Бу дойдуга куттал суох буолуутун кэмитиэтин үлэһиттэрэ кэлэн олороллор.Кинилэр соруктара диэн “күндү тааһы “ кыраныысса нөҥүө таһар күлүк өрүттэр кыттыылаахтарын ичигэстээһин. Билигин эн,мин бирикээспинэн манна застава иһигэр күүһүрдүллүбүт нэрээт салайааччытынан ананаҕын уонна оһуобай отдел үлэһитигэр капитан Синайский салалтатыгар киирэҕин!Эһиги соруккут бу дьоҥҥо күүс-көмө буолуоххут!

    Ити кэнниттэн Сэбиэскэй сойууска “күндү таастар” күлүк өрүттэрин дьыалата көбүтүллэн тахсан бу хайысхаҕа дьарыктанар үгүс киһи тутуллан сэлиэстийэлэнэн барбыта. Бу дьыала силистэнэн-мутуктанан, кэнээн, ыраах дойду түгэҕэр сытар Саха сирин кытта хаарыйан ,дойду олох үрдүкү былааһын , партия Киин комитетын чилиэттэрэ кыттыылаах буолан бэрт үгүс дьону аймаабыта.
    Бу түгэннэр кэннилэриттэн Тимирдээххэ ”саллаат утуйар-сулуусба барар”-диэн өйдөбүл кэмэ тиийэн кэлбитэ.Ол курдук кинилэри болдьохтоох сулуусбаттан босхолуур туһунан Дойду көмүскэллээх буолуутун министиэрстибэтин бирикээһэ тахсан босхолоноллоро уонча эрэ хонук хаалан сылдьар.Ону кытта бу кэмҥэ Тимиргэ “Хорсун быһыы” мэтээлин,уолаттарга” Пограничнай сулуусба туйгуннара” диэн түөскэ иилинэр знактары үөрүүлээх-көтүүлээх түгэҥҥэ туттарбыттара. Онон күннээҕи сулуусба үгүс өрүттэриттэн салалта кинилэри тэйитэн билигин иллэҥ кэмнэрэ үгүс.Ол ордубут бириэмэлэригэр “дембельскэй альбом” оҥостор,арааһынай петлица,аксельбант, көмүс дуйдаах тимэх мэнэйдээһиитин толкуйугар сылдьаллар.
    Бары еврей уолларын Шварцманы дьээбэлииллэр.Кини эрэ “дембельскэй альбом” оҥостор өйдөбүлүттэн босхолоно сылдьар.Дьонугар-сэргэтигэр тиийэн сибиинньэ көрөөччүнэн сулуусбалаатым диэн кэпсээтэҕинэ күлүүгэ барара чуолкай.Ол гынан баран сир аннынан иһиттэххэ, мэнэйдэһэр идэлээх буолан кимтэн да үчүгэй “дембельскэй формалаах” диэн сурах иһиллэр. Уолаттар кини сибиинньэлэрин кытта бииргэ түспүт хаартыскатын бэйэлэрин “дембельскэй” альбомнарыгар кыбытаары гыннахтара ,Шварцман айдаан бөҕөтүн түһэрэр. Хата онон олуйсан уолаттар хас киэһэ аайы тото-хана аһыыр идэлэннилэр. Москва куораттан төрүттээх Турин олох тосту уларыйан букатын атын киһи буолбутун сөҕөллөр.Тимир кинини эт-хаан өттүнэн хачайдаан уонна бэйэтин көрүнэргэ үөрэтэн туттунара-хамсанара уларыйан,бэйэтигэр эрэбилэ улаатан урукку соҕотох ийэ атаах оҕото буолбатах,дьиҥҥээх эр киһи буолан тиийэн ийэтин соһутуохтаах!

    0
    • Бабаҕа Баатыр
      14 февраля  

      кэпсээн

      Көрүстэхтэрин аайы күннээх Молдавия уола Харачура төбөтүн былаатынан баанан баран ийэ оруолугар киирэн, Туриҥҥа икки илитин даллаппытынан сүүрэн тиийэн кууһа түһэр,арыт сүрэҕин туппубутунан олоппоско олоро түһэр. Хараҕыттан тахсыбыт ууларын соттор.Сырыы аайы кыра кээмэйдээх испиэктээкил көрдөрөн уолаттарын күллэртиир.
      Бу икки сыл устата сулуусбалаабыт кэмнэригэр ,оҕотук-мэник санааларыттан тэйэн боччумуран , өйдөрө-санаалара чөмөхтөнөн уруккулара буолбатах, бары даҕаны уларыйдылар.
      Итинник бирикээс ааҕыытын кэтэһэ сырыттахтарына Тимири застава начальнига Войтович ыҥыран ылла.Тимир тиийэн араапардаары гыммытын илиитинэн сапсыйан баран,бэйэтин аттыгар олорто.
      -Тимир ! Эйиэхэ Орто-азиатскай пограничнай уокурук салалтатын аатыттан этии киллэрэбин.Афганистан сэриитин кэмигэр “тус бэлэмнээх” чаастар табыгастаахтарын көрдөрбүттэринэн, уокурук иһигэр баар пограничнай чаастартан бойобуой быһыыга кыттыбыт,өй-санаа өттүнэн бөҕөх,эт-хаан өттүнэн сайдыылаах бэйэлэрин көрдөрбүт пограничниктартан “тус бэлэмнээх “ чааһы тэрийэргэ бирикээс таҕыста. Уокурук киинигэр Екатеринбург куоратка баар пограничнай чаас сиригэр тэриллэр. Сулуусбалыыр усулуобуйата олус үчүгэй. Ботуччу хамнастаах.Дьиэнэн-уотунан хааччыйаллар. Ити тас өттүнэн байыаннай дьоҥҥо көрүллэр чэпчэтиилэринэн барытынан туһанаҕын. Итинэн сибээстээн эйиигин ол чааска салгыы сулуусбалыы бар диэн этиилээхпин.Сөпсөһөр буоллаххына, баҕа өттүнэн кырата үс сыл сулуусбалыырга Дойду көмүскэллээх буолуутун министиэрстибэтин кытта дуогабар түһэрсэҕин.Эйиигин ыксаппаппын ,баран толкуйдан. Эппиэккин сарсын биэриэҕин!
      Тимир ити этии соһуччута бэрдиттэн, тута эппиэт биэрэр кыаҕа суоҕа.Онон толкуйданарга бириэмэ бэриллибититтэн ,сарсыҥҥа дылы толкуйданарга сөбүлэспитэ.

      0
  • Бабаҕа Баатыр
    15 февраля  

    кэпсээн

    Тимир бу кини иннигэр турбут ыйытыкка утуйбакка түүнү быһа толкуйдаабыта. Биир өттүнэн балтын,бииргэ үөрэммит,үлэлээбит доҕотторун,дойдутун,төрөөбүт уонна улааппыт дьоллоох Дьокуускай куоратын олус ахтан сылдьар.Атын өттүттэн урукку үлэлээбит сиригэр кинилэр бөлөхтөрүттэн соҕотох уол хаалан үлэлии сылдьар. Кини суруйбутунан ким аармыйаҕа,ким дойдутугар ,сорохтор биллибэт биричиинэнэн Миирнэй куораттан барбыттар.Урукку буолбатах үлэ миэстэтэ былдьаһык,биирдэ эмэтэ үлэ миэстэтэ таҕыстаҕына үстүү-түөртүү үлэ көрдөөччү күөн анньыһар үһү уонна онно тиийэн кимиэхэ тирэнэн олоруой? Онтон Дьокуускай куоратка кини идэтинэн үлэлиэн сөптөөх тэрилтэтэ суох.Онон үлэ миэстэтэ тута көстүбэт чиҥчилээх.Үлэтэ суох төһө өр сылдьара эмиэ биллибэт.Онтон дьиэ-уот боппуруоһугар ким эйиэхэ босхо утары уунуой. Балта тулаайах оҕолору көмүскүүр сокуоҥҥа сөп түбэһэн биир хостоох кыбартыыраны мас дьиэҕэ ылбытын уонна биир эдэр уолу кытта билсиһэ сылдьарын суруйсан билэр. Ол иһин балтын моонньугар тиийэн олоруон эмиэ баҕарбат.Баччааҥҥа дылы балтыгар бэйэтэ өйөбүл буолан кэлбитэ.
    Атын өттүнэн ити тирээн турар олох ирдэбиллэрэ биир түгэн иһигэр быһаарыллар. Олорор сиринэн хааччыйаллар, ботуччу хамнастаах байыаннай үлэһит миэстэтин биэрэллэр. Бэйэтэ байыаннай киһи олоҕун кытта икки сыл устата сулуусбалаан билистэ.Олус үчүгэйдик сулуусбалыы сылдьар. Онтон онно күнү быһа биир казарма иһигэр сүүрэ,чиккэннии сылдьар саллаат буолбатаххын. Үлэ чааһынан үлэлиигин,байыаннай чаас тас өттүгэр тахсан куоратка олороҕун,иллэҥ кэмнээххин. Сөбүлээбэтэхпинэ үс сыл кэнниттэн “ гражданкаҕа” тахсан биэриллиэ диэн толкуйдаабыта. Онон кэлин тиһэҕэр тиийэн, бэйэтин толкуйугар үс сыл байыаннай киһи олоҕун хайдах баҕарар тулуйуохха сөп диэн түмүккэ кэлбитэ.Инньэ гынан сарсыҥҥы күнүгэр сарсыарда ойон тураат бэйэтин аатыттан суруйар суругар этиллибит этиигэ сөбүлэҥин биллэрэн застава начальнигар Войтовичка тиэрдибитэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    16 февраля  

    кэпсээн

    Болдьоммут күн застава иһигэр хаалбыт саллааттары мунньан баран “дембеллэри” кинилэр иннилэригэр таһааран баран “саппааска” үүрэр бирикээстэрин аахтылар.Ону кытта биирдии –биирдии ыҥыран ылан баран тус бэйэлэригэр араас докумуоннары :
    -байыаннай билиэттэригэр эбии “УПК” диэн ааттанар карточка биэрдилэр,онтукаларын олохтоох сирдэригэр тиийдэхтэринэ, ол докумуоннарын байыаннай хамыссырыйаакка тиийэн көрдөрөн учуотка туруохтаахтар;
    - Аара айаннаан иһэр кэмнэригэр байыаннай харабыллар туппаттарын наадатыгар ,хантан-ханна айаннаан тиийиэхтээх сирдэрэ ыйыллыбыт “Предписание” диэн туоһу суругу;
    -Аара айанныыр билиэттэрин вокзал каассатыттан атыылаһалларыгар харчы оннугар “ВПД” диэн ааттанар”требование диэн докумуону;
    - Аара айанныыр кэмнэригэр “айахтарыгар” биирдии күҥҥэ сүүстүү солкуобайынан ааҕан суол харчыта диэни туттардылар.
    Ол кэнниттэн үгүс кэпсэтиитэ суох, биир саҥа сулуусбалыы кэлбит лейтенант сололоох уолу кинилэр хамаандаларын хамандыырынан анаат бөртүлүөккэ олордоот Хорог куоратка ыытан кэбистилэр.Манна кэлэн бары өйдөбүнньүк хаартыскаҕа түстүлэр.Бэйэ-бэйэлэрин “ыалдьыттыы кэлин” диэн ыҥырыстылар. Бары дойду сүрэҕэр олорор москвич Турин уолу түүрэйдээтилэр.
    -Олох бэлэм сырыт. Хаһан эмэ эйиэхэ тиийэн мустуохпут” диэн өй-санаа уктулар.
    Мантан антах бары тус-туспа хайысханан ким көтөр аала хайдах кэлбитинэн тус-туһунан көттүлэр.Хас биирдиилэрин лейтенант уоллара аахтара көтөр аалга угуталаан ыыталаан кэбистэ.
    Үгүстэрэ Душамбе куоратын нөҥүө көттүлэр.Онтон Тимир салгыы сулуусбалыыр сиригэр Ош – Екатеринбург хайысханан көттө.

    0
  • Евдокия
    16 февраля  

    Махтал.итинник наһаа күүттэрбэккэ таһааран ис!

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    17 февраля  

    кэпсээн

    Екатеринбург куоратка көтөн кэлээт такси тутан ыйыллыбыт аадырыһынан сулуусбалыы тиийиэхтээх чааһыгар тиийдэ. Сулуусбалыыр сирэ куорат кытыы өттүгэр турар эбит .Манна дьуһуурунай эписиэр үгүс кэпсэтиитэ суох кинини политчаас ыытыллар хоһугар ыытта.Онно Тимир тиийэн көрбүтэ уонча бэйэтин курдук пограничник саллаат уолаттар олороллор. Кини киирбитигэр өрүкүнэһэ түстүлэр.
    Бары кини тула туран ,кини ханнык чааска сулуусбалаабытын ыйытыстылар.Түөһүгэр иилинэ сылдьар бойобуой мэтээлин уонна старшай сержант сыбаанньатын көрөн ытыс үрдүгэр түһэрдилэр.Уолаттар кэпсээбиттэриттэн түмүк оҥордоххо , өссө даҕаны хас да пограничник –саллаат уолаттар кэлэллэрин кэтэһэ олороллор эбит. Кэлиэхтээх пограничник-саллаат уолаттар испиэһэктэрэ остуолга сытар. Ол кэнниттэн манна саҥа тэриллэр “тус бэлэмнээх” чаастарын хамандыыра полковник Токарев диэн эписиэр кэлиэхтээх , онтон ыла кини дьаһалтатыгар киириэхтээхтэр.
    Кини саха киһитигэр бэйэтин үрдүк уҥуохтаах курдук сананар бэйэтэ ,манна кинини кытта биир-икки эрэ уол иҥин-тэгил уҥуохтаахтар уонна бары үрдүктэр. Тимир көрдөҕүнэ уолаттара бөдөҥҥөрө сүрдээх.
    Эдэр уолаттар иллэҥ буола түһээт бэйэлэрин икки ардыгар күүһүмсүйэн бардылар.Ол курдук “хара” баттаһыытыгар күрэхтэстилэр.Кыайтарбыт туораан иһэр. Тимир кыттыспата. Кэлин тиһэҕэр биир уол кыайталаан соҕотох хаалла.Ол кэнниттэн уолаттар Тимиргэ кэлэн :- Эн бу күрэхтэһииттэн хайдах туора туруоххунуй? Киирсэргэр тиийэҕин. Соҕотох муҥур кыайыылаҕы быһаарабыт - диэн хаайан “хара” баттаһыытыгар киллэрдилэр.Утары киирсиэхтээх уола быыспаттан уол оҕото , онон манан үллэн тахсыбыт , ойууламмыт быччыннардаах, аһары күүстээх буолара тас өттүттэн көстө сылдьар. Тимир урукку өттүгэр Красноярскай куоратка “Сема-кулагы”кытта бииргэ сылдьан, уолаттар бэйэ-бэйэлэрин кытта күүһүмсэйэн маннык “хара” баттаһыытыгар күрэхтэһэллэрин көрөр этэ. Сорох-сорохтор онно көҥүллэммэт албастары тутталлара. Ол онно көрбүтүн туһанарга санаммыта.Ол иһин киирсиэн иннинэ ытыһын илдьэ сылдьар хаһаайыстыбаннай мыылатынан соттубута.
    Мас тардыһыытыгар ким урут тардыбыт барыстаах балаһыанньаны ылар өйдөбүлэ манна эмиэ дьайар эбит.Ол курдук Тимир маҥҥай утаа быччыҥа түргэнник үлэлиирин туһанан уолун харытын бэйэтигэр туһалаах гына, барыстаах балаһыанньаны ыла сырытта. Ол гынан баран күүс аата күүс уола кыайа тутан харытын көннөрөн истэҕинэ, Тимир харытын эмискэччи мүччү ыытан кэбиспитигэр уола Тимир ытыһын ситэ баттаабакка мүччү тутан кэбистэ. Иккис сырыы эмиэ итинник түмүктэннэ.
    Үһүс сырыыга Тимир барыстаах балаһыанньаны ылаат уолун атаҕын бэйэтин атаҕынан эмискэччи тиҥилэхтээн кэбистэ.Уола ыарыыттыттан илиитин сымнаппытыгар хам баттаан кэбистэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    18 февраля  

    кэпсээн

    Бу күрэхтэһиигэ эрдэттэн ким кыайара биллэринэн,кэтэһиллибиттэн атын үөйбэтэх түгэн тахсан кэлэн “хары” баттаһыытын көрө турар уолаттар бары өрө хаһытыы түстүлэр.Бары Тимир кыайан тахсыбытыттан соһуйан ,кинини тула хаама сылдьан илиитин –атаҕын быччыннарын тутан көрөллөр. Сөҕүү бөҕөтүн сөхтүлэр. Онон Тимир үгүс сыратын быспакка, биир төгүл киирсэн “муҥур” кыайыылаах буолан таҕыста.
    Ол сырыттахтарына аан аһыллаатын кытта дьуһуурунай эписиэр саҥата:-Хара муора пограничнай уокуругун мотуруоһа кэллэ –диэтэ. Ону кытта тэҥҥэ хоско мотуруос таҥастаах,куондара суох бэргэһэтин кэтэҕэр анньыммыт уол киирэн кэллэ. Уолу көрөөт Тимир улаханнык соһуйда.
    -Ама кини буолуо дуо?-диэн толкуй төбөтүн дьөлө үүттээтэ.Ол быыһыгар атыҥырыы турда. Эмиэ да кини курдук,эмиэ да атын киһи курдук! Итинник буккулла турдаҕына ,уола Тимири көрөөт утары сүүрэн кэллэ да кууһа түстэ.
    -    -Хайа Тимир билбэтин дуо? Бу мин “Куполбын!”-диэн саҥарда.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    18 февраля  

    кэпсээн

    Бу кимий? диэн боппуруоска. Тимир уһаарыллыыта диэн маҥҥайгы чааһын ааҕын. Оччоҕуна өйдөнүө.
    Оҕо сылдьан быраат-убай курдук сыһыаннаһа сылдьыбыт уолаттар ахсыспычча хос түгэҕэр туспа баран бэйэ-бэйэлэрин кытта кэпсэтэ олордулар.Ол олордохторуна кыаттарбыт уол кэлэн Тимиргэ баайсан киирэн барда.
    -Эн миигин көҥүллэммэт хамсаныылары туһанан кыайдын,онон иккистээн киирсиэххэ-диэн этии киллэрбитигэр “Купол” ойон турда.
    -Мин Тимирдиин “хаан” бырааттыыларбыт.Тимир илиигин көрдөр эрэ.Ону кытта тэҥҥэ бэйэтин илиитин көрдөрдө.Ол көрдөрбүттэригэр иккиэннэрин илиитигэр “кириэс” быһыылаах баас оспута ойуу буолан сылдьар.Бу түгэн туһунан кэпсиир уһуна бэрт буолуо. Онон кини оннугар мин киирсэбин диэн турда.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    19 февраля  

    кэпсээн

    Онуоха Тимир “Куполга” эттэ:
    -Эйиэхэ “көлүөһэ “ буолан эргийэр нүөмэрин баар этэ.Хата ону көрдөр-диэн өй уган биэрдэ.Онуоха “Купол” кырдьык даҕаны диэбит курдук ,бэйэтин ыбылы тута сылдьар бушлатын уһулаат,иннигэр турар уолун туора аҥҥьан баран муостаҕа илиитинэн тайанна даҕаны, ол курдук турбутунан үстэ иннин уонна кэннин диэки эргийэн кэлэн оннугар турда. Тула мустан турбут уолаттар ,бу уол бэйэтин олох лаппа кыанарын көрөн айахтарын атан кэбистилэр.
    - Эн кинини соҕотох эрдэҕинэ кыайбатаҕын! Билигин биһиги иккиэбит ,онон уоскуй.Эн кини ити дьарамайын көрүмэ.Иннибитигэр бириэмэ элбэх.Онно бэйэтин кыаҕын көрдөрөн иһиэҕэ.Оннооҕор мин киниттэн саллабын.
    Ити кэпсэтэ турдахтарына ,аан аһылла түһээтин кытта дьуһуурунай эписиэр : -“Анал бэлэмнээх” чаас хамандыыра Сэбиэскэй Сойуус дьоруойа полковник Токарев кэллэ –диирин кытта,хос иһигэр майор уонна капитан сыбаанньалаах эписиэрдэр арыаллаах бэрт түргэн хамсаныылаах,аҕам саастаах киһи сулбу хааман киирдэ. Бары чиккэс гына түстүлэр.Дороболоһоот ,барыларын олоппоско олордуталаат бэйэтин санаатын үллэстибитинэн барда.
    -Эһигини тоҕо манна муспуппутун билэҕит. Дойдуга куттала суох комитетын,Ис дьыала министиэрстибэтин – дойду күүстээх тэрилтэлэрин истэригэр “анал бэлэмнээх” чаастары бэлэмнииргэ Коммунистическай партия Киин кэмитиэтин уурааҕар олоҕуран Дойдуну көмүскүүр министиэрстибэ бирикээһэ тахсан турар. Онон сибээстээн дойду бары пограничнай уокуруктарыттан Куттала суох буолуу кэмитиэтин иһинэн этиллибит “анал чааһы” тэрийээри ирдэбилгэ сөп түбэһэр пограничниктары хомуйа олоробут. Маҥҥайгы сыыйан ылар үлэлэри эһиги сулуусбалыы сылдьыбыт уокуруккут салалтата ыытан , эһигини биһиэхэ ыыталыы олороллор. Ол гынан баран эһиги биири өйдүөхтээххит. Манна бары, тус бэйэҕит араас хайысхаларынан тургутан көрүүнү барыаххыт. Ону ааспыт эрэ пограничник-саллааттар бу чааска сулуусбалыы хаалыахтара. Бүгүн эһиги чөмөхтөспүт бөлөххүт хамандыырынан капитан Ермолов ананар.Бары кини салалтатыгар киирэҕит. Онтон олорор сиргитин майор Гамзатов тэрийиэҕэ.Онтон атын боппуруостары олохтоох сирбитигэр тиийэн баран быһаарсыахпыт.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    20 февраля  

    кэпсээн

    Ити курдук мас-таас курдук киирии тыл этээт майоры кытта тахсан бардылар. Ити кэнниттэн хоско капитан Ермолов соҕотох хаалан баран кинилэртэн хас биирдиилэриттэн тус туоһулуур уонна байыаннай чааска тиийэн учуотка туруохтаах докумуоннарын хомуйан ылла.Онтон таһааран кэтэһэн турар автобуска олордуталаан кэбистэ. Өр айаннаабатылар Тимир “Куполлыын” эн-мин дэһэн ууларыгар-хаардарыгар киирэн кэпсэтэн эрдэхтэринэ сулуусбалыахтаах чаастарын сиригэр кэлэ оҕустулар.Манна майор Гамзатов кэтэһэн турар эбит. Бары кинини батыһан “ыалдьыттыыр” дьиэҕэ тиийэн түстүлэр.Урукку өттүгэр үрдүк сололоох эписиэрдэри командировкаҕа кэллэхтэринэ түһэрэргэ ананан тутуллубут “түһэр” сир буолан ис-тас өттө тутуллан туруута сэнэх эбит. Тимирдээх “Купол” биир хоско түстүлэр. Эмиэ ону-маны кэпсэтиэх дьон,өрүкүнүһэн иһэн айаҥҥа сүгүн –таҕын утуйбатах буолан хаптаччы бардылар.Сарсыарда ойон тураат эти-хааны уһугуннара таһырдьа ойон таҕыстылар.Бииргэ айаннаан кэлбит уолаттарыттан үгүстэрэ сүүрэ-көтө,хамсана сылдьаллар эбит.Кинилэргэ тиийэн сүүрэн-көтөн,хамсанан эттэрин –хааннарын уһугуннардылар. Манна сүүрүүгэ уолаттар бэйэ –бэйэлэрин тургутуһан көрдүлэр.“Купол” кылгас сиргэ быһа түһэн сүүрүүгэ олус кыахтаахтык сүүрэрэ,онтон уһаата да эстэн-быстан хаалара көһүннэ.Купол Тимиргэ үҥсэргиир:
    - Бэрт нэһиилэ бэйэ-бэйэҕин үтүрүйсэ-үтүрүйсэ хаамар сиргэр, хараабыл үрдүгэр туохха сүүрэ оонньуоххунуй?
    Ити кэнниттэн остолобуойга тиийэн тото-хана аһаатылар.Ол олорон Тимир Куполтан ыйытар :
    -    Билигин “Культя” ханна баарый? Тугу гынар?

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    21 февраля  

    кэпсээн

    Оо,Тимир! Өйдүүгүн “Культя” “Суликоны”ыллаан Сочиттан –Сухуми диэки айаннаан истэхпитинэ,хайдах курдук бүтүн “тимир көлө” иһигэр баар айанньыттары бүтүннүүтүн бэйэтин ырыатын тула муспутун! Хайдах курдук кинини грузиннар өрө туппуттарын! Биһиги эйиигиттэн арахсаат ,кинилиин сыл устата бииргэ үөрэнэн ахссыс кылааһы бүтэрбиппит . Ол кэнниттэн кини Москваҕа музыкальнай ,онтон мин Сочига циркач буолар орто анал үөрэххэ үөрэнэ барбыппыт. Онтон ыла көрсө иликпит.Маҥҥай утаа суруйсар этибит.Билигин сүтэрсэн кэбистибит.Олорор аадырыһа уларыйан хаалбыта. Билигин ”Культя” Сойуус,Аан дойду үрдүнэн биллэр опернай ырыаһыт буолан эрэр. “Улахан театрга” сотору сүрүн оруоллары толорооччу буолара буолуо , кинилэри кытта бииргэ биир кэнсиэртэн,атын кэнсиэргэ түһэ сылдьар.Аан дойдуну кэрийэн бүтэрдэ. Билигин ыллыырын араадьыйанан истэбин.Хата уоппуска ыллахпытына , киниэхэ тиийэ сылдьыа этибит.
    Итинник кэпсэтэ олордохторуна,капитан Ермолов кэлбитинэн бары таһырдьа тахсан устуруойдаатылар.Ол кэнниттэн байыаннай чаас эписиэрдэрэ уонна байыаннай чаас олоҕун хааччыйар үлэһиттэр олорор сирдэриттэн арахсан , баайыаннай чаас турар сиригэр киирэн полковник Токаревы кытта тус көрсүһүүгэ бардылар. Кинилэри Токарев бэйэтин үлэлиир хоһугар соҕотоҕун көрүстэ.
    Байыаннай киһи буоларынан Токарев үгүс тыла тыла суох,бэйэтин киирии тылын саҥаран-кэпсээн барда:
    -Афганистан сэриитин кэмигэр “анал бэлэмнээх” бөлөхтөр бэйэлэрин бойобуой сорудаҕы толорорго дьоҕурдаахтарын көрдөрбүттэринэн, анал чаастары күүстээх тэрилтэлэр истэригэр тэрийэргэ Дойду көмүскэллээх буолуутун миниистэрин бирикээһэ тахсыбытынан,бу чаас Дойдуга куттал суох кэмитиэтин иһинэн “Вымпел” диэн ааттанан тэриллэр.Онон бу чаас бары өттүнэн дэгиттэр бэлэмнээх пограничниктартан тирэнэн тэриллибит буолан , дойду саамай үрдүк таһымнаах,инники күөҥҥэ сылдьар ,кини иннигэр дойду салалтата туруорбут бары сорудахтарын эҥкилэ суох толорор байыаннай чаас аатын ылыахтаах. Ол иһин бу чааска сулуусбалыыр киһи куруутун бэйэтин кыаҕын муҥур уһугун туһанан сулуусбаны барыа. Ол иһин манна сулуусбалыахтаах саллааттартан ирдэбил эмиэ ол курдук кытаанах буолуо. Онтон эһиги ол чааска сулуусбалыырга ыҥырыллыбыт пограничниктаргыт. Ол гынан баран , ол түгэн барыгытыгар тиксиэ суоҕа. Бу күнтэн саҕалаан,уон хонук иһигэр доруобуйаҕыт ,эт-хаан өттүнэн сайдыыгыт,өй-санаа өттүнэн таһымыгар араас көрүҥҥээх тургутан көрүүнү барыаххыт.Ол кэнниттэн биирдэ эрэ ,эһигини кытта дуогабар оҥостуохпут.Бүгүн доруобуйаҕыт туругун көрүөхтэрэ,онтон атын күннэргэ бары тургутуулар уопсай бэрээдэк быһыытынан ыытыллыахтара. Хас биирдии күнүнэн тугу гыныахтааххытыгар бирикээс тахсан турар.

    0
  • Эбээ
    24 февраля  

    Бүгүн суох эбит дии дозабыт.Көрдөөн көрдөөн көрбүтүм

    0
  • Евдокия
    3 марта  

    Дорообо,бүгүн эмиэ суоххун дии,туох өр кэтэһиннэрдин?Ханна бардыҥ дуу?Урут син суруйар этиҥ дии

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    6 марта  

    кэпсээн

    Бырастыы гынаргытыгар тиийэ5ит. *лэбитигэр тэрилтэбит аккредитация барар. Онон докумуон б656т8н толороттороллор. Бириэмэ суох курдук буолла.
    -Капитан Ермолов бирикээс быһыытынан үлэҕин саҕалаабытынан бараргар бирикээстиибин!-диэн түмүгэр дьаһал биэрдэ.
    Ити түгэнтэн ыла кэлбит пограничниктар бары капитан Ермолов дьаһалыгар киирэн ,кини хамаандатынан хамсаммытынан киирэн бардылар. Кинилэр бөлөхтөрүн капитан Ермолов хамаанданан хаамарга дьарыктыыр сиргэ илдьээт, биир киппэ көрүҥҥээх,старшина сыбаанньалаах ,аҕам соҕус саастаах байыаннай киһини кытта билиһиннэрдэ.
    -Мантан антах эһиги бөлөххүтүн”ийэтинэн уонна аҕатынан” Афганистан сэриитин кыттыылааҕа , сэрии толоонугар бойобуой уонна байыаннай сорудахтары туйгуннук толорбутун иһин хас да мэтээллэринэн уонна уордьаннарынан наҕараадаламмыт, Сэбииэскэй Сойуус аармыйатыгар ааҥ-маҥҥай тэриллибит анал чаастар кыттыылааҕа старшина Кошкин бууолуоҕа.Кини мин солбуйааччым.Онон туох баар күннээҕи олоххутугар үөскүүр боппуруостары кини нөҥүө быһаарсыаххыт.
    Онтон бэйэтэ старшина Кошкинныын биир-икки тыл бырахсаат ,төттөрү ыстаап дьиэтин диэки хаама турда.
    Кинилэри кытта инники өттүгэр оҕолуу сыһыаннаспыт буоллахтарына,сэрии хонуутугар уонна бойобуой сорудахтарга сылдьыбыт буолан старшина Кошкин букатын атын өйдөбүллээх,тыллаах-өстөөх,толкуйдаах буолан биэрдэ. Уолаттар дьиҥҥээх ытарча илиигэ киирбиттэрин тутатына биллилэр.
    Барыларын биир эрээт кэккэлэһиннэри туруораат”тэҥҥэһин””чиккэйин” диэн хамаанда биэрээт,эрээт устун хааман иһэн уһулучу ойон тахсыбыт атахтаах саллааттары атахтарын быһыта үктээн ааста.
    -Эһиги бары иккилии сыл сулуусбалаабыт,бэйэҕит чааскытыгар инники күөҥҥэ сылдьыбыт, хамаанданан хаамар ирдэбиллэрин бары билбит саллааттаргыт.Онон манна саҥаны тугу да айбаппыт. Үөрэтэ да сатыахпыт суоҕа. Хамаанда чуолкайдык толоруллуохтаах. Онно киһи тыла тиийбэт буоллаҕына,эткитигэр-хааннытын чыпчахайдаан “айыккалатан” биэриэхпит. Ол олус түргэнник киһини дьиссипилиинэҕэ үөрэтэр. Мин эһигини бойобуой быһыыга-майгыга бэйэҥ хайдах тыыннаах хааларгар,ол инниттэн эйиигин кэрээнэ суох буоларгар,тустаах түгэн ирдиир буолаҕына өстөөххүн сыгынньах илиигинэн киирсэн,тиискинэн кирэн өстөөххүн өлөрөргөр, эһиги иннигитигэр туруоруллубут бойобуой сорудаҕы ситиһиилээхтик толороргутугар,онно көрсүллэр бары ыарахан түгэннэри хайдах тулуйарга дьарыктыам.

    0
  • Сибиэтэ
    6 марта  

    Бу кэпсээн саҕаланыаҕыттан ааҕабын, өр буола-буола ааҕабын, бүппэтэр ханнык диэн, наһаа үчүгэйдик суруйаҕын, күүтэбит, ааҕар киһи элбэх, мин үчүгэйдик билэр дьоммор эмиэ рекламалаан аахтарабын, кэтэһэр киһи элбэх.кытаат

    0
  • Евдокия
    7 марта  

    Эмиэ суох,суох да суох.Кулгаахпар арай ырыа тыллара иһиллэр....

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    7 марта  

    кэпсээн

    Санаа5ытын атастаһаргыт махталлаах дьыала. Эһиги аа5ар буолаҥҥыт суруйса сатыыбыт. Бэйэм суруйарбын олох абааһы көрөбүн .Үөрэҕим тыл үөрэҕэ буолбатах.Онон суруйарбар ыарырҕатабын..
    Ол кэннэ кумах бытархайынан сабыллан турар бетон ньууругар уһун соҕус көнө сурааһыны тарта.Саамай аллараа өттүгэр нуулу ,онтон сурааһыныгар бэлиэ туруортаан , араартаан уон сыыппараҕа диэри өрө тахсан бэлиэтээтэ. Бу эһиги кыаххытын көрдөрөр уруһуй. Эһиги бэйэҕитигэр биэрэр сыанабылгыт түөрт сыыппараҕа тэҥҥэһэр,онтон эһигини күн сырдыгар төрөппүт ийэлэргит сыаналара иккигэ тэҥҥэһиэҕэ. Онтон биһиги онно-манна сэрии толоонугар сылдьыбыт дьон эһиги кыаххытын чуолкайдык билэбит ,ол иһин сэттэнэн сыана быһабыт. Ол гынан баран дьиҥҥээх олох ирдэбиллэрэ эһигиттэн муҥур уһугу ,бэйэҕит бары “силис” күүскүтүн-уоххутун туһанан,кыаххытын тас өттүнэн баран туран уон баалы ситиһэргитин ирдиэҕэ. Киһи бэйэтин муҥур кыаҕын билбэт.
    Онон инники өттүгэр дойдубут эн иннигэр туруорар бойобуой сорудахтарын эҥкилэ суох толороргутугар ,мин эһиэхэ киһи бэйэтин толкуйугар кыаммат,кыайбат соруктарын инники өттүгэр туруонарарыгар уонна бииргэ эн-мин дэһэн сулуусбалыырбыт тухары, хас биирдии көрсүһүүбүт ахсын, олоххо баар бэйэ Ийэ дойдутугар бэриниилээх,чиэс,доҕордоһуу диэн дьиҥҥээх үрдүкү сыанабыл өйдөбүллэрин эһиэхэ иҥэриэм.
    Манна бойобуой сорудахтары толорууга ирдэбил эһиги бэйэҕит эткитин-хааннытын төһө кыана туттаргытыгар буолбатах. Ити өттүгэр туох эмэ “диэктээх” буоллаххытына,дьарыктаан сайыннаран биэриэхпит. Сүрүн ирдэбил эһиги өйгүт-санааҕыт төһө күүстээҕэр сытар. Киһи өйө-санаата төһөнөн күүстээх да соччонон бэйэтин кыаҕын аһары барар кыахтаах. Онон мин сүрүн соругум эһигитини кытта бииргэ үлэлиирбэр бу үс баалы эһиэхэ иҥэрэрбэр сытар-диэн баран сэттэ сыыппараттан уонна диэри хос сурааһын тардан кэбистэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    8 марта  

    кэпсээн

    Ол кэнниттэн кэккэлэччи тэҥҥэһэн турар саллааттары кэрийэ хааман иһэн икки миэтэрэ курдук уһуннаах дон казактарыттан төрүттээх Громыхало диэн пограничник уолу муннун тоҕо сырбатан кэбистэ.Уола соһуччута бэрт буолан,таалан тура түһэ туран баран, атыыр оҕус курдук орулаабытынан старшина диэки хардыылаан эрдэҕинэ, киһитэ самбо албаһын туттан бэйэтин нөҥүө быраҕан бетон ньууругар таас иэнинэн түһэрдэ.Уол балачча өр ыарытыйан бетон үрдүгэр сытта. Маннык киһи кэтэспэтэх ,үөйбэтэх хамсаныытын көрсөннөр уолаттар “һуу-һаа” буолан эрдэхтэринэ,старшиналара кытаанах куолаһынан хамаандаталаан оннуларыгар туруортаан кэбистэ.
    -Бу саҥа тэриллэр байыаннай чаас сэрии толоонугар сэриилэһэр көннөрү чаас буолбатах, бу эһиги курдук анал бэлэми барбыт, бары өттүнэн бэлэмнээх өстөөҕү кытта сирэй-сирэйгэ көрсөн өлөрсөн-өһөрсөн тыыннаах тахсан кыайыы өрөгөйүн ситиһэр ” анал бэлэмнээх “чаас байыастара буолуохтааххыт.
    Ол инниттэн мантан антах бэйэҕит өйгүтүн-санааҕытын.эткитин хааннытын куруутун өстөөх сиригэр сылдьар курдук турукка үөрэтиэхтээххит.Сип-сибилигин ,бу дьиэ муннугуттан ити олбуор кэнниттэн туора киһи эйиигин быһаҕынан анньан ,бэстилиэтинэн ытан эрэриттэн көмүскэнэргэ бэлэм сылдьыахтааххыт. Бу Громыхало курдук бэйэҕит бөдөҥ-садаҥ быһыыгытыгар эрэнэн сэрэҕэ суох туран биэриэ суохтааххыт. Кини бүгүҥҥү буруйа диэн тас көрүҥүн,таҥаһын-сабын көрүммэтэҕэ буолар.
    Мантан антах хас биирдии сыыһа хамсаныыгытыгар ханна да буоллун ,бу курдук “хаан” устуулаах накаастабылы туһанар буолуохпут.Онтон көмүскэнэргэ бары куруутун бэлэм сылдьыахтааххыт.Итинник эмискэччи саба түһүүттэн сатаан көмүскэннэххитинэ, ол эһиги анал бэлэмнээһинник туруга үрдээбитин көрдөрүөҕэ. Онтон итинник муннугуттан хаан кэлиитин күн аайы буолуохтаах түгэн курдук көрүөхтээххит. Хаан диэн уу диэн боростуой өйдөбүл хас биирдиигитигэр иҥэриллиэҕэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    9 марта  

    кэпсээн

    Онтон Громыхало өйүн-түйүн булан, хамсаан эрдэҕинэ Кошкин уолга тиийэн сиртэн оронон турарыгар көмөлөстө. Манна өйдөөн көрбүттэрэ уоллара бэйэтэ таҥҥа сылдьар таҥаһа-саба устааб ирдэбилигэр олох эппиэттээбэт эбит.Уолуга аһаҕас,кура иһин аллараа өттүнэн ыйана сылдьар.”Саллаат сирэйэ “диэн ааттанар саппыкыта баакса сытын билбэтэҕэ ырааппыт.
    -Эһиэхэ манна “мин дембельбин” диэн өйдөбүлгүтүн киэр илгиэхтээххит.Бэйэҕит икки ардыгытыгар ”Аҕал,биэр” диэн устааб тас өттүнэн сыһыаннаһыыны төрдүттэн суох оҥоруохпут.Бары тэҥҥит. Ол оннугар ,бу аттыбар баар бииргэ сулуусбалыыр саллааппыттан мин олоҕум ,сэрии толоонугар , бу хабыр киирсииттэн тыыннаах тахсарым тутулуктаах диэн өйдөбүл баһыйа тутарын ситиһиэхпит.
    Түмүккэ өссө төгүл этэбин: -Бу анал бэлэмнээх чааска сулуусбалааһын ,эһигиттэн атын өйдөбүлү ирдиэҕэ. Манна дойдубут эн иннигэр туруорар бойобуой сорудахтарын толорууга “мин саамай аһары кыахтаах” ,”миигин ким да кыайар киһи суох” буолан мин манна сулуусбалыы сылдьабын диэн өйдөбүллэри,эһиги толкуйгутугар киллэриэхпит .
    -Бүгүн доруобуйаҕыт туругун көрдөрүөххүт.Ол кэнниттэн сыыйыллыбатахтар илдьэ сылдьар докумуоннаргытын уонна мэтээллэргитин,уордьаннаргытын миэхэ туттарыаххыт.Киэһээ саҥа таҥҥар формаҕытын,утуйар таҥаскытын ылыаххыт.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    10 марта  

    кэпсээн

    Ити кэнниттэн бары бары кус чоппуускаларын курдук “ийэлэрин-аҕаларын” кэнниттэн батыһан быраастар хамыыссыйалара кинилэр доруобуйаларын туругун көрөр дьиэтигэр тиийдилэр. Ити курдук ааҥ маҥҥай доруобуйаларын туругун бэрэбиэркэлээһини барар буоллулар. Манна кэлэн көрбүттэрэ ,хас да саллааттар бөлөхтөрө бааллар. Бары “ийэлэрин-аҕаларын” батыһа сылдьаллар.Кинилэр тиийэн биир бөлөх кэнниттэн уочараттаан кэбистилэр.Өйдөөн болҕойон көрдөххө бөлөхтөрү тус-туспа аармыйа араас көрүҥүттэн муспуттар. Онон бу чааһы тэрийиигэ туох ааттаах Сэбиэскэй аармыйа бары бары бойобуой көрүҥҥэриттэн саллааттары муспут буоллахтарына дойду таһымынан улахан болҕомто ууруллубут эбит-диэн Тимир бэйэтигэр түмүк оҥоһунна. Ол сылдьан Тимир биир эмэтэ саха уола баар буолаарай?- диэн ол бөлөхтөрү болҕомтолоохтук көрүтэлээтэ. Кини курдук хаптаҕай сирэйдээх аҕыйах саллаат баар. Сирэйдэрин -харахтарын олоруута,эттэрин-сииннэрин быһыыта,тутта-хапта сылдьаллара атын курдук. Ол иһин дьонун тас өттүлэриттэн көрөн атыҥыраата. Сэрэххэ биир-хостон, атын хоско аасыһан иһэн “Уруй-айхал”-диэн тыл быктартаан көрдө. Хайалара да “сахаҕын” дуо?-диэн аймана түспэтэ. Арааһа бары Орто –Азия республикаларыттан сылдьаллар эбит диэн түмүккэ кэллэ.
    Манна Тимир соһуйуон иннигэр ааҥ-маҥҥай уҥуохтарын үрдүгүн бэрэбиэркэлээтилэр.Ирдэбил быһыытынан миэтэрэ сэттэ уон биэс сантиметртан үрдүк уҥуохтаах буолуохтааххын эбит. Ол ирдэбили Тимир кыл мүччү ааста. Ити тас өттүнэн сүүрбэ аҕыскын ааһа илик буолуохтааҕын эмиэ ирдэнэр эбит. Бу манна быраастар эппиттэринэн сүрүн өйдөбүлүнэн сэрии толоонугар эт-хаан да,күүс-уох,өй-санаа өттүнэн бу кэмҥэ сайдар эбиккин Сүрүн болҕомтону психологическай туруккун кэтээн көрүүгэ болҕомтолорун уурдулар.Бу өттүгэр киһи үөйбэтэх бэрэбиэркэтин аастылар.
    Урут көрдөрбүт быраастарын хамыыссыйаларыттан атына диэн, бу сырыыга быраастарын хамыссыыйата сүрүн болҕомтотун киһи өйүн-санаатын тургутан көрүүгэ уурда. Хас биирдии бырааска киирдэхтэрин аайы боппуруос бөҕөтүгэр эппиэттэттилэр,кэпсэтии бөҕөтүн ыыттылар. Биир хоско туох идэлээх бырааска киирэн тахсыбыттарын уолаттар бэйэлэрэ да ыараҕыттылар. Быраастара киһи күлүөх курдук боппуруостарыгар эппиэт көрдөөтө.”Албынньыккын билэр аппараат” нөҥүө боппуруостарга эппиэттэтэн көрдө. Ити тас өттүнэн билиилэрин , төбөлөрө төһө таһымнааҥын билэр-көрөр тургутуулары,докумуон толоруутугар сырыттылар.Үөрэхтэрин таһымын эмиэ көрдүлэр.Орто,үрдүк анал үөрэхтээхтээхтэри өрө туталлара көһүннэ.
    Онтон атын өттүгэр доруобуйаларын туругар боппуруос турбата.Кинилэр эрдэ сулуусбалаабыт чаастарыттан доруобуйаларын туругун туоһулуур карточкаларын эрдэ хомуйан ылбыттар. Онон эрдэ билэн -көрө олороллор эбит.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    14 марта  

    кэпсээн

    Ити быыһыгар олус үрдүк уҥуохтаах,ыйааһыннаах уолаттары эмиэ сыыйаллар эбит. Инньэ гынан Азаренколара уһуллан хаалла. Тимир толкуйугар инньэ гыналлара эмиэ да сөп курдук Азаренко курдук бөдөҥ уолаттар ,хайдах гынан “БТР” иһигэр киирэн батыахтарын төбөтүн иһигэр киллэрбэт. Ол гынан түмүгэр , кинилэр бөлөхтөрүттэн хас да уолу сыыйдылар.
    Ити күн киэһээҥҥи аһылык кэнниттэн утуйар таҥастарын “каптерщик” саллааттан ылан ,кэлэр-барар дьон хонор сирдэриттэн арахсан,байыаннай чаас турар сирин тас өттүгэр тахсан олохтоох сирдэрин буллулар.
    Уруккута эписиэрдэр олоро сылдьыбыт биэс этээстээх дьиэлэрин устудьуоннар олорор уопсай дьиэлэрин курдук оҥорон кэбиспиттэр. Инньэ гынан хас биирдиилэригэр хоһу биэрдилэр.Хос иһигэр тимир орон,тумба,таҥас ыйыыр ыскаап , аһыыр остуол уонна олоппос баар.
    Кыараҕас курдук гынан баран, бэйэҥ туспа хорҕойор сирдээҕин санааҕа астык..Кини хоһун аттыгар доҕоро “Купол” түстэ .Онон уолаттар үөрүүлэрэ сүрдээх.Кинилэр туһаналларыгар хас этээс аайы көрүдүөр биир уһугар тус-туһунан хосторго уопсай туалет , дуустаах суунар сир, ону кытта ас астанар куукуна баар .
    Киэһээ,утуйаары сырыттахтарына,старшиналара кэлэн хас биирдиилэригэр тургутуулары ааһар , быстах кэмҥэ туһаналларыгар харчы биэрдэ уонна биэдэмэскэ илии баттатта.Бородуукта атыылаһар маҕаһыыннара ханна турарын ыйан биэрдэ.Мантан антах кинилэри саллааттар остолобуойдарыгар аһаппаттарын эттэ. Бэйэҕит айаххытын,бэйэҕит быһаарынаҕыт диэн түмүк тылын эттэ.
    Тимир уонна Купол бу иннинэ устудьуон олоҕун амсайбыт дьон быһыытынан бу сонуну ыарырҕата истибэтилэр.Бэйэлэрин бэйэлэрэ көрүнэргэ үөрэммит дьон быһыытынан түүннэри ол маҕаһыынна баран сарсыарда аһыыр астарын ылан кэллилэр.Урукку сулуусбалаабыт саллаат олоҕуттан,олохторо арыый атын сокуоннардаах буоларын тута өйдөөтүлэр.
    Кэлин билбиттэрэ үгүстэрэ дьиэлэриттэн быһа ыҥырыллыбыт буолан,бэйэни бэйэ көрүнүүтүгэр ыарырҕаппыттар эбит

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    15 марта  

    кэпсээн

    Манна сыҥҥьалан кэмин бэйэҥ бас билэр баайын буоларынан,бэйэҥ хайдах дьаһанарын көҥүл .Онон киэһээҥҥи уонна сарсыардааҕы бэрэбиэркэ диэн эһигиттэн ирдэниллибэт.Бирикээһи кытта билсэн тураҕыт ханнык күннэргэ туох тургутуулары бараргытын билэҕит. Онон бу ирдэниллэр тургутуулары аһара барабын диэн толкуйдаах буоллаххына,баҕар күнүстэри да утуй диэн өйдөбүлү бэҕэһээ старшиналара биэрбитэ . Ол гынан баран ким баҕалааҕы кытта сарсыарда алтаттан,киэһээ уон биир чааска дылы дьарыктаныам диэн тыл быктарбыта.
    Тимирдээх ,Купол сарсыарда тураат ,тоҕо биһигини ити курдук көҥүл босхо ыытан кэбиһэр буоллахтарай?-диэн толкуйдуу-толкуйдуу,санааларын атастаһа-атастаһа дьиэлэриттэн тахсан, төһө даҕаны саҥа сиргэ ууларын хана утуйбатахтарын иһин сарсыарда ирдэниллибит бириэмэҕэ баар буолуохтаах сирдэригэр тиийдилэр.Тиийбиттэрэ старшинаны кытта чаастарын хамандыыра Токарев турар. Оруобуна алта чааска кэккэлэччи туруоран аааттарынан бэрэбиэркэни ыыттылар. Кинилэр бөлөхтөрүттэн сорох уолаттара суохтар.
    -Туох сыаллаах-соруктаах бу анал бэлэмнэниилээх чаастар тэриллэн эрэллэрин , эһиги билэҕит.Манна сулуусбалааһын сокуона биир!Ханнык да түгэҥҥэ бэйэҕитигэр ирдэбилгитин сымнатыа суохтааххыт.Сип –билигин миэхэ саба түһэн өлөрүөхтэрэ диэн өйдөбүл эһиги төбөҕүтүгэр куруутун баар буолуохтаах.Ол оннук саба түһүүлэртэн тыыннаах тахсарга куруутун өйгүтүн-санааҕытын,эткитин-хааҥҥытын бэлэм гына илдьэ сылдьыахтааххыт. Бэҕэһээ мин бирикээспин толорон,старшина Кошкин эһиэхэ соруйан э атын ис хоһоонноох кэпсэтиини ыытан турар.Ол түмүгэр сорохторгут бэйэлэригэр ирдэбиллэрин сымнатан манна бүгүн кэлбэтэхтэр. Өссө төгүл этэбин,бу чааска балаһыанньаттан көрөн,бэйэлэригэр ирдэбиллэрин сымнатар саллааттар наадалара суохтар! Онон манна кэлбэтэх саллааттарга бүгүн чаастарыгар ,эбэтэр дьиэлэригэр ыытар туһунан бирикээс таһаарыам –диэт чиэс биэрээт ыстааб диэки бара турда.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    16 марта  

    кэпсээн

    Күндү ааҕааччыларым! Баҕар саныыргыт буолуо,бу киһи туох ааттаах бычыах-бычыах суруйар диэн.Сурук үлэтэ ыарахан буолар эбит. барытын толкуйдаан,биирдии тылыгар тиийэ көрдүүр ыарахаттардаа эбит. Онон тулуйаргытыгар тиийэҕит.
    Соҕотох хаалаат старшина Кошкин “Тэҥҥэһин! Чиккэйин” –диэн хамаанда биэрээт,эрээт устун хааман иһэн хас да уол атахтара,атын уолаттар атахтарыттан чорбойон туралларын быһыта үктээн ааста.Олор истэригэр Купол түбэстэ.Бэҕэһээҥҥи “көрдөрүү” иитиитин кэнниттэн бары да бэйэлэрин көмүскэнэргэ бэлэм турбуттара да ,атахпытын быһыта үктүөхтэрэ диэн хайалара да төбөтүгэр оҕустарбатаҕа.
    Ити кэннитэн ,уолаттар соһуйуохтарын иһин: –Ким манна хорсун быһыыны көрдөрөн, Сэбиэскэй сойуус дьоруойа буола кэлбит саллааттар икки хаамыы иннигит диэки хаамын- диэн хамаандалаата.
    “Купол” иннин диэки хаамаары гыммытыгар : –Купол ! Ыксаама ! Бэҕэһээҥҥиттэн манна кэлиэхпититтэн ыла, биһигини онно-манна үктэтэ сатыыллар.Кэтэһиэххэ!- диэн Тимир уолун кулҕааҕар сибигинэйэн тохтотон кэбистэ.
    Үс уол хамаанданы толорон эрээт иннигэр таҕыстылар.Онуоха уолаттарга старшиналара ынан кэлэ-кэлэ ,биир илиитинэн уолактарыттан ылаат,уҥа илиитин тарбахтарын бэстилиэт курдук тутан баран сирэйдэригэр анньыалаата:
    -Бу маннык ,эһиги курдук толкуйдаах дьону ,өйдөрүн-санааларын тоһутабыт. Бу анал бэлэмннээх чааска саллаат Александр Матросов бүлүмүөт уотугар бүөлүү саба түспүтүн ,лүөтчүк Талалихин курдук өстөөх көтөр аалын тараанныыр “дьоруойдар” наадалара суохтар.Мин чахчы итэҕэбин ,эһиги дьоруой буолуоххут,ол гынан өлөн баран. Ол иһин эһигини кытта,бу турар уолаттары дойдубут туруорбут соругун толотторо ыыппаппын.Ол эһиги харса суох быһыыгыт түмүгэр бу өр кэмҥэ анал бэлэми барбыт саллааттары,биир түгэнинэн суох оҥорторбут. Кыайыы- диэн эн тыаһа,улахан айдаана суох эн иннигэр туруоруллубут соругу толордун уонна тыыннаах эргилиннин! Ол кэнниттэн атын соругу толоро бардын. Ол буолар өрөгөй чыпчаала.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    17 марта  

    кэпсээн

    Онон ааҥ-маҥҥай эһигиттэн ирдэнэр ирдэбил,эһиги кыраҕы харах,туохха да үктээн биэрбэт “сэрэх” саллаат буолуохтааххыт. Бэйэҕит “күлүккүт “ курдук дьон буолуохтааххыт.Ону мин эһиэхэ иҥэриэхтээхпин.Ол иһин манна аармыйа атын салаа көрүҥҥэриттэн талыллан кэлбит атын бөлөхтөрү кытта куруутун “эн-мин”дэһиэххит,тургутуһан көрүөххүт.Сотору-сотору утарыта көрсүһүннэрэн “сэрии” толоонун тэрийиэхпит.Онно куруутун бэлэм сылдьыахтааххыт.Ол кэлин эһигиттэн ханнык баҕарар сорудаҕы толорон баран тыыннаах эргиллэргитигэр төрүт буолуо.
    Онон маҥҥайгы тутуһар сүрүн өйдөбүлбүт: - “ Ким сэрэхтээх-ол тыыннаах хаалар”-диэн буолар.Онон манна сулуусбалыыр саллааттар мин манна биирдэ“укуол биэрэргэ туһаныллар шприц “буоларга буолбатах, үгүс саамай уустук соруктары толорорго ,олох саамай үрдүк бэлэмннээх,бары өттүнэн сайдыылаах,олус түргэн толкуйдаах “бойобуой” массыыналар буоларга кыһаллыахтааххыт.
    Анал бэлэмнээх чааска сулуусбалыыр саллааты “атаҕа” быыһыахтаах. Ол курдук Афганистан сэриитигэр буолбут быһылааннар көрдөрөллөрүнэн ,бойобуой сорудах толоруллубутун кэннэ, эһигини ортотунан алта чааһынан өстөөхтөр эккирэтэн кэлэн ситиэхтэрэ уонна өлөрө-өһөрө сатыахтара.
    Онон иккис тутуһар өйдөбүлгүт:-Эһиги ыт атах буолуохтааххыт!”Мин бэйэм Афганистаҥҥа сэриилэспит түгэммиттэн кэпсээтэхпинэ:- Өстөөх тыылыгар байыаннай эбийиэги үнтү тэптэрэн баран “душманнартан” биһиги биир күнү быһа куотан сүүрбүппүт.Онно биир уолбут сэниэтэ эстэн,биһигини кытта тэҥҥэ хамсанар кыаҕа суох буолбутугар, туох баар ордубут ботуруоннарбытын,тоҕо тэбэр тэриллэрбитин киниэхэ хаалларан баран,биһиги бөлөхпүтүн бу ситэн кэлбит өстөөхтөрү тохтоторго хаалларбыппыт. Ол уол кырдьык Сэбиэскэй сойуус дьоруойа буолбута. Онон эһиги чөмчөкөҕүт иһигэр,биһигиттэн саамай мөлтөхпүт Сэбиэскэй Сойуус дьоруойа буолар диэн өйдөбүл баар буолуохтаах.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    19 марта  

    кэпсээн

    Сүүрүү ирдэбилэ боростуой,муҥ кыраайбытынан сүүрбэппит, “наҕыллык” сүүрэбит ! Онтон “наҕыллык” сүүрүү-манна өйдөбүлэ- бойобуой сорудаҕы толоро сылдьан бөлөх, куруутун киһи хаамыыытыттан түргэнник “сиэлэ” сылдьыахтаах! -диэн ,”суруллубатах сокуон” ирдэбилинэн бөлөх уон килимиэтиргэ “марш-бросок! оҥороругар биир чаас бириэмэ бэриллэр.Атыннык эттэххэ,эһиги бу турар сиргититтэн сүүс килимиэтир ыраах сиргэ уон чааһынан тиийиэхтээххит.Ити сүрүн ирдэбил ханнык да түгэҥҥэ уларыйбат. Ол иһин Азаренко курдук бөдөҥ-садаҥ уолаттар манна сөп түбэспэттэр.
    Онон сулуусбаҕыт хас биир күнэ боростуой сүүрүүттэн саҕаланыаҕа,бу күннэргэ тургутуу кэмигэр нуормаҕыт биэс килимиэтир,онтон кэлин тургутуулары ааһан “куруутун манна сыһыарыллыбыт” саллааттарга уоннуу килимиэтир буолуоҕа.
    Бу сүүрүү кэмигэр холкутук биир түргэнинэн “сиэлэ” сылдьыахпыт дии санааман,мин бииргэ сүүрсэ сылдьан бойобуой соруктары туруортуом. Онон быыһыгар уулаах мэһэйдэри,миинэлээх хонуулары туоруохпут,бадараан устун сыыллыахпыт,бойобуой сорудаҕы толоруу кэмигэр көстөр түгэннэри барытын ырытыахпыт.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    20 марта  

    кэпсээн

    Онон сулуусбаҕыт хас биир күнэ боростуой сүүрүүттэн саҕаланыаҕа,бу күннэргэ тургутуу кэмигэр нуормаҕыт биэс килимиэтир,онтон кэлин тургутуулары ааһан “куруутун манна сыһыарыллыбыт” саллааттарга уоннуу килимиэтир буолуоҕа.
    Ол гынан баран бүгүҥҥү тургутууга биэс килимиэтири муҥ кыраайгытынан сүүрэн кэлэн туттарыаххыт.Хас биирдии тургутуу кэнниттэн бааллары туруоруохпут,ол хас биирдии тургутуу кэнниттэн ылбыт баалларгытын эбэн уопсай түмүк оҥорон, өй-санаа,эт-хаан өттүнэн таһымҥыт туругун көрдөрүүтүн таһаарыахпыт.Ол көрдөрүүгүтүнэн бу бөлөхтөн уон үчүгэй көрдөрүүлээх саллааты талан ылан манна салгыы сулуусбалата хаалларыахпыт.
    Билигин мин эһитини тоҕус чааска дылы босхолуубун.Онуоха дылы иллэҥҥит. Кэтэн кэлэр фуормаҕыт спортивнай.
    Аара кэлэн иһэн Купол Тимиргэ:
    -Тимир! Эн миигин билэҕин.Мин ууга балык курдук харбыахпын сөп.Эт-хаан сайдыытын тургутан көрүүттэн олох куттаммаппын.Онтон бу курдук күн аайы “бөрө” курдук уоннуу килимиэтири сүүрэри олох ыарырҕатабын.Мин мотуруоспун –диэн улаханнык саллыбытын эттэ.
    -Купол! Эппитин курдук, мин эйиигин олус үчүгэйдик билэбин.Мин бу күннэргэ ылбыт билиибинэн санаабын атастаһар буоллахпына, Манна саллаат,мотуруос көннөрү чааска сулуусбалыырыттан атын ирдэбил турар эбит диэн толкуйдаатым.Оҕо сылдьан эн биһи сэрии толоонүгар көстөр түгэннэр курдук быһыылары хаста да көрсөн турабыт.Онно эн сытыы өйүн хаста да биһиги олохпутун быыһаан турар.Онон манна ирдэниллэр сүрүн ирдэбилгэ эн төбөн олоруутун таһыма сөрү сөпкө түбэһэр дии саныыбын.Онтон эт-хаан сайдыытын туругар эн биһигини барыбытын баһыйарын чуолкай.Онтон онно уһун сиргэ сүүрүү биир быстах ирдэбил буолар.Ити ирдэбилгэ орто дьон көрдөрүүтүн көрдөрөрүн чуолкай.Онон ити боппуруоска санааҕын оонньотума. Атыттарга холоотоххо “хаан” бырааттыылар буоллахпыт.Иккиэбит,соҕотох киһи курдук буолуохпут дуо?Бэйэ-бэйэбитин өйөһө сырыттахпытына ким да биһигини кыайбат.-диэн доҕорун уоскута истэ.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    21 марта  

    кэпсээн

    Ол быыһыгар маҕаһыын аттыгар кураанах “дьаабылыка” дьааһыктара сыталларыттан биир хаптаһыны туура охсон ылла.Ону көрөн Купол Тимиртэн:-Ити хаптаһын биһиэхэ туохха нааданый?=диэн ыйытта.
    -Бэҕэһээ биһиги маҕаһыынтан сүөгэй ылбыппыт . Ол онтон мин эйиэхэ сахалар төрүт астарын “күөччэх” оҥорон амсатыам.Ол онно бу хаптаһынтан “күөччэх” оҥорорго туттуллар “ытык” диэн тэрили оҥостуом.
    Онуоха уола “күөччэх” диэн тылы сатаан саҥарбакка “Куечех” диэн баллыгырыы истэ.Ону истэн Тимир доҕорун “ө” буукубаны табатык саҥарарга үөрэтэ сатаата да, уола кыаммата,хайдах дорҕоон таһаарбытай да,ол курдук саҥара сырытта.
    Ити курдук үөрэ-көтө кэпсэтэ-кэпсэтэ олорор сирдэригэр тиийэн кэллилэр. Ити кэнниттэн суунан-тараанан баран сарсыардааҥҥы аһылыктарын аһаатылар.Иккиэн даҕаны аччыктаабыттара сүрдээх. Бэрт иҥсэлээхтик биир бухаанка килиэби “күөрчэххэ” буккуйа-буккуйа охсон кэбистилэр.
    -Тимир! Бу “күөччэх” диир аскытын ,эһиги сахалар ынах арыытын оннугар туттар эбиккит.Ити “дьаабылыка” барыанньатын булкуйбутун минньигэһиин !-дии –дии астыммытын биллэрэн улахан тойон тарбаҕын чочонното турда.
    Бу сырыыга болдьоммут бириэмэҕэ “спортивнай городок” диэн ааттанар сир аттыгар көрүстүлэр.Биир уоллара бэрт кылгас кэмҥэ хойутаан кэлбитигэр, старшиналара бары ходьох гыныахтарыгар дылы “маат-куут” бөҕөтүн түһэрдэ. Бу иннинэ бары даҕаны араас чаастарга сулуусбалаан кэлбит саллаат уолаттарга кытта соһуччу буолла.Үгүстэрэ нуучча уолаттара бэйэлэрэ да итинник майгыга-сигилигэ үөрэммит ,иитиллибит уонна улааппыт уолаттар айахтарын атан кэбистилэр. Уон үс этээстээх маатыра баар буоллаҕына,ону өссө аһары барда диэбит курдук өйдөбүл ойон кэллэ.Оннооҕор ону-маны бэйэтэ этинэн-хаанынан билбит “Купол” кытта салынна.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    22 марта  

    кэпсээн

    -Тимир! Мин старшина үөхсүүтүн олох “симфония” музыката тыаһыырын курдук истэн турдум. Мин олох күүстээх сүүрүгэр оҕустаран онно-манна сырыттым ини,сылдьыбатым ини.Ол гынан баран гынан баран мин норуотум фольклорун итинник баһылаабыт киһини ааҥ бастаан көрүстүм.Олох үрдүк таһым!-диэн Тимиргэ кулҕааҕар сибигинэйдэ.Онуоха Тимир сөпсөһөрүн биллэрэн төбөтүн тоҥхох гынан ылла.
    Ити кэнниттэн старшиналара уолаттары биир кэккэнэн туруортаат:
    –Бу асфальт суол устун сүүрүөххүт. Бу суол“спортивнай городогу” эргийэ барыаҕа. Онон киһи муҥмат. Биир эргиирин уһуна килимиэтиргэ тэҥҥэһэр. Онон биэстэ эргийиэххит!-диэн киирии тылы этээт сүүрэргэ хамаанда биэрдэ.
    Уолаттара омуннара сүрдээх.Олох кымньыыламмыт ат курдук түстүлэр. Ол уолаттар кэннилэригэр Купол олорсоору гыммытын Тимирэ тута истэ:
    -Купол! Биһиги сүүрэр сирбит кылгаһа суох.Онон ити курдук муҥ кыраайынан сүүрэр сатабыла суох.бэҕэһээ старшина эппитин курдук “бэдьэйэн” сүүрүөххэ- диэн уолун “муоһалыы” истэ.
    Сир аҥарын устатыгар дылы олох бүтэһик , биир да уолу көрбөккө истилэр. Ол аайы Купол Тимиргэ кыҥкыйдыыр:
    -Уолаттары кытта бииргэ сүүрбүппүт буоллар, сүүрэр сирбитин түмүктээбит буолуо этибит-диэн санаатын атастаһа истэ.
    Онтон ол саҥатын дорҕооно ситэ бүтэ илигинэ биир уолу ситэн ыллылар.Уоллара олох эстэн хаалбыт. Бэрт нэһиилэ хааман иһэр.Кинилэри ымсыырбыттыы көрөн хаалла.Ол кэнниттэн иннилэригэр сылдьар уолаттары биир-биир ситэн истилэр. Ол иһэн аны Купол сэниэтэ эстэн хараҕын сүүһүн аннынан көрөн кэбистэ,аҕылаан түөһэ үп-үллэҥҥэс. Аҕылыырын быыһыгар салгынын эҕирийэ сатыыр да,салгына тиийбэт.
    - Тимир! Атахтарым мас курдук буоллулар,бэйэбин истибэттэр.Мантан антах бэйэҥ сүүр.- диэн бэрт нэһиилэ сүөдэҥҥээн сүүрбүтэ буолан иһэн тыл быктарда. Онуоха Тимирэ суол кытыытыгар үүнэн турар талахтан биир лабааны тосту тутан ылла.Онтукатыттан чыпчахай оҥостон баран уолун быһыта сынньан,ыҥаҕы кэнниттэн үүрэр курдук,үтүрүйэ истэ.
    -Билигин тулуй. Сотору иккис атын туругун киириэ.Эн этин-хаанын бу билиҥҥи туруккар киирэр гына уларыйан биэриэ.Оччоҕо чэпчиэ! –диэн уолун санаатын көтөҕөр тыллары эттэ.
    Ити кэнниттэн өр-өтөр буолбата,Тимир эппитин курдук, Купол сүүрэрэ түргэтээн-сэниэлэнэн барда. Аны Купол Тимири хайҕыырыттан соло булбат:-Тимир! Олус да өйдөөх уолгун.Уруккуттан наар өйдөөхтүк толкуйдуугун. Эн эппитин барыта таба буолан иһэр.Тоҕо оннугуй?- диэн ыйытта. Онуоха Тимирэ ону-маны саҥарбакка ис ,ол оннугар бу тургутууну хайдах толороргун толкуйдаа диэн саба саҥаран кэбистэ.Бүтэһик эргиир түмүк аҥарыгар иннилэригэр биир эрэ уол хаалла.
    -Дьэ,Купол! Мантан-антах бэйэҥ баҕаҥ быһыытынан соҕотоҕун сүүр. Мин ити иннибитигэр сылдьар уолу ситтэхпинэ сатанар- диэн баран, иннин диэки түһүнэн кэбистэ. Ол түмүгэр Тимир санаатын ситэн биэтэккэ тахсыыга уолун ситэн иннигэр таҕыста.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    23 марта  

    кэпсээн

    Онтон Купол биэс-алта уол кэнниттэн кэлэн орто көрдөрүүлээхтэргэ киирдэ.Старшиналара бүтэһик уол кэлээтин кытта , кэккэлэччи туруортаат :
    -Билигин , бойобуой сорудаххыт ирдэбилигэр уларыйыы киирбитинэн, өссө үс килимиэтири эбии сүүрүөххүт. Бу сүүрүүттэн аккаастанабын диир саллааттар үс хамыы инники тахсаргытыгар хамаандалыыбын-диэбитигэр ,түөрт уол устуруой иннигэр таҕыстылар.
    Ол тахсыбыт уолаттарга старшиналара:
    –Эһиги салгыы барар тургутуулартан босхолоноҕут! Онон кэнсэлээриийэҕэ тиийэн докумуоннаргытын ылын-диэн дьаһал биэрдэ.
    Бу сырыыга бары даҕаны бэрт нэһиилэ хамсанан “бэдьэйэн” сүүрдүлэр. Биэтэккэ тахсыыга бары бииргэ кэриэтэ, “эмдэй-сэмдэй” арахсыылаах күргүөмүнэн бииргэ таҕыстылар.
    Бу кэнниттэн, ама бүттүбүт ини дии санана турар уолаттарга старшиналара :-Аны икки килимиэтиргэ сүүрэҕит-диэн дьаһал биэрдэ. Маҥҥайгы сүүрүүгэ бэйэлэрин кыахтарын эһэр гына тоҕо түһэн сүүрбүттэрэ таайан, сэниэлэрэ эстэн хаалбыт уолаттарга ыарахан сорук буолла.
    -Биһигини тургутан көрөллөр!Бу тургутууну мин ааһыахтаахпын - диэн өйдөбүл баһыйа тутан,өй-санаа күүһүнэн салайтаран бары сүүрэ таҕыстылар. Биэтэккэ тахсыыга барыларын ырааҕынан быраҕаттаан инники Тимир таҕыста. Ол кэнниттэн бары ким хайдах кыахтааҕынан быа курдук субуллан түмүктээтилэр.

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    24 марта  

    кэпсээн

    Старшина Тимири бэлиэтии көрөн,аттыгар кэлэн:-Хантан сылдьаҕын?Казаххын дуо?-диэн ыйытта.
    -Суох.Мин сибирякпын.Сахабын.
    -Сулуусбалаабытым тухары,биир да Саханы көрсө иликпин. Сурах эрэ хоту истэбин. Бииргэ сулуусбалаабыт уолаттарым кэпсииллэринэн,эһигини төбөлөөх,өһөс ,бэйэлэрин эт-хаан өттүнэн кыанар омук курдук кэпсииллэр. Тус бэйэм, эн бииргэ сүүрбүт уолун сэниэтэ эстибитигэр көмөлөспүккүн сөбүлүү көрдүм. Эйиигиттэн атыттар бары бэйэлэрин тустарыгар сүүрдүлэр.
    Ол туран эмискэччи Тимир төбөтүн табар курдук уҥа илиитинэн охсон саайда. Урукку өттүгэр боксанан дьарыктаммыта таайда быһыылаах,Тимир бэйэтэ да өйдөөбөккө хаалла.Төбөтүн кыҥҥас гыммытыгар, старшина сутуруга сыҥааҕын аттынан сиирэ-халты охсуллан ааста.Ол кэмҥэ бэйэтэ туора ыстанаат икки илиитин сутуруктарынан сыҥааҕын көмүскэнэрдии тутунна.
    Ону көрөөт старшина :-Маладьыас. Мин эһигиттэн бэйэбин кытта бииргэ сулуусбалыыр саллааттары талан, бойобуой сорудахтары толорорго анал бэлэмнээх бөлөх тэриниэхтээхпин. Бэйэм онно хамандыырынан ананыллыахтаахпын. Онно миэхэ эн курдук бэлэмнээх саллааттар наадалар. Боксанан дьарыктана сылдьыбытын дуо?-диэн ыйытта.
    -Үөрэммит уонна улааппыт дойдубар , Нюрбаҕа бокса үчүгэйдик сайдыбыт сирэ. Инньэ гынан боксаҕа маҥҥайгы разряды толорбутум.
    -Олус үчүгэй.Атын тургутуулары туйгуннук ааһаргар баҕарабын!

    0
  • Бабаҕа Баатыр
    25 марта  

    кэпсээн

    Бу күн манна кэлбит уолаттарга олус ыарахан күн буолла. Сүүрүү кэнниттэтн тута күүһү-уоҕу тургутан көрөр тэриллэргэ тиийэн уопсай эт-хаан сайдыытын бэрэбиэркэлиир тургутууну аастылар.Манна оҕо эрдэҕиттэн цирка эҥэр сылдьыбыт буолан Купол күннээтэ. Ол курдук кылгас быыппастыгас сүүрүүгэ Купол биир уолу кытта саамай үчүгэй бириэмэни көрдөрдө. Ол оннугар уолаттар Тимири олох кэнники миэстэҕэ тэбэн кэбистилэр.
    Онтон күүһү быһаарар тургутууларга Тимир маҥҥайгы толкуйугар туорай маска тардыннараллара, ону-маны ыарахан тэриллэри көтөхтөрөллөрө буолуо дии санаабыта,букатын атын буолан таҕыста.Старшиналара олох кинилэр көһүппэтэх,үөйбэтэх хамсаныыларын оҥоттордо.
    Ол курдук ааҥ-маҥҥай чохчос гынаат,сиртэн күүскэ тэбинээт өрө ыстанан тахсан баран,төбөн үрдүнэн илиин ытыстарын бэйэ-бэйэтигэр охсуһуннарда,ол кэнниттэн туорай маска илдьэн ким төһө өр ыйаастан турарын бэрэбиэркэлээтэ.
    Ити кэнниттэн сиргэ тайыннараат биир түгэнигэр илиин сутуруктарыгар,атын түгэнигэр ытыстарын тарбахтарыгар тирэнэн туран бэйэҥ ыйааһыннын төһөтө анньынаргын тургутта.
    Бүтэһиккэ туорай мастан тардыһыннаран туран атахтаргын хаста өрө тэбэн таһаараргын уонна атахтаргын муннуктуу тэбэн баран ,төһө өр тутаргын көрдө. Манна Купол уолаттартан олох чорбоччу турара,ордуга көстөн таҕыста.Барытын көр-оонньуу курдук ааста.Онтон Тимир барытын эриэ-дэхси ааста.

    0
  • Евдокия
    27 марта  

    Хайаа,салгыытаа?

    0
  • Баба5а Баатыр
    31 марта  

    Кэпсээн

    Бары даҕаны олус илиһиннилэр.Сынньалаҥ бэриллибитигэр бары туора тахсан хонууга бурдуктаах куул курдук сууллан түстүлэр.
    Ол сытан Тимир Куполтан ыйытар: -Ити Аполлон курдук эттээх-сииннээх,үллэ сылдьар быччыҥҥардаах уолу көрөҕүн ? Бу тургутуулар иннилэригэр :- Ким кыайыай? –диэн мөккүөргэ харчыга уксуу буолбута буоллар ,мин ити уолу ылыам этэ. Олох туруору күүһүнэн кимтэн да ордук күүстээх-уохтаах уол сылдьар диэбитим. Онтум уопсай түмүккэ көрдөрүүтэ оннооҕор миигиттэн кытта мөлтөх. Тоҕо оннугуй?
    -Тимир!Ити уолун аҥардас этин-сиинин быһыытын тупсарарга сыал-сорук туруорунан эрчиллибит .Үллэ сылдьар быччыҥ,бу киһи күүстээх диэн өйдөбүлү биэриэ суохтаах.Кини анал хачайданыы-дьарыктаныы түмүгэр итинник көрүҥҥэммит диэн өйдөнүллүөхтээх.Онтон дьиҥҥээх күүһүн уҥуохтаргын холбуур сибээскэлэрин уонна иҥиирин туругар сытар. Нуучча циркатын биир маҥҥайгы төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ Александр Засс диэн киһи , мин эппит этиибин дьоҥҥо итэҕэтэн турар. Кини уҥуоҕунан кыра,тас көрүҥүнэн дьонтон туох да ураты быһыыта суох киһи , дьон көрүүтүгэр тимир сыаптары,суон канаттары быһыта ,халыҥ кинигэлэри тырыта-ойу тардыталаан уонна ыйааһыннаах сымара таастары оннуларыттан хамсаталаан көрөөччү дьону улаханнык салытыннартаан турар. Ол иһин норуот кинини атын дьон оҥорбот хамсаныыларын оҥорорун иһин “железный Самсон” диэн тапталлаах ааты иҥэрэн турар.
    Бу киһи дьиҥҥээх күүс киһи быччыныгар буолбакка,киһи иҥиирдэригэр сытар диэн саҥа өйдөбүлү биэрбитэ уонна ону сайыннарыыга букатын атын дьарык көрүҥүн арыйбыта.Түргэн хамсаныылар түмүктэригэр киһи быччыҥа сайдар. Онтон киһи дьиҥҥээх күүһэ-иҥиирин сайдыыта,уһуннук киһи кыаҕын тас өттүнэн күүһү утарсыыга сытар диэн өйдөбүлтэн тирэнэн быанан,курунан,сыабынан туһанан күүһү хачайдыыр эҥин араас хамсаныылары айан турар.
    Холобура: -Тимир! Бу курдана сылдьар кургун ыл, икки өттүтэн тут уонна быһа тардаары икки илиигинэн ууннары тарт уонна уонча мүрүүтэ тутан ,күүрэн тур. Атыннык эттэххэ биирдэ тоҕо түһэн хамсаныыны оҥорбокко, эткэр-хааҥҥар уһун кэмҥэ күүһүн муҥур кыаҕынан утарсыы күүһүн биэрэҕин-оччоҕо быччыҥын тас өттүнэн, иҥиирин сайдар .
    Тимир уола эппитин үтүктэн барда. Ол гынан баран олох кылгас кэмҥэ күүрэн турда.
    Купол ону көрөн:
    - Бу хамсаныыгын сырыы аайы төһө кыалларынан бириэмэтин уһатан иһэргэ кыһаллыахтааххын! Онтон атахтарын иҥиирдэрин сайыннарыаххын баҕарар буоллаххына,ити таас дьиэ истиэнэтигэр көхсүгүнэн сыһын уонна икки атаххынан сиртэн тирэнэн баран истиэнэни суулларардыы анньан тур. Дьиэн сууллуо суоҕа гынан баран,бэйэҥ кыаҕын тас өттүнэн төһөнөн өсөһөн уһуннук тулуйуон да ,ол оччонон күүһүн-кыаҕын улаатыа.Итинник дьарыгы “биир сиргэ турар” дьарык көрүҥэ диэн ааттыыллар. Мин ону цирка үлэһиттэрин оҕолоро буоларым быһыытынан, олох кыра оҕо эрдэхпиттэн ити хамсаныыларынан дьарыктаммытым. Ити тас өттүнэн “Джамп” диэн омуктар айбыт ыстаҥалаан бэйэ этин-хаанын сайыннарар дьарык эмиэ баар. Ол өйдөбүллэрин бу байыаннайдар эт-хаан сайдыытыгар төрүт хамсаныылар быһыытынан ылбыттар. Онон сүнньүнэн инники дьарыктарга ити хайысхаларынан эппитин-хааммытын эрчийэр эбиппит диэн түмүк оҥорон олоробун. -диэн кэпсээнин түмүктээтэ.
    Тимир Купол кэпсээнин бэйэтигэр олох чугастык ылынна. Кини оҕо сылдьан саха норуотун күүстээх дьонун туһунан кинигэни ааҕан турар.Ол тас өттүнэн чугас дьонун кэпсээннэриттэн урукку кэмҥэ Манчаарыттан саҕалаан баран ,Күүстээх Уйбааҥҥа ,Кыыл уолугар,Бөҕө Тараҕайга тиийэ , бары даҕаны саха дьоно тэтиэнэх дьон буолалларын оҕо эрдэҕиттэн истэн кэлбитэ.Ону бэйэтин көлүөнэтин дьонугар тэҥҥии көрө-көрө ,олох итэҕэйбэт этэ.Дьон омуннаах кэпсээнэ дии саныыра.Ону билигин итэҕэйиэх курдук. Тоҕо диэтэххэ,ол-бу аныгы күүстээх тэриллэр суох эрдэхтэринэ,бэйэни көрүнүү аҥардас хара ытыс илиинэн оҥоһуллар кэмигэр,биһиги төрүттэрбит сайыннары-кыһыннары от-мас үлэтигэр сылдьан иҥиирдэрин хачайдаан - сайыннаран аҕай биэрдэхтэрэ. Итинтэн сиэттэрэн толкуйа-санаата күннээҕи олоҕуттан тэйэн,олох даҕаны дойдутун-Сахатын сирин,чугас дьонун балтытын,доҕотторун эргитэ саныы сытта.
    Ол туругуттан старшинатын ыһыыта-хаһыыта таһаарда.Уолаттар бары бэрт нэһиилэ хамсанан ,кэккэлэччи кэлэн турдулар. Олох кылгас кэм иһигэр эттэрэ-хааннара көһүйэн хааланнар, бары өрө тыылланнаан ыллылар. Сирэй-харах олоруута мөлтөх. Тыллара-өстөрө даҕаны соччото суох.
    Ити курдук туруктаах маҕаһыын аттынан ааһан истэхтэринэ ,ол дьиэ күлүгүттэн атын бөлөх уолаттара ойон таҕыстылар да,кинилэри үнтү сыбаабытынан бардылар. Тимири ,киниттэн халыҥ көрүннээх уол түннэри көтөн ааста.Онтон ол уол охтон сытар киһиэхэ үрдүгэр түһэн эрдэҕинэ,Тимир бэйэтэ да өйдөөбөккө хаалла, бэрт түргэн хамсаныынан уҥа илиитин тоҥолоҕун сиргэ тирэннэрээт иккис илиитинэн ол илиитин сутуругун анныттан харбаат ,киһитигэр утары уунна. Уола ол сутурукка түөһүнэн сааллаат,ыарыытыттан түөһүн туттубутунан, сиргэ сытынан кэбистэ.

    0
  • Баба5а Баатыр
    1 апреля  

    кэпсээн

    Тимир ойон туран тула өттүн көрүммүтэ. Кини бөлөҕүттэн икки-үс уолу охторбуттар. Олох аттыгар Куполы икки уол үнтү сабыы сылдьаллар,Атаһа ол охсуулартан көмүскэнэриттэн бокуой ылбакка сылдьар.Онтон атын уолаттар тустуу былаастаах сиргэ охсуһа-туста сылдьар курдуктар.Ол быыһыгар утары бөлөхтөн хас да уол тула сүүрэ сылдьан сиргэ сытар дьону быһыта тэбиэлииллэр.Тимир өр толкуйдуу барбакка аттыгар турар уолу кулгаах тааска охсон суулларан түһэрдэ.Биир-бииргэ хаалаат Купол утаралаһааччытын үнтү кумалаан кэбистэ.Омуннарыгар салгыы охсуһа бараары гыммыттарыгар ,бөлөхтөр салайааччылара үнтү хаһытааннар охсуһа сылдьар уолаттары тохтотон кэбистилэр.
    Бу сырыыга муннуларын тоҕута оҕустаран сирэйдэрэ хаан билик ,онон –манан тоҕута тардыллыбыт ,имиллэн буор-сыыс буолбут таҥастаах дьон устуруойга турдулар.
    -Урут эппитим курдук,эһиги манна куруутун өстөөх тыылыгар сылдьар курдук сананыахтааххыт.Ханнык да түгэҥҥэ бэйэҕит болҕомтоҕутун мөлтөтүө суохтааххыт.Соһуччу буолар түгэннэргэ куруутун бэлэм буолуохтааххыт.Ол кэнниттэн хамаандалаан Тимири устуруой иннигэр таһаарда.
    -Бүгүҥҥү бойобуой түгэҥҥэ чугаһытыллыбыт бэрэбиэркэҕэ сөптөөх бэлэмнээҕин көрдөрбүтүнэн старшай сержант Поповка!, бэйэм ааппыттан махталбын биллэрэбин.Биһиги бөлөхпүтүттэн кини эрэ бэйэтин утарылаһааччытын охторон ,атын дьоҥҥо көмөҕө тиийэн бөлөхтөр икки ардыларыгар охсуһууга тэҥ балаһыанньа үөскүүрүгэр кыах биэрдэ.Ити уолаттар манна үөрэх барбыттара биир ый буолла.Онон бэлэмнэрэ эһигиттэн таһыччы үрдүк. Ол гынан баран бэйэм бөлөҕүм бэлэмин таһымыттан астынным.Үнтү кырбамматыбыт.Тэҥ утарсыыны оҥордубут.
    Онтон Тимиргэ бэйэтигэр туһаайан:- Өйдөөн көрбөккө хааллым. Эн утарылаһааччыгын туох албаһы туттан хамсанар кыаҕын суох оҥордуҥ?-диэн ыйытта.
    -Мин Сахабын! Мин төрүттэрим ,киһи үрдүгүнээҕэр кылгас мас уктаах батыйанан эһэни бултуулларыгар, эһэттэн куттаммакка утары хааман сирэй-сирэйгэ киирэллэрэ.Оннук түгэҥҥэ эһэ кыыһырбыт омунугар киһини саба баттырдыы түстэҕинэ,булчут батыйатын угун сиргэ тирээт,уһугун эһэ түөһүгэр туһаайара. Оччотугар эһэ бэйэтин ыйааһынынан ол батыйаҕа курдаттыы дьөлө түһэрэ. Батыйа диэн эһиги өйдөбүлгүтүгэр мас уктаах үҥүү.Уратыта диэн быһыыта быһах курдук уонна биилээх.
    Итинник албаһы кыргыс үйэтигэр биһиги боотурдарбыт өстөөхтөрүн суоһарыыга эмиэ тутталлар эбит.Бу сырыыга батыйа оннугар илиин сутуругун утары тутан өстөөҕүн түөһүн алдьатаҕын.Ити албаһы миэхэ аҕам үөрэппитэ.

    -

    0
  • Баба5а Баатыр
    3 апреля  

    Кэпсээн

    Онон мин кинини охсо да сатаабатым,өстөөҕүм бэйэтин ыйааһынынан кэлэн түһэр күүһүн туһанным.
    =Биһиги Аҕа дойду сэриитигэр туттуллубут кыра бөлөҕүнэн сэриилэһэр албаһы салгыы сайыннарарга,кини тус састаабын хаачыстыбатын үрдэтэргэ сорудах ылан ону толорорго үлэлии сылдьабыт.Ол онно өстөөҕү кытта сирэй-сирэйгэ киирсэн суох оҥорорго туттуллар албастар көрүннэрин кэҥэтэргэ ,бары омуктарга баар албастары барытын хомуйабыт. Онно .эн албаскын эбэн киллэрэн биэриэхпит!.
    Ити кэнниттэн бары этэҥҥэ олохтоох сирдэрин буллулар.Купол саҥарар да сэниэтэ суох буолбут,кэлээт оронугар оҕунна.Ону көрөн Тимир уолун үнтү мөрөйдөөн сууннара ыытта.Бэйэтэ таҥаһын уларытынна,боростуойдук илиитин-сирэйин суунаат,гаас оһоххо бэрт түргэнник чэйин оргута оҕуста,куурусса сымыытын алдьатан ис уоһаҕынан арыыга луугу кытта буккуйан буһарда.Ол кэнниттэн уола кэлбитигэр аһылыкка ыҥырда.
    -Тимир! Эн икки иҥиирдээх киһи курдуккун!Сылайбатын,сатабылын да бэрт.Барытын туох оҥоһуллуохтааҕын өтө көрөр курдуккун. Сарсыарда,киэһээ туох аһылыгы аһыыргын толкуйдаан бородууктаҕын бэҕэһээ ылбыккын.Биһиги бөлөхпүт уолаттара саҥардыы маҕаһыынна ас ыла бардылар.Сөҕөбүн эрэ.
    -Ол эппиэтэ боростуой. Мин толкуйбар аһары итии сайыннаах уонна олус тымныы кыһыннаах сиргэ , түргэнник уларыйа турар айылҕабыт, сыыһа-халты хамсаныыны бырастыы гыммат буолан, биһиги Саха дьоно хас хамсаныыбытын барытын, айылҕа хаамыытыттан сирдэтэн табатык хамсанар курдук дьүөрэлиибит.Онтукан эйиигин инникигин толкуйдуу сылдьарга үөрэтэр.Оннук такыллыбытын күннээҕи олоххор эмиэ дьайар.
    Баҕар өһүргэниэн гынан баран,бэйэм толкуйбар бу сиргэ саамай өйдөөх омук Саха! диэн сыанабыл биэрэбин. Ахсааммыт эрэ аҕыйах. Бу сиргэ баар омуктартан аҥардас соҕотох Саха омук эрэ сылаас сиртэн,тымныы сир диэки олоҕун тускулун хамсатан турар,онтон атын омуктар бары төттөрү сылаас эҥэрдээх сирдэр диэки хамсаабыттара. Эппиэтэ боростуой сылаас сир олоҕо чэпчэки,ол гынан баран бу эҥэр эн-мин дэһэн,бэйэ-бэйэни тургутуһан, сэймэктэһэн-кыргыһан эрэ баран ким күүстээх ол оннун булар ,онтон мин төрдүм дьоно уһун сылларга муус-хаһаа сиргэ сатабыл, мындыр өй күүһүнэн олохторун оҥостон олорбуттара. Онон саха хаһан да - ханнык да түгэҥҥэ, атын омукка төбөтүн олоруутунан сабырыйтарбат.Чэ.бу куолу хааллыҥ.Эн манна аһыы олор. Мин суунан кэлиэм.

    0
  • Евдокия
    6 апреля  

    Аа,астына ааҕан испитим бүтэн хаалла дии

    0
  • Баба5а Баатыр
    7 апреля  

    Кэпсээн

    Суунан баран кэлбитэ,уола суох.Хоһугар утуйа барбыт.Бүгүҥҥү күн тустаах дьоҥҥо сыламталаах күн ааста.Бары да кыахпытын ыллара сыстыбыт.Атын уолаттар ,охсуһуу кэмигэр эчэйии ыланнар киһи сатаан кэпсэппэт дьоно буолбуттар.Бэрт нэһиилэ салланнаһа,иитиллибиттэринэн “маат-куут” бөҕө буола сылдьаллар.
    -Биһиэхэ,туохха нааданый? Маннык олох- үнтү сынньыллар.Дьиэлиибит!-дэһэллэр.
    Ити уолаттар курдук Тимир дойдутун ахтылҕана баһыйа тутан,баҕар сөбүлээбэтэхпинэ дойдулуом диэн бу түгэҥҥэ дылы кэтэх санаалаах сылдьыбыта. Ол гынан баран ,оронугар сытан утуйбакка ону-маны саныы-толкуйдуу сытта.
    Бу иннинэ Тимир “анал бэлэмнээх чааска” сулуусбалааһын диэн өйдөбүлүн ситэ өйдөөбөт эбит буоллаҕына,бу күннэргэ билсэн баран миигиттэн “кыргыс” киһитин иитэллэр эбит диэн түмүк оҥостубута. Онтон боотур буолан аҕа ууһун көмүскүүр ытык иэс мэнээк киһиэхэ тиксибэтин өйдөбүлэ Сахаларга уруккуттан баар. Эн аҕан ууһа атын аҕа уустартан чорбойуон,үөһээ сылдьыаҥ баҕарар буоллаххына үгүс күүстээх боотур дьоннордоох буоларгын олоҕун тускула ирдиирэ. Ол иһин аҕа ууһун кырдьаҕастара хас уол оҕону барытын оҕо эрдэхтэриттэн эрдэ сылыктаан туохха дьоҕурдааххынан көрөн иитэллэрэ. Оннук сылыктаан талан ылбыт оҕолорун ол бу быстах үлэлэргэ чугаһаппакка,оҕо эрдэхтэриттэн “кыргыс” үөрэҕэр такыйаллара. Ол курдук Сахалар хас би