Күндү форум олохтоохторо!
Бу форум Дьоһун саас форуму кытта холбонно, саҥа холбоһуктаах форум Сахалыы диэн ааттаах.
Бу сирэйгэ саҥа теманы эбэтэр комментарийы суруйуу кыаллыбат, ол гынан баран холбоһуу иннигэр суруллубуту ааҕар кыах хаалар.
Саҥа Сахалыы холбоһуктаах форумҥа киириҥ, кэпсэтиҥ!
ЫАЛЛАРЫМ.
УРУТ.  -    2146
ЫАЛЛАРЫМ. Үнүр оптуобус тохтобулугар, табахтыы олорор, киһи аттыгар кэккэлэһэ олордум. Иккиэбит эрэ. Мин таах олоруохтааҕар кэпсэтиини саҕалаары, дорооболоһон баран эттим - " Табаххын быраҕан кэбис мин быраҕан абыранным" диибин. Киһим мин диэки соһуйбуттуу хайыһа түстэ. Ээ диэн саҥа аллайан баран эттэ олох кыайтарбат табах, хаста да быраҕа сатаатым да, хос хос табахтыы турабын, диэнтэн кэпсэтиибит саҕаланна. Кэпсээнньитим, бааһынайдыҥы хааннаах, алта уонугар чугаһаабыт, уойары баһылыы сатаабыт эбит. Дьэ дьикти кэпсээннээх буолан биэрдэ. Мин диэки көрүтэлээн баран, биири кэпсиибин дуо? Оптуобускар ыксаабат буоллаххына, диэтэ. Миэхэ баҕар суруйарбар көмөлөһүө дии санаан үөрүүнэн сөбүлэстим. Дьэ оччоҕуна иһит диэн баран эмиэ табаҕын уматынна уонна буруотун дириҥник эҕэрийэн, буруотун муннутунан бурханнатан баран кэпсээнин саҕалаата. Куоракка киирэн олохсуйбутум балайда ыраатта. Бу санаатахха отуттан тахса сыл буолбут эбит. Ол тухары куорат иһигэр, таһыгар элбэхтэ көстүм, элбэх дьиэ аанын арыйдаҕым саптаҕым. Араас дьону кытта билсэн, сорохтору кытта кыыһырсан, эйэлэһэн, олор ортолоругар үтүө да дьону кытта ыаллыы олордум, хаһан бэйэм дьиэлэниэхпэр дылы. Олортон биир ыаллыы олорбут дьоммун өйдөөн хаалбыппын. Ону кэпсээн көрүүм. Оччолорго ыал буолан, үс оҕо амарах аҕата буолбут кэмим. Үлэбэр барарбар, кэлэрбэр биир чааһынай дьиэ аттынан орох оҥостон сылдьарым. Бука сэрэйдэххэ дьиэ хаһаайына, сааһыра барбыт, бэйэтигэр сөп эттээх сииннээх, орто уҥуохтаах, олбуорун аанын аттыгар, маһынан оҥоһуллубут олбоххо, табахтыы олорор буолара. Бастаан кэпсэппэккэ аттынан ааһар этим, кэнники дорооболоһон, сыыйа билсэн, кэпсэтэн ааһар буолбутум. Оҕонньорум, киэһэ төннөргөр табахта атыылаһан кэлээр эрэ диэн үлэһэр буолбута. Сороҕор олбуорун быыһыгар харчытын кистии аспыт буолара. Мин табаҕын аҕаллахпына олбуоругар кистэл соҕустук ыйаан хаалларан ааһар этим. Оннук билсибиппит. Күн аайы иккилии хаа бөлөмүөр диэн бөппүрүөскэни атыылаһыннарар. Мин күҥҥэ иккилии хаа табахтыырыттан салла санаан, биир күн ыйыттым. Эн бу күҥҥэ икки хааны табахтыыгын дуо? диэн, оҕонньорум, мүчүк гынан баран хардарда. Мин эмээхсимминээн иккиэн табахтыыбыт, уһун күнү быһа эмээхсиннээх оҕонньор тугу гыныахпытый диэн баран, миилэтигэр биир хаалбыт тииһэ, күлэн айаҕын аппытыгар, элэс көстөн ылла уонна дьиэҕэ киирэн, эмээхсиммин кытта билсэ таарыйа, киирэҥҥин чэйдээ диэн баран, дьиэтин диэки көрө охсон ылла. Мин сонун аһы аһыахпын баҕаран дуу, эбэтэр астарын сарсын киэһээҥҥи диэри бэлэмнээтиннэр диэн саныы охсон, ыксаабыта буолан аккаастанан, сарсын үлэм кэнниттэн чэйдиэхпит диэн болдьоһон араҕыстыбыт. Сарсыҥҥы күн эмиэ икки хаа бөлөмүөр уонна биир иһит аһыы утах кэһиилээх олбуордарын тоҥсуйдум. Миигин кэтэспит буоланнар оҕонньор сып сап хааман кэлэн, аанын арыйа туран, чэ киириэххэ, эмээхсиним ас амтаннааҕын буһаран эйигин күүппүтэ балайда буолла, диэн кэпсээтэ. Дьиэҕэ киирбиппит эмээхсинэ самабаартан чэй кута турар эбит. Мин соммун көкөҕө ыйаан, илиибин суунан, остуол диэки баран истэхпинэ эмээхсинэ чэпчэки баҕайытык хааман кэлэн илии тутуһан дорооболоһоот итиннэ олор диэн олоппос диэки ыйда. Мин кэһиибин өйдөөн, төттөрү баран табаахпын уонна биир иһит аһыы утахпын, кууркабыттан хостоон, дьиэлээх хотуҥҥа утары ууннум. Эмээхсиним сыыдам баҕайтык ойон тураат ыскааптан арыгы иһэр иһиттэри ылан, толортуу оҕуста. Хортуопуйдаах эти баһан сии олорон, бэйэм туспунан кэпсиибин, ол быыһыгар арыгыбытын иһэбит. Мин кырдьаҕас дьонтон ону маны ыйытыахпын толлон дуу эбэтэр сөбүлүөхтэрэ суоҕа дуу дии санаан тугу да ыйыталаспаппын, наар бэйэм уонна үлэм туһунан кэпсиибин. Оҕонньору таһыттан көрдөххө куйахатыгар улахан соҕус уһун субурхай, чэр килэпэчийэн көстөр уонна хаҥас илиитин ситэ хамсаппат, сэрэнэн хамсатар. Эмээхсинэ да элбэх сиргэ үлэлээбит эбит. Тыыл бэтэрээнэ эбит Холхуоска суруксуттуу да сылдьбыт. Ол кэпсэтэ олорон эмээхсин сорох этиилэрин дьиктиргии истэбин, революция кэмигэр игин дэтэлээн ылар. Дьэ оннук кэпсэтэн баллыгыраһан баран, дьиэбэр барардыы хомуннум. Атаaралларыгар кэлэ бара сылдьар буолаар диэн алҕатан тахсан бардым. Ол кэннэ үлэбин уларытан, атын ыллыгынан сылдьарым. Оҕонньордоох эмээхсиҥҥэ сылдьарым аҕыйаан, биирдэ эмит киирэн тахсар буолбутум. Биирдэ маҕаһыыҥҥа наадабын ылаары киирбитим оҕонньорум онно баар эбит. Дьиэбит тэйиччи соҕус син ону маны кэпсэттибит. Оҕонньорум олох да уоттаах сэрии кыттыылааҕа эбит.1924 сыллаах төрүөх. Санныбар бааһырыылаахпын, онтум дьархаран сордооччу. Бу кэлин саҥа аппараат айаннар оскуолка тобоҕун хостооннор, онон син ыарыыбын үмүрүттүлэр диэн сэһэргээтэ. Мин ону истибиччэ ыйыталаһан бардым. Ханна, хаһан, хайдах? Ону маны быстах кэпсэтэн оҕонньор олбуорун аттыгар кэлэн олбоххо олордубут. Сэрииһитим кэпсээниттэн өйдөөн хаалбыппын кэпсиим. Мин 1924 сыллаах төрүөх буоламмын 1942 сыллаахха уон аҕыс сааспын сэрии үгэнигэр туолабын. Дьокуускай куораттан сэриигэ барабын. Бэс ыйын 7 күнүгэр сэриигэ ыҥырыллабын. Военкомат дьиэтин таһыгар элбэх киһи мустубут этэ. Доруобуйабытын көрдүлэр, баттахпытын күлтэччи кырыйан кэбистилэр уонна баанньыкка сырытыннардылар. Мин ыҥырбыт күннэригэр айанныырбыт буолуо дии санаабытым. Сарсыҥҥы күнүгэр бэс ыйын 8 күнүгэр стройдатан баран ньуучча тыйаатырыгар илдьэн лиэксийэ, тыл эттилэр уонна кэнсиэр көрдөрөн баран, киинэ көрдөрөр дьиэҕэ илдьэн, киинэҕэ сырытыннардылар. Ийэлэрбит, балтыларбыт үксэ дьахтар аймах, барахсаттар, биһигитини ханна илдьэллэр аҕалаллар да, барытыгар батыһа сылдьаахтыыллар. Быыс көһүннэ да чугаһаан кэпсэтэ сатыыллар. Ытаһан харахтарын уутун былааттарынан соттоохтууллар. Мин ийэм олор толоругар эмиэ баара. Сэриигэ барар күммүн бүгүҥҥү күн курдук өйдүүбүн. Бэс ыйын 9 күнэ, сарсыарда военкомат иннэ толору ийэлэрбит, аҕаларбыт, чугас дьоннорбут бааллара. Мин аҕам эмиэ кэлбит этэ. Аҕам сүбэтэ элбэх этэ. Өстөөхтөн толлуон бэйэҕин өлөрүө диэн күүстээх тылардаах сүбэлэри этитэлиир. Ийэм барахсан халыҥнык таҥна сырыт уонна тото аһыы сырыт диэхтиирэ. Билигин да кулгаахпар иһиллэргэ дылы. Ол турдахпытына, холтуустаах тойон тахсан хаһытаан ыыра баран строится диэтэ. Биһи эмиэ кэккэлэһэ турунан кэбистибит. Эмиэ ньууччалыы элбэҕи саҥаран силэ бырдаҥалаата уонна түмүк тыла Победа будет за нами диэн баран кэтэҕэ туллуох айылаахтык чиккэс гынан чиэс биэрдэ. Миигин батыһын дьиэн баран Өлүөнэ өрүс диэки сирдээн хаамта. Атаарааччылар эмиэ кэннибититтэн, биһигини атаараары субуруһан батыһан иһэллэрэ. Бириистэҥҥэ кэлбиппит "Лермонтов" диэн ааттаах теплоход кэтэһэн турара. Дьоҥҥутун кытта быраһаайдаһын диэн хамаанда биэрээтин кытта кытыл аймана түстэ. Ийэм кууһан туран, ытыырын быыһыгар тугу эрэ саҥара сатаахтыыр. Аҕам санныбын таптайарын быыһыгар ийэбин уоскута сатыыр. Эмиэ хаһытаан кэккэлэһиннэртээт уҥа өттүттэн биир - биир киирин диэн хамаандалаата. Биһи хаһан да көрбөтөх устар аалбытыгар балайда симиллэ сатаатыбыт. Тыраабы ылааттарын кытта теплоходпут ынчыктаан эрэрдии үөгүлээт Өлүөнэ эбэбит үөһүн диэки уһунна. Ийэлэрбит, аҕаларбыт ыраахха дылы далбаатаһа хаалаахтаатылар. Сорох ийэлэр тобуктарыгар дылы ууга киирэн туран былааттарынан далбаатаахтыыллара. Оннук атаарыллан ийэ дойдубутун өстөөхтөн көмүскүү барбыппыт. Хата мин дьонум наһаа аймаммакка атаарбыттара. Өлүөнэ дохсун сүүрүгүн өрө уста турдубут. Син балай да айаннаатыбыт. Холтуустаах тойоммут сотору-сотору политзанятия ыытар. Өстөөх ханан сэриинэн киирбитин төһө таанкалааҕын төһө сөмөлүөттээҕин кэпсиир. Күҥҥэ хаста да дакылаат ааҕар. Бу санаатахпына ис турукпутун сэриигэ бэлэмниир эбит. Элбэх да этибит үс этээһинэн толору симиллэн тыыһынча курдук этибит. Уона алтыс күммүтүгэр, Үс Кукка барыбытын кытылга таһаартаан, эмиэ кэккэлэһиннэртээт"шагом марш" диэн хамаанданы кытта, иннибит диэки хаама турдубут.
Ответов 5
  • 1905
    1 апреля 2020
     

    үЧҮГЭЙ КЭПСЭЭН БЫҺЫЫЛААХ.САЛҺЫЫТА?

    0
  • Урут
    1 апреля 2020
     

    Син балайда хаампыппытын кэннэ сарай иһигэр киллэртээтилэр. Сынньанын диэн баран сирдээччибит дьон быыһыгар сүтэн хаалла. Син балайда олордубут, сыттыбыт. Үссэнэн да ыллыбыт. Онтон эмиэ сирдьиппит баар буола түстэ да хаһытаан барыбытын кэккэлэһиннэртээн баран миигин батыһын диэн баран арҕаа диэки хаамта. Биһи батыһабыт эрэ. Ол баран иһэн ким эрэ күллэртиир, ким эрэ дьээбэлэнэр. Син балайда хаампыппытын кэннэ, уһун субурхай дьиэ иннигэр тохтотоот сирдьиппит биһигитини кэтэһэн турбут байыаннай таҥастаах, орто саастаах киһиэхэ чиэс биэрэн баран тугу эрэ ньууччалыы саҥаран эҕэрдэлэтэ сатаата да биһи түҥ таҥ, урут хойут хаһытаһа сылдьабыт. Илиитинэн сапсыйан баран сирдьиппитин кытта илии тутуһан дорооболосто уонна тугу эрэ кылгастык кэпсэтэн баран, сирдьиппит биһи диэки эргиллэн чиэс биэрэн баран, эһи мантан антах бу лейтенант дьаһалын истэҕит, диэтэ уонна чиккэс гынан, чиэс биэрэн баран, дьиэҕитигэр этэҥҥэ эргиллэн кэлэргитигэр баҕарабын, диэн баран, сүүрэн тиийэн массыынаҕа олорон бара турдулар. Биһи сайыспыттыы көрөн хааллыбыт. Тойоммут тугу эрэ саҥарда да мин тугу да өйдөөбөтүм. Өссө ыраата барар үһүбүт дэһэллэр. Ол түүн иһирдьэнэн таһырдьанан хонон турдубут. Ас түҥэтэн аһаттылар. Тимир иһиттээх эти онно бастаан амсайбытым. Аһаан бүтэн саҥа кэпсэтиэх курдук буолан истэхпитинэ тойоммут таһырдьа дьиэ иннигэр стройдаан диэн хаһытаата. бары таһырдьа тахсан кэккэлэһэ турбуппутун кэннэ эмиэ киһи өйдөөбөт тылынан саҥара саҥара төттөрү таары хаамыталаата уонна эмискэ кэдэх кынаат, эмиэ чиэс биэрээт, дьиэтин иһгэр киирэн хаалла. Үс Куттан полуторка диир бүрүөһүннээх грузовойга тиэллэн, сыйылыннара турдубут. Дьэ да устар аалбытыттан арыый эрэ түргэн, аны түҥ таҥ быраҕаттыра кытаанах айан этэ. Хата хаста да тохтоон, сынньатан абырыылларa. Айаннаан иһэн өрүстэрэ, үрэхтэрэ сахалыы ааттааҕыттан сөхпүтүм. Кута диэн кыра үрэҕи уонна Илим диэн мас муосталаах өрүһү ааспыппыт. Илим өрүс муостатын аттыгар, балайда өр тохтоон турбуппут. Илимск диэн дэриэбинэ, Илим өрүс үрдүгэр турар. Килдэммит уолун батыһан өрүскэ киирэн сирэйбитин харахпытын сууна сырыттахпытына, олохтоох кырдьаҕас тэлиэгэлээх атынан уу баһа кэлбитин, ньууччалыы билэр киһибит, муоста туһунан ыйыталаста. Маһынан оҥоһуллубут муоста диэтэххэ модьута, кэтитэ, уһуна. Оҕонньорбут биһи ыйытарбытын кэтэспит курдук улгум баҕайытык кэпсээбитинэн барда. Муостаны Антонов диэн эдэр киһи салайан туттарбыта. Барытын кэриэтэ илиинэн тутуллубут муоста. Наһыылка, хойгуо, губаалда, күрдьэх көмөтүнэн. Кэпсиирин быыһыгар уутун биэдэрэнэн баһан, мас буочукатыгар кутар. Биһи да көрөн турбакка көмөлөһө көмөлөһө кэпсиирин истэбит. Бастаан 1929 сыллаахха сирин уотун үөрэтэн балайда өр кэлбиттэрэ - барбыттара. Мин уу баһа кэллэхпинэ туох эрэ улахан кумааҕыны тэнитэн баран ол тула туран, кэпсэтэ, тугу эрэ быһаарса туралларын хаста да көрбүтүм. Онтон эмиэ сүтэн баран эмиэ баар буолаллара. Бастаан Москва проегын сөбүлээбэккэ уларытан, быһа сирэ манан диэн быһааран, бу дэриэбинэбит аннынан үлэлэрин саҕалаабыттара. Кэнники Антоновы кытта билсэн кэпсэтэн, бэрт борустуой оҕо эбит этэ. Мин кинилэргэ, үлэһиттэргэ уу таһар этим. Уолум да үлэлэспитэ мас таһыытыгар. Антонов Москвааттан үрдүкү дьаһаллар, каартанан көрөн быһаарбыттарын уларытан, сүүсчэкэ хаамыы кылгатан, оҥорбут муостата буолар. Бастакы проегынан дэриэбинэттэн тэйиччи тутуллуохтаах этэ. Дьэ аарыма улахан муоста этэ, аны кэтитэ, уһуна икки сүүсчэкэ хамыы курдук үһү. Бу үлүгэр элбэх тиит мастары үөһэ таһаартаабыт эбиттэр, элбэх да бэрэбинэлэри өсөһүннэрэн туттарбыттар - таттарбыттар эбит. Олох бу муоста бүтүүтүн саҕана Антонов кэлээскэлээх матасыкылламмыт этэ. Мин сураҕын эрэ истэр үс көлөһөлөөх көлөнү көрөн наһаа да сөхпүтүм, ымсыырбытым. Онтон сотору тыраахтардаммыт этилэр Сталинец диэн. Бу муостаны 1935 сыллаахха тутан бүтэрбиттэрэ. Ол иннинэ бу суолунан кыһынын эрэ сылдьаллара. 1938 сыллаахха Антонов Заярскайга тиийэр суолу оҥоро сылдьан, үлэтин отчуоттуу уонна тимир көлөлөрүгэр запчаас суруйтаран ылаары Иркутскайдаан баран, төннүбэтэҕэ. Киһибитин кэнники истибиппит Халымаҕа уон сылга болдьохтоон хаайыыга ыыппыттар этэ. Бэйэтэ туппут муостатынан Халымалаатаҕа. Хаарыан оҕону тоҕо хаайбыттара буолла диэн баран, куттаммыттыы тулатын көрүннэ. Икки кыыһа, кэргэнэ Билигин да Илимскэйгэ бааллар. Оҕонньор хантан иһэрбитин, ханна баран иһэрбитин билэн баран, тугу эрэ саныырдыы саҥата суох туран баран, чэ дьиэҕитигэр этэҥҥэ эргиллэн кэлэргитигэр баҕарабын диэн алҕаан баран, атын соруйан "нуу милый" диэтин кытта ата сүрэҕэлдьээбиттии тэлиэгэтин соһон оргуй хаамта. Кырдьык уһун муоста эбит, утары аасыһар гына оҥоһуллубут этэ. Биһи син айаммытын салҕаабыппыт син балайда буолла. Тохтоон кэтэсиһэбит, ол быыһыгар түһэн хаамыталаан көһүйбүппүтүн аһарынабыт. Лаппа хойут, ытыс таһынар хараҥаҕа тиийиэхтээх сирбитигэр кэллибит быһылаах. Хаһытаан, ыһытаан эмиэ стройдатаат иннибит диэки, уҥа хаҥас диэн соруйдаҕына барабыт эрэ. шЭмиэ туох эрэ дьиэҕэ киллэрэн, муостаҕа тэлгэммит тэллэхтэргэ сытаат утуйан хаалбыт этим. Сарсыарда холтуустаах тойоммут эмиэ кэккэлэһиннэртээн ким суоҕун, баарын бэрэбиэркэлээтэ. Сарсыардааҥҥы аһылыккытын теплоходка түҥэтиэхтэрэ, эмиэ миигин батыһын диэт, хаама турда. Килдэммит уола тылбаастаан абыраата. Кини айаҕа хамсыырыын кэтэһэр манаһар этибит. Киһибит сүрэҕэлдьээбэккэ тылбаастаан иһэринэн маладьыас этэ. Заярск диэн Ангара өрүс үрдүгэр турар дэриэбинэҕэ кэлбит эбиппит. Кытылга балай да кэтэһиннэрэн баран дьэ киирин диэн хаһыы иһилиннэ. Килдэммит уола аны Заярскай туһунан дьонтон ыйыталаспытын кэпсээтэ. 1927 сыллаахха Попович диэн киһи бастаан кыра дьиэ туттубут кытылга. Бэйэтэ бакенщик, ханан уу дириҥин чычааһын билэн, дириҥ сирдэринэн бэлиэлэргэ кыраһыын лаампаны, күн киириитэ уматар, эбэтэр күн тахсыыта умулларар үлэлээх эбит. Заярск диэн ааттанан, тэнийэн, дьон олохсуйан, рабочай бөһүөлэк, диэн сырдатта. Дьэ биһиэхэ барыта сонун, алаас оҕолоругар, тугу кэпсээбитин барытын сиргэ - сыыска түһэрбэккэ истэбит. Карл Маркс аатын иҥэриммит устар аалбыт, өрүтэ тыынан баран, кэтит көхсүн түгэҕэр ыардык ынчыктаан эрэрдии, уһутуталаан ылла уонна кытылтан оргуй тэйдэр тэйэн Ангара өрүс, утары анньар сүүрүгүн өксөйөн, өрүс үөһүн былдьаста. Эмиэ айаммытын саҕалаатыбыт. Дьэ эмиэ дьиибэлэһии, күлсүү. Ким да сэрии туһунан санаабат даҕаны. Бары түргэнник тиийэн, өстөөхтөрү кыайан - хотон, дьиэлэригэр төннө охсуохтарын баҕараллара. Мин да оҕотук санаам эмиэ оннук этэ. Холтуустаахпыт үөһэ этээскэ таһаартаан, аһаҕас халлаан анныгар, политзанятия диэни сотору сотору ыытар. Эн өйдөө өйдөөмө син биир кэпсиир. Сороҕор бэйэтэ эрэ күлэр-үөрэр. Биһи да хаалсыбаппыт күллэҕинэ тэҥҥэ күлсүбүтэ буолабыт. Сороҕор сытан, сороҕор олорон эрэ утуйабыт.
    САЛҔЫЫТЫН КЭТЭҺИН.

    УРУТ. 31 март 2020 сыл

    0
  • Магри
    2 апреля 2020
     

    Күүтэбин

    0
  • тиинч
    2 апреля 2020
     

    Бэртээхэй сэһэн быһыылаах, суруйан ис, күүтэбит.

    0
  • Нодуоьэ
    3 апреля 2020
     

    Бэрт кэпсээн, куутэбит.

    0
Обратная связь