Уважаемые пользователи, форум с 11 мая 2020 года объединился с другими республиканскими форумами под новым названием "Республика".
По этой ссылке добавлять новые сообщения невозможно. Все прежние темы с обсуждениями останутся доступными для чтения.
Добро пожаловать на объединенный форум "Республика"!
кэпсээн
Баба5а Баатыр  -    731
Ной харах Өймөкөөнҥө сырыытын туһунан.
Атаспыт .доҕорбут Ной харах педпрактикатын хоту Өймөкөөн оройуонугар хайдах баран кэлбитин ,кини аатыттан кэпсиибит.
Арай Өймөкөөнҥө тиийбитим,куоракка тэнҥэээтэххэ олох кыһын турар дойдутугар тиийдим.. Верхоянскай сулбурҕа хайалар саамай кииннэрэ,хайа быыһа буолан буоллаҕа буолуо, Дьокуускайга сайын кэлбит буоллаҕына, бу дойдуга саастара саҥардыы кэлэн эрэр эбит.. «Холод Полюса «буоларын илдьэ сылдьар дойду буолан биэрдэ. Сир-дойду бүтүннүүтэ хаарынан көрө сытар.
Совхоз киинигэр Томторго ,самолеттан тахсыбытым тымныыта сүрдээх , хата тыала суох ,хаардара күн сылааһын саҥардыы билэн,онон манан харааран ууллан эрэр. Онон манан чалбах тахсыбытын. массыыналар үнтү тэпсибиттэрэ суоллара бадараан бөҕө.
Тула өттүм кэрэ көстүү. Бааччаанҥа дылы алаас эҥэрдэнэн сылдьыбыт киһи, халлаанҥа эрэ чарбачыһан тахсыбыт хайалары көрөн улаханнык астынным да салынным даҕаны. Оҕо сылдьан Кавказ хайаларын көрбүтүм, ол гынан баран биһиги хайаларбыт онтон туох да итэҕэстэрэ суох.
Салгына ырааһын.чэбдигин,биһиги эҥэр салгыммытыттан букатын атын.Тыҥам олох күүскэ улэлээн барда. Бэйэм санаабар салгыннара хайа үрдэ буолан убаҕас быһыылаах,ону ситэрээри гынар быһыылаах. Киһи чаастатык уонна дириҥник тыынаҕын.
Эрдэ кэпсэтиилээх буолан оскуолам директора көрсөн ,самолетпуттан түһээтпин кытта Томтортон Өймөкөөнҥө отучча километрдаах сиргэ уонтан тахса киһи буолан ДТ-75 тракторынан айаннаатыбыт. Инньэ гынан Томтор бөһүөлэгин учугэйдик көрбөккө да хааллым. Барыта испиэскэлээх түөртүү квартиралаах уопсай дьиэлэр курдугу көрөн аастым. Нууччалыы туттан-хаптан олороллоро көстөр.
Мантан атын тэрил бу кэмҥэ айаннаабат дойдута эбит. Индигир өрүһүн хочото буолан саас кэлбитинэн дойду сирин курдук обоччу бадараан суол буолан хаалбыт. Атына диэн таас дойду буолан олох обоччу буолбатах ,таастаах сиригэр тиийдэҕинэ онтон тирэнэн тракторбыт буксуйбат.
Инньэ гынан тракторбыт сыарҕатын суолу икки өттүнэн оонньотон ,сатыы киһитээҕэр эрэ тургэнник биир күнү быһа айаннаан Өймөкөөнҥө тиийдибит.
Миигин эргэ Өймөкөөнү аһаран Радиоцентр диэн учаастакка былыргы Кривошапкин атыыһыт олоҕор олорор ыалга дьиэлээтилэр . Баай киһи дьиэтэ –уота буолан олохтоох дьон саҥа туттубут дьиэлэриттэн быдан киэн буолан ,ол Кривошапкин атыыһыт туттарбыт дьиэтигэр икки ыал олорор буолан биэрдэ.
Олортон биирдэстэригэр Винокуровтар диэн ыалга олохтоотулар. Дьиэ хаһаайына бэрт кэпсэээннээх киһи буолан,бэйэ – бэйэбитин тургэнник билсистибит.
Дойду сиригэр кэлэн, балачча өр кэмҥэ улэлии сылдьыбыт. Суоппар идэлээх буолан сири –дойдуну көрбут киһи буолан, уопсай кэпсэтэр хайысхаларын бэрт түргэнник буллубут.
Хоту дойду киһитэ диэтэххэ миигин баһыйар курдук кэпсээннээх –ипсээннэх . Онно манна тиийэ сылдьыбытынан,нууччалары, көмүс хостооччулары кытта бэрт өр алтыспытынан, дойду да сири билэринэн ,булчутунан баһыйа тутар үгүс сэһэннээх. Атыҥа диэн мин курдук халытан,хаҥарытан кэпсэээбэт . Баар ,буолбут тугэннэри эрэ кэпсиир. Ол быыһыгар миигин уэрэтэр.
-Эн,биһи бэйэбит икки ардыгар эбэн сабан омуннаан кэпсэтэрбит курдук, атын дьону кытта тыллаһыма. Оннук дьону манна сөбүлээбэттэр. Солуута суох,киһи эрэммэт киһитинэн ааҕаллар. Биирдэ сымыйалыан,албынныан,үйэн тухары итэҕэйиэхтэрэ суоҕа.Тыл таһаардын да онтукаҕын толоруохтааххын..Кэпсэтэргэр дьыала сүнньүнэн кэпсэтэр буол.Онтон сөбүлээтэхтэринэ туохтарын барытын туран биэриэхтэрэ.
-Бэйэм да хоту дьон майгылара оннук диэн истэ сылдьар этим.Ол иһин сылдьарым тухары туора-маары тылласпакка бу тиийэн кэллим.-дии атаспыт биһиги сирэйбитин көрөн ылаттыыр.
Дойдутугар кэлбит киһи быһыытынан хайдах бултаабытын кэпсээн ,бэйэтэ этэригэр дылы түөрт лабаатын туора - маары быраҕаттаан ,эҥин араастаан туттан - хаптан дьаллараннаабытынан барда.
Ол дойдуга күн –дьыл хамсааһына –уларыйыыта аһары түргэн эбит,Икки хонук иһигэр хаарын уулларда. Сир-дойду үрдэ уу буола түстэ. Хайа сирэйэ мастар тиллэннэр көҕөрбүтүнэн барда. Дьон-сэргэ бары сааскы булт бэлэмигэр сылдьаллар .
Оскуолаҕа тиийэн,практикам суотугар аҕыйах чаас уруок биэрэбин. Кэлэ бара сылдьан көрдөхпүнэ ,кус былыт курдук көтөр эбит да, ким да улаханнык кыһаллыбат.Дойду сирин курдук түүннэри-күнүстэри дурда туттан сыппаттар.
Үлэлэригэр кэлэ-бара сылдьан уончалыы куһу айахха диэн ааттаан ыталлар. Эккирэтиһэн бултааһын өйдөбүлэ суох. Мин бачча бултаах дойдуга кэлэн баран тахсан бултуохпун баҕарарабын. Дьокуускайтан саабын уонна 500 ботуруоннаах кэлбитим. .
Дьиэлээх хаһаайыным туох да иһин бултаппат .Ботуруоммун кэлээппин кытта уурар аатыран ылбыта ,да ханна уурбута биллибэт.Уонча тимир гильза бэйэ иитиитин ботуруонун биэрбитэ.Онтукабын хаттаан ииттэ-ииттэ кустуубун.Оскуолабар саабын сүкпүтүнэн тиийэбин.билинҥи курдук ким да буойбат. Хаайыы-тутуу суох. Онтон төннөрбөр урэх сүнньүн батыһабын , Дьиэм чугас да ол икки ардыгар уонча кустанабын.
Биир киэһээ ,ыксааммын киһибиттэн ботуруоммун көрдөөтүм. Киһим хайдах эрэ мүлүк-халык буолла.
- Куола,биһиги эҥэр бу курдук «готовай» ботуруон суоҕун кэриэтэ,Бары бэйэ иитиинэн кустуубут. Бу аҕыйах хонугунан хаас көтүүтэ буолуо. Онно ытыа этибит.Кыттыһан. Онтон ити куска бэйэ иитиитинэн бултаа- диэтэ.
Хаас көтүүтэ буоларын дэриэбинэ дьоно кэпсэтэллэриттэн истэ сылдьабын. Бары да ону кэтэһэ сылдьаллар.Халлаанҥа биирдиилэн хаас үөрэ көппүтэ хаһыс да хонуга. Бииргэ улэлиир учуутал дьонум бары ботуруон ииттэр айдааныгар сылдьаллар.Ол быыһыгар дьахтар,оҕо аймах,бары да эмиэ кыттыһар курдук кэпсэтэллэр. Мин хайдах хааска бултуулларын аҥааран өйдөөбөккө сылдьабын. Инньэ гынан киэһээ тиийэн дьиэм хаһаайыныттан ыйытабын :
-Ити дьахтар,оҕо аймах эмиэ хааһы бултаһа тахсар дуо7
- Эрдэ билэ сатаама. Илдьэ тахсыам.Биһиги эҥэр хайдах хааһы бултуурбутун көрөөр.Кыстык аспыт.Сарсын дуу? Өйүүн дуу? Бултуу тахсарбыт буолуо.Халлааны көрө сырыт.халлаан барыта хаас буоллаҕына бултуу тахсыахпыт-диэтэ дьиэ хаһаайына.
Мин онтон ыла халлааны манастым. Киһим эппитин курдук ити кэпсэтии кэнниттэн үһүс күнүгэр халлааным баһыттан атаҕар дылы диэбит курдук хаас буолан хаалла..Мин көрдөхпүнэ иккилии - үстүү этээһинэн быыстала суох хаас үөрэ көтөн ааһар.
Ол кэпсээнин быыһыгар Ной харахпыт бу дьон мин кэпсээммин төһө сэҥээрэн истэн олороллор эбит диэбиттии биһиги сирэйбитин харахпытын көрөн ылар.
Ол аайы:
-Онтон .хайдах этэй ?-диэн өрө күүркэтэн биэрэбит. Ол аайы киһибит өссө омуннуран турар.
Оскуолаттан кэлбитим дьиэлээх хаһаайын бултаары оҥосто аҕай сылдьар эбит. Үс-түөрт рюкзак, хортуоппуй куулун курдук симиллэн аҕай тураллар.
-Дьэ,бүгүн хааспытыгар бултуу тахсабыт.Оҥоһун,сааҕын үчүгэйдик көрүн.Аны икки хонугунан киириэхпит.Эбиэттэн киэһээ трактор кэлэн илдьэ барыаҕа.Үөһээ хайа үрдүтүгэр метеостанция турар сиригэр тахсыахпыт.
Өр –өтөр буолбата, урукку ДТ-75 тракторбыт бадараанҥа сыарҕатын соспутунан бу тиийэн кэллэ.
Ол сыарҕатыгар кырдьаҕас өртө олорсубут.Эдэрчи эрчимнээх соҕустара кэккэлэһэ хааман иһэллэр.Биһиги тахсан рюкзактарбытын сыарҕаҕа быраҕан баран.дьону кытта сэргэстэһэн,түргэн соҕустук сиэлэр - хаамар икки ардынан айаннаһан киирэн бардыбыт. Индигир өрүскэ тумустаан киирбит Эһэ хайатыгар барабыт .
Ол хайабытын мантан көрдөххэ кырдьык даҕаны эһэ төбөтө Индигир өрүскэ анньыллыбытын курдук көстөр. “Хара үөт” диэн Өймөкөөнтөн чугас дэриэбинэнэн таарыйан ,хайа тэллэҕэр тиийэрбитигэр сүүсчэкэ киһи буоллубут. Бөһүөлэктэр эр дьоно бары сүгүллэн таҕыстыбыт. Дьоммут бары даҕаны сирэйдэрэ харахтара турбут.
Үөрүү –көтүү. Кэпсээн-ипсээн.Хайдах эрэ,биһиги ыһыахха барарбытын санатта Балачча ыраах сир эбит,икки чаас курдук хааман,өрүскэ анныллыбыт таас хайаҕа тиийэн кэллибит .
Манна кырдьаҕас ,аҕам саастаах өттүлэрэ туспа арахсан өрүс кытыытынан хайаны батыһан бара турдулар. Онтон биһиги тракторы батыһан хайаны кэннинэн эргийэ баран дабайан хайа оройун диэки ытынныбыт. Үөрүйэҕэ суох киһи сытаан хаампат сирэ эбит. Били киһи атаҕын анныгар баар бытархай таастар бэйэ-бэйэлэриттэн халтарыйан биэрэллэр,Ол аайы мин тиэрэ таһыллаары сор бөҕө. Хаста да тайана түстүм. Киһи саатын алдьатыах курдук.Дьонум дьиибэ соҕустук икки өттүлэринэн иэҕэннэээн хаамаллар .Маннык сиринэн хаама үөрэммиттэрэ бэрт быһыылаах төрүт кыһаллыбаттар.
Өр –өтөр гымматыбыт.Арай мин көрдөхпүнэ кыра биһиги үүтээммит курдук дьиэлээх ол аттыгар көнө кырдал үрдүгэр күннээҕи погоданы кээмэйдиир тэриллэр тураллар. Метеостанция турар сиригэр тиийдибит. Дьиэ иһиттэн дьиэ хаһаайына «Вася-борода» диир киһилэрэ көрүстэ:
-Я.все здесь подготовил.Лампы нынче хорошие достал. Если что, в запасе есть несколько штук. Бочку бензина ребята подбросили, двигатели я проверил ,оба работают нормально.
Олохтоох дьону кытта алтыспыта ырааппыт. Дьону үгүстэрин билэр эбит. Барыларын кытта дорооболоһон биир-биир кэпсэттэ. «Вася бородаҕа» бары илии тутуулаах тахсыбыттар.Ким табаах,туус,саахар,бурдук, килиэп, ол быысыгар бытыылка биэрэллэр.
Манна, бу метеостанцияҕа улэһитинэн ананан кэлэн баран, ол курдук хаалан хаалбыт. Бу сиргэ улэлээбитэ отуттан тахса сыл буолбут. Кэргэннээх .икки оҕотун дойдутугар быйыл ыыталаабыт.Бэйэтэ өссө биир-икки сыл улэлээтэҕинэ пенсията улаатар үһү, ону кэтэһэ сылдьар.
Мин буккулла аҕай турабын . Бу хайа оройугар тахсан баран хаастары хайдах бултуурбун төбөбөр киллэрбэккэ турабын. Халлаан барыта хаас гынан баран , мантан туран саа ылбат сиринэн ааһаллар. Биһигини аллараа да.үөһээ өттүбүтүнэн Индигир Эбэ ортотунан халҕаһалыы анньан ааһаллар.
Дьонум хамсаналларын кэтиибин. Туораттан кэлбит киһи тугу куолулуохпунуй .Ону маны көрөбүн. Сирбин кытта билсиспитэ буолабын. Аллараа көрдөххө Индигир Эбэ хочото ыраахха дылы мэндээрэн көстөр.Уун утары көрдөххө уҥуоргу хайалартан бу биһиги тумуспутугар эмиэ хайа тумустаан киирэр. Инньэ гынан бу манна Эбэ хочото кыараан синньээн хаалар .Ол сирдэрин «Пьяное горло диэн ааттыыллар. Хайабыт сирэйэ туруору .Сыыһа тутардаххына аллараа биирдэ куугунуу туруохха сөп.
Ону кэрийэ бэйэ-бэйэтиттэн суурбэччэлии миэтэрэ тэйиччи уонтан тахса ыскамыайкалаах остуоллар тардыллыбыттар. Дьиэм хаһаайына «кытыыттан үһүс остуол биһиэнэ онно тиийэн оҥостон олорунан кэбис» д
Ответов 1
  • Баба5а Баатыр
    14 апреля 2018
     

    Дьиэм хаһаайына «кытыыттан үһүс остуол биһиэнэ онно тиийэн оҥостон олорунан кэбис» диэтэ.
    Арай дьонум бары остуолларынан ыһыллан хааллылар . Ол остуолларбыт иһэ-истээх остуоллар эбит. Биир остуол ,биир хамаанда эбит. Аҕа уустарынан ол остуолларын уллэстэн кэбиспиттэр. Дьиэм хаһаайына Винокуров буоларынан биһиги винокуровтар аймах ол үһүс остуолу

    бас билэр эбиппит.
    Уопсай уот оттунан ханнык эрэ хамаанда чэй ,миин өрүнэр .Остуолбут тойоно.мин дьиэм хаһаайына уонна хас да киһи, аймахтар бас –көс дьонноро быһыылаах өйүөлэрин туппутунан «Вася борода» дьиэтигэр киирэн хааллылар.
    Биһиги остуолбутун кини быраата дьаһайда. Остуолбутугар уончабыт. Сорох остуолларга киһитэ аҕыйах. Ол иһин ол киһиттэн ыйытабын:
    -Тоҕо ити остуолларга тэҥ ахсааннаах гына арахсан олорбоппутуй?
    Ол киһим кэпсээниттэн иһиттэхпинэ,сокуоннара диэн ким ханнык туора киһини ыалдьыттата аҕалбытай да, бэйэтин остуолугар олордор. Өлүүгүн,өлөрбүт хаастаргын киһи ахсаанынан буолбакка ,ити остуол ахсаанынан уллэрэллэр диэн буолла.
    Остуолга олороот дьонум бары туох астаахтарын,бытыылкаларын остуолга уурбутунан бардылар.Үгүс кэпсэтии суох, аһаабытынан бардыбыт. Дьиэм хаһаайынын сүбэтинэн икки бытыылка водкалаахпын остуолга ууран кэбистим. Биир,биир таһаардаххына манна сөбулээбэттэр,баары -баарынан таһааран кэбиһиэхтээххин .
    Кэлин абырахха наада буолуо диэн дойду дьонун курдук хаһаана сылдьаайаҕын. Көҥөс,албын киһи диэн саныахтара . Манна үксүбүт төрдө тоҥус. Ээ,ол киһини этэҕин дуо? Пахай . Киһи диэбитим,саха диэхтэрэ!- диэн субэлээбитэ.
    Сиэр быһыытынан арыылаах алаадьы илдьэн уокка биэрэн,Байанайтан мичик гынарыгар көрдөстүм. Дьонум бэйэлэрин байанайдарыттан уратытык хаан таһааран көрдөстүлэр. Саамай кырдьаҕастара уотка кэлэн үргэммит хаастан иһин хайа сотон хаанын куруускаҕа туһэрдэ.Ол хаанын Эбэ диэки көрөн туран бэйэтин тылынан тугу эрэ саҥара-саҥара, уотка биһиги арыгы ыһарбыт курдук ыста. Ол кэнниттэн хаас иһин хостоон ылан баран хара иһин,быарын,сурэҕин, бүөрүн ,очоҕоһун туспа араартаан аал уотугар тус туһунан алгыс тылларын этэ-этэ айах тутта.
    Сотору кэминэн дьиэм хаһаайына кэллэ.Балачча үөрбүт –көппүт көрүнҥээх.Остуолга олороот киһибит хас биирдиибитигэр ,ордук миэхэ туһаайан ,мантан киэһээ туох былааннаммытын кэпсээтэ.
    Бары да бол5ойон иһиттибит.
    - Остуол хаһаайыттара «Вася бородаҕа» киирэн сүбэлистибит. Уруккуттан улахан уларыйыы суох.Быйыл киһибит «прожектор» саҥа лаампатын булбут. Онон прожектор сырдатыыта уруккуттан быдан ордук буолуо диэтэ. Ити кэнниттэн тойоммут биһиги хайдах бултуохтаахпытын быһааран барда:
    -Сырдатыы уот биһиги туһаайыбытыгар кэллэҕинэ биирдэ эрэ хаастарбытын ытабыт.Атын остуоллар туһаайытынан ыппаккыт. Улахан болҕомтоҕутун сааттан сэрэхтээх буолууга уураҕыт. Бэйэн эрэ туһаайыыгынан ытаҕын. Омуннурдаххытына.сааҕытын атын да киһи тэрилин алдьатыаххыт. Бэйэҕитин да дэннэниэххит. Ол һин олох ыксаабакка ,атын киһини мэһэйдээбэккэ. Бэйэҕит инникитигэр эрэ баар хаастары ытаҕыт. Эһиги өлүүгүт син биир баар буолуо. Хаастары ытыыга син-биир тиксиэххит –диэтэ.
    Ити кэнники этиитэ арааһа миэхэ туһаайыланна быһыылаах.
    -Остуол сирэйиттэн антах хайа сирэйин диэки барбаккыт. Хайа сирэйэ туруоруутун бэйэҕит билэҕит. Дьэ билигин сааһыланан миэстэҕитин булунан кэбиһин.
    Ол кэнниттэн остуолга турар бытыылкалары ыйан баран :- Бу аһы мантан ыла мин тутабын.Остуолга көрө сылдьаммын ууруом – диэт барытын хомуйан ылан биир рюкзака симэн кэбистэ.
    Миэхэ туһаайан -Мантан киэһээ ,халлаан хараҥарарын кэтэһэбит. Онуоха дылы сынньан диэн буолла.
    Булчуттар бары остуолга миэстэлэрин быһаарсан киирэн бардылар. Дьиэм хаһаайына бу киһини хараҕым анныгар илдьэ сырыттахпына сатаныыһы диэтэ быһыылаах,миигин бэйэтин аттыгар остуол ортотугар олорто.
    Уруккуттан бултуур сирдэрэ буолан ,бэйэ-бэйэҕиттэн төһө ыраах олорорун биллэр .Олорор сиргэр остуолга хаптаһыннар икки ардыларынан дрелинэн буоллаҕа буолуо,12 калибрдаах ботуруонҥа сөп түбэһэр гына сүүрбэччилии үүттээх.ол онно ботуруоннаргын уган кэбиһэ5ин,ол аннынан хос хаптаһын саайбыттар. Инньэ гынан ботуруоннарын аҥарыгар дылы эрэ киирэллэр.
    Сааҕын ииттэрин олус түргэн буолсу. Үчүгэйдик толкуйдаабыттар . Сааҕын остуолга ууран баран скамейка өйөбүлүгэр тиэрэ түһэн кэбиһэҕин. Дьэ .хаастарбын хайдах бултуурбун саҥардыы өйдөөтүм. Дойду сиргэ куобаҕы бултуур курдук, хаастары фааралаан ытар эбиппит.
    Дэриэбинэттэн оҥостон кэлиин,айана ыараханын иһин ,бултуурун олох сынньалан буолла. Көннөру киһи хараҕа туоларынан хара ,сөбүнэн көрөн убаҕас ас остуолга тардыллан турар. Бэйэн сөбүлээбиккинэн тумустар курдук аһыыгын ,иһэҕин.
    Биһиги сахалар курдук ким эрэ тыл этэрин кэтэспэккин. Бултааһын буолбатах,ким эрэ юбилейыгар дуу?Сыбаайбатыгар олорор курдук? Атыҥа диэн айылҕаҕа саа-сэп тутуулаах дьон аалыннаһа сылдьаллара .
    Тула өттүбүт барыта хаас саҥатынан туолан турар.Хаастар үөрдэрэ харса суох көтөн ааһаллар. Биһиги ымсыыра эрэ көрөбүт.
    Халлааммыт эмискэччи хараҥарда.Күн хайа кэннигэр туһээтин кытта,ыас хараҥа буола түстэ. «Вася борода» саамай сүрүн киһибит эбит.Движогын эһэн,прожекторын холбоото. Сырдык уот сурааһына салгыны быһа сотон уҥуоргу хайа сирэйигэр баран түстэ.
    Онно көрдөххэ хаастар көтөн ааһаллара көстөр. Харахпар илэ көрдүм, зенитчиктэр Аҕа дойду сэриитин кэмигэр өстөөх самолеттарын прожектардарынан дьөлө көрдөөн булан ылалларын . Онтон эмискэччи киһибит фааратын арааран кэбистэ. Эмиэ ыас хараҥа буола түстэ.
    Бултуур кэммит кэллэ быһыылаах дьоммут бары оннуларын була оҕустулар,сана-инэ суох. Кэннибитигэр движок эрэ бүтүгүрүүрэ эрэ иһиллэр.ону кытта хаастар халлаанҥа аймалҕаннара.
    Бэрт сотору кэминэн, хараҥаҕа балыттаран ,биир хаас үөрүн саҥата бу айманан кэллэ.Омуннаан кэпсээтэххэ кынаттарынан сапсынан салгыны хамсаппыттара биһиэхэ тиийэн кэлэр курдук. Биһиги саабыт прикладын санныбытыгар тирээн олоробут.
    Эмискэччи прожектор холбоно түстэ. Ол уотугар көрбүтүм,биир үөр хаас бу көтөн ааһан эрэр эбит. Хаастарга соһуччу буолла быһыылаах.
    Үчүгэй баҕайытык бэрээдэктээх баҕайытык көтөн испиттэрэ,онтукалара өрө ыһылла түстэ.Мин көрдөхпүнэ миигиттэн саамай чугас хаас ,чиҥэрис гынаат кынаттарынан күүскэ дайбанаат халлаан оройун диэки көтө сатаата. Ол хааспын тирээн туран биирдэ тэһэ ытан кэбистим.Хааһым өлөн хайа тэллэҕин диэки курулуу турда.
    Тула өттүм туох да омуна суох сэрии тыаһын курдук. Аттыбар баар дьонум бары ытан тигинэтэ тураллар. Прожекторбыт уота хааспыт үөрүн эккирэтэн батыһан иһэр. Мин биэстэ-алтата ытан хааллым.Бу хааһы бу мин ытан өлөрдүм диир кыах суох буолла. Сорох хааһы иккилии-үстүү киһи тэнҥэ табар быһыылаах
    .Биһиги остуолбут ытан бутээтин кытта аттынааҕы остуол булчуттара ытан киирэн бардылар. Онтон аннараа остуоллар.
    Мин астыныы бөҕө. Бу эҥэр дойду сиригэр хантан хааска бултаан. Ити иннинэ үйэбэр биирдэ хааһы ытан турабын. Куска сытар дурдабытыгар кэлэн биэрбитинэн, онтукам даҕаны тураах курдук хара ,саамай кыра хаас этэ.
    Уопсай бултааһын түмүгэ прожектористан улахан тутулуктаах эбит. Кини кэмигэр прожекторын умулларан,хаас үөрэ ханнык остуолга сыстыбытынан кэмигэр сырдаттаҕына бултуйар эбиккин. Онтон ону сатаабатаххына .мэлийиэххин да сөп эбит.
    «Вася борода» биирдэ бу кэмҥэ уоппуска ылан соҕуруу эмтэнэ-сынньана баран хаалбытыгар,олохтоохтор бэйэлэрэ тахсан баран сытаан прожекторынан тыктарбакка мэлийбиттэр.
    Ол туһунан манҥайгы үөр хааһы ыппыппыт кэннэ дьиэм хаһаайына миэхэ кэпсээтэ.Туох да омуна суох ити түүн сынааҕым иһиэр дылы ыттым..
    Ити курдук бииртэн биир үөр кэллэҕин аайы прожекторист тыктаран биэрэн иһэр . Түүнү быһа сэрии толоонугар сылдьар курдук биир кэм саа тыаһа. Бу курдук түүнү быһа тохтообокко хааһы ытыам диэн түүлбэр да баптаппатах киһиэхэ , бэйэ өйүн-санаатын тас өттүнэн бултааһын буолла. Олох астынан хааллым.
    Бу билинҥи кэмҥэ стендовай ытыы курдук. Кэлин олох ыксаабакка эрэ ытан.хас ыттаҕым аайы табабын. Санаабар хаас бөҕөтүн өлөрдүм .
    Остуолбут аттыгар биир-икки эрэ хаас кэлэн түстэ,уоннааҕыта аллараа хайа тэллэҕин диэки куугунуур.
    Кун көрөөтүн ,халлаан сырдаатын кытта хаастарбыт биһигиттэн тэйэн хааллылар. Онон сибээстээн бииргэ бултаспыт дьонум балаакка тардан,таба тириитэ тэллэххэ быраҕаттаан сынньанарбытын оҥостон бардылар.Остуолбутугар үссэнэн баран,түүнү быһа бултаабыт дьон быһыытынан киирэн утуйарга бардыбыт.
    Дьиэлээх тойоммуттан ыйытабын:
    - Ити ыппыт хаастарбытын.киирэн хомуйбаппыт дуо? Үөн –көйүүр сиэн кэбиһиэ буолла5а- диибин.
    -Ээ, олох долгуйума. Сотору оҕо, дьахтар дэриэбинэттэн кэлэн өлбүт хаастары хомуйуохтара. Билигин бу арыый эрдэ соҕус буолуо. Бэйэлэрэ хайдах дьаһаналларын билэллэр.
    Өйдөөн иһиттэхпинэ,арай биһигиттэн аллараа Индигир Эбэҕэ сотору-сотору саа тыаһыыр.
    Дьонум:
    -Оҕонньоттор ,билигин даҕаны үлэлии сылдьаллар.Төһөнү астаабыттара буолла. Син ыттылар .Чункуйбатылар быһылаах –диэн бэйэлэрин икки ардыгар кэпсэтэллэр.
    Балаакка иһигэр киирэн ким хайдах ыппытын,түүннү булпут өйдөбүлэ сытыыта бэрт буолан ол тула кэпсэтии буолан иһэн,түүн утуйбатах дьон күн тахсыыта.балаакка иһэ сылыйбытыгар ньим баран хааллыбыт.
    Дьиэм хаһаайына дойду киһитэ тоҥуо диэтэҕэ буолуо. Дэлби таҥаһынан үллүйбүтэ. Дэлби итииргээн, буһан тиритэн аҕай уһугуннум. Инньэ гынан таһырдьаны былдьастым.
    Булчуттар үксүлэрэ утуйа сыталлар.Балааккалар быыстарынан биирдиилээн дьон хаамсаллар. Хайа анныгар.дьахтар,оҕо аймах толору буолбут.Саҥалара,күлүүлэрэ ырааппыт. Күөстэрин өрүммүттэр.
    Ол сыта-буруота биһиэхэ тунуйан кэбиспит. Арааһа кэпсээбиттэрин курдук биһиги өлөрбүт хаастарбытын хомуйаллар быһыылаах. Тиийэммин хайа үрдүттэн көрө сатаатым да,туох да көстүбэт. Хайабыт сирэйэ туруорута бэрт.
    Уруккутун курдук хаастарбыт халлаан устун көт да көт.
    Турбут киһи быһыытынан дьонум туруохтарыгар дылы чэй,миин сылыттым. Күммүт арҕаа эҥэр түспүт. Ол кэмҥэ дьонум биирдиилээн туран остуол эҥэр тиийэн кэллилэр. Ону маны кэпсэтэбит. Ким да кэлбэтэх - барбатах курдук этэ да .
    Киэһэлик үссэнэ олордохпутуна, булчуттар ортолоругар сурах тарҕанна. Биирдии остуолга.оҕонньоттор хаастарын аахсыбакка туран сүүстэн тахсалыы хаас тиксэр диэн буолла.
    - Дьэ.уолааттаар !Эһиги санаан көрүн эрэ. Биир түүн иһигэр тыһыынчаттан тахса хаас ытыллар. Итинник булду бултуулларын эһиги ханна көрбүккүтүй?-дии-дии Ной харахпыт омун бөҕө. Биһиги уолаттар киһибит кэпсээнин сыыска- буорга түһэрбэккэ истэ олорор дьон:
    - Ноо- диэн өссө тэптэрэн биэрэбит..
    Ол Ной харахпыт кэпсээнин истээри уопсай хоһун аайыттан бииргэ үөрэнэр уолаттарбыт киирэн айахтарын атан олороннор истэллэр. Биһиэхэ даҕаны онон-манан сылдьыбыт уолаттардаахпыт Ол гынан баран биир да уол итинник бултаабатаҕа чуолкай буолан,ким да мөккүспэт.
    Онтон ол киһибит кэпсээнэ үчүгэйэ бэрт буоллаҕа.
    Киэһээни аспытын үссэнэн баран ,түүн хаас ытыытыгар дылы иллэн буолан хааллыбыт.
    Биир күн бултаһан баран , бу эҥэр хааһы хайдах бултуулларын көрбүт уонна кыттыспыт киһи быһыытынан ,.ити өлөрбүт хаастарбытын ,оҕо,дьахтар аймах тахсан хомуйарын удумаҕалатан ,чөмчөкөм иһигэр киллэрдим. Дьэ кырдьык кыстык астара эбит. Нэһилиэнньэ барыта тахсан кыттыһан бултуура ,бул бырааһынньыга эбит.
    Бары даҕаны сылы быһа кэтэстэхтэрэ.Чугас билсиспит буолан, дьиэлээх хаһаайыммын кыта кэпсэтэбин.
    -Дьэ, ити кырдьаҕастарбыт манна тахсарбытыгар,биэрэк устун туспа арахсан барбыттара.Бу хайа үрдүттэн кырдьаҕастарбын көрө сатаатым да, ити тумус кэннигэр түһэн хааланнар көрбөтүм. Кинилэр тугу гыналларый?
    -Ол дьонун туспа улэлээх-хамнастаах дьон ,биһиги сыыһа-халты туттубуппутун ситэрэн биэрэллэр.Биһигиттэн араанньы ,ситэ өлөн түспэтэх эбэтэр ытыллыбыт хааһын Эбэҕэ баран түһэр уонна сүүрүккэ оҕустаран аллараа устар.
    Мантан аллараа икки биэрэстэ сиргэ өрүс сүнньэ уларыйар.Тумуһу эргийэ устар.Итиннэ өрүс саамай синньиир сирэ уонна сүүрүгэ биэрэккэ охсор. Ол охсор сиригэр «Пьяное горло» диэн ааттанар ыпсыыга кырдьаҕастар хаастары кэтэһэллэр.Өрүскэ түспүт өлбүт да араанньы буолбут хаастарын сүүрүккэ оҕустаран онно тиийэллэр .
    Кинилэр ол хаастары хомуйаллар, Бааһырбыт хаастары ситэри дапсыйан биэрэллэр.Онно эмиэ туспа булт үөрүүтэ-көтүүтэ. Сарсын төһөнү дьаһайбыттарын билиэхпит.
    Бу бүгүннү түүнүнэн бултаан бутэбит.Онон бүгүн үчүгэйдик туттумахтаан хаалаар.Ити биир рюкзака дорубуонньук уонна буорах баар .Онон эбии ботуруонна ииттэн кэбис.
    Ити киэһээ хараҥарыар дылы ботуруон ииттэн таҕыстым.Били бу иннинээҕи түүн курдук буолла.сыҥаахпыт иһиэр дылы,саабыт итийэн хаалан силлии сылдьыар дылы ытыы буолла.
    Кэлин олох ыксаабакка,олох тииргэ турар курдук,бу эмис ,бу көтөх хаас диэн санааҕар араара-араара ытар буоллум. Ыттаҕым аайы суулларабын. Баара бэрт.
    Сүрүннээн алтыс остуолга дылы олорооччулар ытар эбиппит.Эмиэ халлаан сырдыыта хаастарбыт тэйэн хааллылар .Биһиги хомунан,төттөрү барар аатка бардыбыт.
    Уопсай өйбүт-санаабыт өрө көтөҕүллүүулээх. Бары «Вася бороданы» хайҕыыллар.
    -Үчүгэй .ыраах сырдатар лаампалары булбуккун.Онон быйыл бултуйдубут -дииллэр.
    Онтон мин хаһан даҕаны маннык өлгөм булка сылдьыбатах,хараҕым туолан сөрү-сөп буола сылдьабын. Сотору тракторбыт бирилээн-тарылаан кэллэ. Хайаттан танҥары анньыныы буолла.Хайа тэллэҕэр тиийбиппит,оҕо - дьахтар бөҕөтө хаас хомуйа сылдьаллар. Биһиги онно тиийээт көмөлөспүтүнэн бардыбыт.
    Хайдах да буоллун ,биэстии хааһы холбуу тутаат,монньуларыттан иирэ талаҕынан ыбылы тардан баайан кэбиһэр эбиккин уонна онтукаҕын аҕалан биир сиргэ мунньан кэбиһэ5ин.
    Тракторбыт прицебэр таһаҕаспыт үрдүгэр төһө батарынан хааһы симэн баран дэриэбинэҕэ ыытан кэбистилэр.Ол курдук тракторбыт хаста да кырынар эбит.Ол хаастарбытын, ол «Кривошапкин» атыыһыт подвалыгар туһэрэллэр. Онно эмиэ туспа олохтоохтортон биригээдэ тэриллэн улэлиир.
    Бары даҕаны тус-туһунан эбээһинэстээхтэр ,үчүгэйдик эрдэттэн тэринэн ньэһилиэнньэ барыта кыттыһан бултуур эбит.
    Биэс-алта киһини аллараа кырдьаҕастарга көмө диэннэр ыыттылар. Мин бэйэм интириэһиргээн ол дьонно кыттыстым.Өрүһү кыйа аллараа диэки икки биэрэстэ курдук сири хаамтыбыт.Эбэ биэрэгин икки өттүгэр олохторун оҥостуммуттар.
    Сүрүн хамаанда өрүс уҥуор өттүгэр эбит. Биһиги тиийэрбитигэр ,бэтэрээ биэрэккэ тиксибитэр. Онно көрдөххө биэрэктэн тирэннэрэн баран уһун тиит маһы ,өрүһү туора түһэрэллэр уонна,мас төбөтө хамсаабатын диэн мас оройуттан быалаан баран биэрэккэ таттаран, хатаҕалаан кэбиһэллэр .Ол тииткэ эргэ алдьаммыт илимнэри иилэн ууга туһэрэн эбии тутулук оҥороллор. Ол маскар эбэтэр илимнэргэр өлбүт хааһын кэлэн иннэн хаалар. Сатыытын ытан дьаһайан кэбистэхтэринэ эмиэ итиннэ кэлэн иннэр эбит.Ону мас тыынан киирэн хомуйан ылаллар. Ахсаанын билбэтим буолан баран,балачча элбэх хаас хомуллубут.
    »Пьяное горло» диэн сирдэригэр хайа сирэйэ туруору буолан ,хайа Эбэҕэ олус чугаһынан ааһарынан манна трактор сытаан сылдьыбат .Ол иһин биэс мас тыыга ол хаастары толору симэн баран , тыыбытын «бурлактар» курдук соһон дьоммут диэки хаамтыбыт.
    Тиийбиппит дьоммут трактордарын хаста да ыыппыттар.Биһигини кэтэһэн олороллор. Тэриллэрбитин,хаастарбытын барытын тиэйэн кэбистибит.
    Булчуттар бары мустубучча ,оллоонноон олорон үөрдүбүт. Сылаас чэй истибит. Байанайтан,Эбэлэриттэн,,аны эһиил эмиэ бу курдук өлгөм булду биэрдин диэн көрдөһөн ,эмиэ аал-уотка хааннаах айах туттулар
    .Ол кэнниттэн дьэ өйдөөтүм,куска тоҕо кыһаллыбаттарын. Итиччэ үлүгэр хаас курдук улахан көтөрүнэн бырахса сылдьан ,киһи эрэ куска кыһаллыа суох курдук .
    Хоту дойду дьонун булуустара ,бу биһиги ункучахпыт курдук буолуо дуо?Тракторынан ол булуус иһигэр хаамтара сылдьаллар.Сүрүн көрүдүөргэ тахсар гына аҕа аймах оҥхой курдук хастан туспа ункучах курдук бэйэтигэр оҥостор .
    Өлүүн барыта онно киирэн кыстанан хаалар. .Биһиги эдэр уолаттар булт бутэһигэр ,ол оҥхойдорунан кырдьаҕастар хаастарын тус –туһунан өлүүлээн уурталаан кэбистибит.
    -Ити курдук,ол дойдуга хааһы бултууллар эбит. Бу икки куул хаас ,итэҕэйбэт буоллаххытына,ону дакаастаабат дуо?- дии –дии биир куулу арыйан баран,атын хостортон кэлбит уолаттарга биирдии хааһы туттартаан кэбистэ.
    Оччону көрөн туран,тугу утары саҥарыаххыный.Кэпсээнэ эбиилээҕин билэбит гынан баран,икки куул хаастаах кэлбитинэн ,ол дойдуга хааһы бултууллар да эбит өйдөбүллээхпит.
    Ной харахпыт өссө халлаан тымныйдаҕына,айан суола аһылыннаҕына өссө ыытыахтаахтар –диэн барыбытын төрүт да саҥарбат оҥортоон кэбистэ.
    - Ол ,Өймөкөөнҥө сылдьыбыппын барытын кэпсээтэхпинэ ,бүгүн төрүт да утуйбат буоллахпыт. Ити икки куул балык, ити турааччылар куобахтар. Онтон бу балар кустар.
    Бачча элбэх аһы бүгүн харайан кэбиһиэ этибит.Буорту буолан хаалыа .Хатаска олорор бииргэ олорор однокурсникпытыгар Өлүөскэҕэ илдьэн биэриэххэ.
    Такси сакаастаан бэйэтин ыытан кэбистибит. Сөҕөбүт эрэ. Ама да булт баарын иһин:
    -Итиччэ хааһы ытыахтара дуо? –дэһэ- дэһэ бэйэ-бэйэбит сирэйбитин эрэ көрсөбүт.Киһибит кустаабытын уонна куобахтаабытын истиэхпит турдаҕа. бултаах кэлбититтэн саллабыт.Онтон кэлэр кэмнэргэ аны Ной харахпыт хайдах балыктаабытын,ку

    0
Обратная связь