1 месяц на форуме Автор Топ пользователь Все
Награды
1 месяц на форуме
1 месяц на форуме
Автор
Автор
Топ пользователь
Топ пользователь
1000 просмотров
1000 просмотров
Тэгичуок
  620
Сир дойду маҥан солко хаарынан бүрүллэн, сылаас сымнаҕас түүлүгэр утуйбуттуу, тыала-буурҕата суох чуумпу кыһыҥҥы күннэр этилэр. Руслан олорор нэһилиэгэ Эбэ Хотун илин өттүгэр тыа куулатыгар тайаан сытара, ол да иһин кыһыҥҥы кылгас күн сырдыга ойуур саҕаҕын саҥа салаан иһэн төттөрү ойуур кэтэҕэр саһан хаалара.
Нэһилиэктэн биир көс кэриҥэ тэйиччи сиргэ ыраас уулаах үрэх устара. Руслан тойонун кытары кыһыннары-сайыннары ол үрэхтэн водовоһунан уу таһаллара.
Руслан – саҥа сүүрбэ биэһин ааспыт эдэр уол. Үөрэҕи да сүгүн үөрэммэккэ, туох да анал идэни баһылаабакка төрдүс сылын водовозка шлангистыыр. Кини санаатыгар, уу – олох төрдө, шлангистыырын тухары хамнастаах сылдьыаҕым диэхтиир. Тойоно диэн – массыына хаһаайына уонна суоппара. Түс да таҕыс буоларыттан сылаарҕаан Русланы үлэҕэ наймыласпыта. Уол арыгы испэт, эдэр буолан истигэн, толоругаһын иһин сөбүлээн илдьэ сылдьар.
Төһө да чөл олохтоох буоллар, Руслан бэйэтин олоҕун суолун соломмотоҕо, төрөппүттэрин илиилэриттэн тахсыбатаҕа, муҥкук, кэнэн майгытыгар – бу олоххо буола турар быһыы-майгы киниэхэ суолтата суох курдуга.
Бииргэ үөрэммит доҕоро Антошка онуоха холоотоххо кини сааһыгар син элбэҕи ситистэ: үөрэхтэнэн кэлэн төрөөбүт түөлбэтин оскуолатыгар учууталлыыр, кэргэннээх, биир мааны кыыс амарах аҕата. Оҕолонуохтарыттан ыла Антошка тосту уларыйбыт курдук – күн былаһын тухары тугу эмэ да үлэлээн дьиэ кэргэммэр туһаны аҕалларбын диэбитинэн сылдьара.
Руслан кинилэргэ элбэхтэ ыалдьыттааччы, кэм-кэм сулумах бэйэтэ кэргэннээх доҕоругар көмөлөһөрө үгүс этэ, ол да иһин эдэр ыал аллар атаһа, Даайыска тапталлаах “убаайа” буолбута.
Былырыын Антошкалаах ыт оҕото ииттэ ылбыттара. Даайыска күнэ-ыйа бу кыра түү оонньуур курдук төкүнүйэ сылдьар кыылга баранара. Ыт оҕото барахсан, бэйэтэ да олус өйдөөҕө, Сайыына “Таммахтар” диэн ырыата тыаһаатаҕына инники атахтарынан ойо эйиэккэлии-эйиэккэлии Даайыскаҕа тиийэн кэлэрэ. Даайыска ити ырыа тылыгар баар: “тики таки чок-чок, тэки буки чычып-чаап” диэнтэн ытын оҕотугар “Тэгичуок” диэн наһаа бэйэтигэр барсар ааты иҥэрбитэ. Тэгичуогу бары сөбүлүүллэрэ. Руслан эмиэ, кини дьонуттан ас тобоҕун аҕалан бэрсэр идэлээҕэ. Арай Антошка, били ыт кэнниттэн тобоҕун, куһаҕанын хомуйар киһи быһыытынан хомуруйан көрөрө да, кыыһын атаах харахтарыгар ууллан хаалара, этиэхтээҕин да умнара.
Күн дьыл ааһарын тухары Тэгичуок төлөһүйэн, дьиэҕэ сүгүн-саҕын баппат мэник буола улааппыта, ааттаах-суоллаах тимир тимэхтэрдээх дьэрэкээн моойторук кэтэрдэн таһырдьа уйалаабыттара. Тэгичуок биир эрэ нэдиэлэ Даайыскатын суохтаан түүннэри улуйа хоммута, син үөрэнэн, улахан ыт олоҕун ылынан бааллан сытарыгар кыһаллыбат буолбута...
Биир кыһыҥҥы кылгас күн Руслан үлэтэ саҕаламмыта. Үрэхтэн кэлэн нэһилиэккэ киирэллэрин саҕана уонча ыт субуруһа сылдьалларын бэлиэтии көрөн “ыттар сыбаайбалаан эрэллэр дуу” дэспиттэрэ. Үлэлээн бүтэллэрин саҕана ыт ахсаана отуччаҕа тиийбит этэ. Дьиэлээри ыттар иирсээннэрин тумнаары доҕоругар Антошкалаахха таарыйарга санаммыта. Доҕоро:
– Киирэн иһэн Тэгичуогу көрбүтүҥ буолаарай? – диэбитинэн көрүстэ.
– Суох. Быһыылаах. Тоҕо ол босхо ыыттыгыт? Ыттар сыбаайбалаан эрэллэр дии.
– Ыыппатыбыт, улааппытын билбэккэ сылдьыбыппыт, күүһүрэн сыабын быһа тардыбыт.
– О, онтон сыбаайбаттан этэҥҥэ төҥнөр ини.
– Оннук, дьылҕата таайдаҕына эргиллиэҕэ, – диэн Антошка эмиэ уоскуйан, ыт туһунан кэпсэтиилэрин бүтэрбиттэрэ.
Руслан ыалга киэһээҥҥи аһылыктарын асаһан, тэлэбииһэр иннигэр олоро түһэн баран дьиэлээбитэ. Ол баран иһэн түүҥҥү им чуумпутугар ыттар үрсэллэрэ, ырдырҕаһаллара өй дуоранныыр кэриэтэ ханна эрэ, нэһилиэк түгэҕэр иһиллэрэ.
Төлөппүөн. Тойоно эрийэр:
– Таҥнан тахса тур! Уазикпынан тиийиэм.
– Туохха? – Уол өйдөөбөккө да хаалла, кини утуйардыы оҥостон баран киинэ көрө сыппыта. Тойонун тылын быһа гыммат буоллаҕа. Таҕыста, сотору буолаат массыына бурҕачытан тиийэн кэллэ.
– Илээт ыттара бүгүн кыра кыыспар саба түспүттэр! Ончу барыларын кыдьыйтыахпыт!
– О, хайдаҕый кыыһыҥ? Балыыһаҕа көрдөрдө дуо?
– Этэҥҥэ. Саатар ким ыта буолара биллибэт! Чэ, ким да ыта буоллун! Аҥар кырыытыттан! Ити сытар сааны ылаар!
Руслан кыра оҕону ытырбыттарын истэн мааҕыан тумнан барбытын үөрэ санаата. Уонна кыһыйбыт санаатыгар илээттэри кэһэттэххэ, хаан таһаардахха эрэ уоскуйуохтарын, иирсэн бүтүөхтэрин сабаҕалаата. Сааны илиитигэр ылан тутан-хабан көрдө, ботуруоннары чугас уурунан бэлэмнэннэ.
Тойоно икки саатын ылбыт эбит. Нэһилиэк кытыытын диэки үүрэн баран тоһуурдуох буоллулар. Ыттар даҕаны тугу эрэ биттэммит курдук, массыына чугаһаатаҕын аайы куота-көтө сылдьаллар. Ойуур кэриитигэр сытар бүтэһик уулуссаҕа дылы сырсыакаластылар. Быраҕыллыбыт дьиэлээх уһаайбаҕа тохтоотулар. Тойоно Русланы кэтэх өттүттэн үөмэн киирэн ытар туһунан сибигинэстилэр.
Уолга булчутун хаана уһугунна. Уруут-урут, хаһааҥҥыта эрэ, өрүс кытылыгар тиксэр ойуур тумулугар куобах үүрбүттэрин санаата – ол күн сүүрбэччэ куобаҕы биирдэ ытан турардаахтар, сүрдээх бааттаах күн да этэ. Бу курдук эмиэ тоһуурга олорон элбэх куобаҕы төкүнүйэ баран түһүөхтэригэр дылы дэлби ытан түһэртиирэ.
Тойоно эппит сиригэр тиийэн турбута, кини ыттаҕына саппай уопсар санаалааҕа. Ыттар отуччалар быһыылааҕа, биир ыты аллараа баттаабыттар, бары ол тула эргийэ-тулахачыйа сылдьаллара. Сотору буолаат саа тыаһаата, ону кытта ыттар биир сиринэн куотардыы сүүрдүлэр, Руслан эмиэ ботуруона бүтүөр диэри саатын биэстэ таһырҕатта. Саа тыаһаабыт уораана сүтээтин кытта ыттар ынчыктара иһилиннилэр. Хоймуун буолбут ыттар хойуу хаары оймуу сатаан баран быстардылар. Төһө ыт тыыннаахтыы куоппута биллибэт. Турбут сирдэригэр биэс ыт тута барбыт, уоннааҕылара аара куотан иһэн охтубуттар. Барытын аахпыттара уон үс ыт өлбүт эбит. Тойоно: “Уонна ытан уон үс ыт куһаҕана суох” – диэн аллайда. “Хаарынан көмөн эриэххэ, бөһүйдүннэр, сарсын киэһэ дьаһайыахпыт”. Төттөрү дьиэлээн иһэн тойоно кимиэхэ да кэпсээйэххин диэн тылын ылыннарда.
Руслан өр сааны туппатах киһи ол түүн уһуктан хаалан сүгүн утуйбатаҕа. Саатарын дьиэтигэр киирэн иһэн, дьоно бэлэмнээбит ас тобоҕун көрөөт Тэгичуогу саныы түспүтэ. Кини эмиэ иирсээҥҥэ баар буолуохтаах этэ дии... Эбэтэр? Тыыннаах эрэ буоллун. Ытыалыыр кэмнэригэр хараҥата бэрт этэ, ыт дьүһүнэ-бодото көстүбэтэ, көннөрү күлүктэрин эрэ көрөн ытыалаабыттара. Хаарынан да саба бүрүйэллэригэр хантан бу ыт диэн булан көрөөхтүөй... Тэгичуок эрэ түбэспэтэх буоллун... Даайыска барахсан аһыйан ытыырын эрэ истибэтэх киһи...
Сарсыныгар ыт өлүктэрин хомуйбуттара. Эмиэ хараҥа этэ, эрээри Руслан “Тэгичуогу эрэ булан көрбөтөрбүн” диэтэр да, өлбүт ыттар быыстарыгар Тэгичуок курдук моойторуктаах ыты булан көрө сатыыра. Тэйиччи сытар ыттары соскойдуулларыгар тойоно оруобуна көрүөн баҕарбатах моойторуктаах ыт өлүгүн аҕаларын көрөн тылыттан матта. Өлбүт! Өлөрбүттэр! Өссө бэйэтэ өлөрбүт буолуон сөп! Туох хара накааһай...
Онтон ылата Руслан санааҕа ылларбыта. Доҕоругар Антошкаҕа хас да күн ыалдьыттаабакка сылдьыбыта. Сэрэйиэхтэрэ диэн, үһүс күнүгэр сылдьарга сорунна.
– Дорообо! Эмиэ ыт аһа аҕаллыҥ да?
– Ээ, суох... – Руслан тутуллубут киһи курдук дьүһүн кубулуйда, уйатыгар уу киирдэ. Ыт өлбүтүн билбэт киһи чахчы ыт аһа аҕалыан сөп этэ дии, аҕалар бэйэлээх этэ.
– Сэрэйбит курдук. Тэгичуокпут барахсан төҥнүбэтэ, эдэр ыт аксакаал ыттарга киирэн биэрдэ быһыылаах, тутан сиэбиттэрэ буолуо... Саатар өлүгүн булан, моойторугун өһүлэн сиэрдээхтик харайбыт киһи баар ини! – диэн Антошка кутурда.
Даайыскаҕа эппэккэ сылдьаллар эбит, улахан ыт буолан ойуурга бултуу барбыта, ас булунарын тухары төҥнүө суоҕа дииллэр эбит. Эмиэ чэйдэһэн, Даайыскалыын оонньуу түһэн, тэлэбииһэр көрсө түһэн баран дьиэлээбитэ. Хата ыттар тутан сиэбиттэр диэн саныыллар эбит диэн үөрэ санаабыта, хайдах эрэ бэйэтин ыар буруйуттан босхоломмут курдуга.
Ый түргэнник элээрдэн ааспыта, бастакы сааскы салгын сайа охсон нэһилиэк тыына да уһуктубут курдуга. Руслан били ыты өлөртөөбүт түүннэрин умнубута, эмиэ үгэс курдук доҕоругар Антошкалаахха ыалдьыттыыра. Күн уһаан нэһилиэк кытыытыгар дьаарбайар дьон элбээбит быһыылааҕа, биирдэ бассаап ситимигэр сыбаалка ойууругар уонтан тахса ыт өлүктэрэ “сиэрэ суохтук” быраҕыллыбыттарын суруйбуттара. Ким эрэ өлөртөөн баран бырахпытын чопчутук дакаастаабыттара.
Ити суругу ааҕан баран Руслан эмиэ санааҕа баттаппыта. Ыраах да илдьэн бырахпаккалар! Баҕар Антошка кыһаллыа суоҕа диэн буолуо, баҕар билэ иликтэрэ диэн дуу, доҕоругар тиийбитэ. Дьиэтигэр киирэн иһэн күүлэҕэ, аан чанчыгар Тэгичуок моойторуга ыйанан турарын бэлиэтии көрө охсубута. Төһө да куттаннар, бэйэтин биллэримээри дьиэҕэ киирдэҕэ дии.
– Ол иһин даҕаны! Сиэбиттэр! – диэн Антошка кыйытта олороро. – Туох сүөһү, хара бэкир дьоннор ыт оҕотун тыыныгар турдулар аа?! Эдэр булчуттар буолуо, илиилэрэ-атахтара кыһыйан, ыттар иирсээннэрин туһанан, спортивнай интэриэстээх тахсан ытыалаан оонньообуттара буолуо... Кимнээх буолалларын билиэм да, кинилэр да кыылларын-сүөллэрин тыыннарыгар турар инибин! Акаарыга акаары курдук сыһыаннастахха өйдүүллэр...
Руслан нэһиилэ тулуйан истэрэ. Антошка ити кинини кырыы олорорун билбэт буоллаҕа, ити этиллэр тыллары бэйэтигэр ылынарын. Өр буолбатаҕа, сып-сап чэйдэһэ охсоот куотарга тиэтэйбитэ.
Ханна да сырыттын, тугу да гыннын, оннооҕор аралдьыйа таарыйа киинэ көрдөҕүнэ даҕаны барытыгар Тэгичуок дьүһүнэ, мөссүөнэ көстөн кэлэрэ. Арай биирдэ түһээтэҕинэ кини ыттар иирсээннэрин ортотугар баттана сытар, куотар кыаҕа суох, ыттар кинини быһыта тыыталлар диэҕи, суох, ытырбаттар эбит, босхолонуон баҕарар да, илиитэ-атаҕа кэлгиллибит курдук, дьэ арай ол сыттаҕына саа тыаһа өрө сатарыыр, дарабыынньалар ыарыылаахтык кини этигэр-сиинигэр батары кэлэн түһэллэр, көрдөҕүнэ Тэгичуок табыллан аттыгар сытына түһэр уонна бүтэһик тыыныгар: “тоҕо өлөртүүгүт биһигини... Иирсэрбит диэн биһиэхэ айылҕабыт, удьуорбутун салҕыыр үтүө үгэспит...” диир курдук...
Ити кэнниттэн Руслан улаханнык ыалдьыбыта. Тыас-уус, саҥа-иҥэ барыта кини оҥорбут ыар буруйун санатар курдуга, Тэгичуок сибигин биллэрэрэ. Паранойя.
Ыйы быһа илэ дуу, түүл дуу курдук ааспыта. Куттал суоһуура ынырык. Үлэтин түргэнник үлэлии охсоот дьиэ
Ответов 2 Написать ответ
  • Tolicus
    10 марта  

    Ыйы быһа илэ дуу, түүл дуу курдук ааспыта. Куттал суоһуура ынырык. Үлэтин түргэнник үлэлии охсоот дьиэтигэр кэлэн хоһугар бүгэрэ. Дьоно уол быһыытын-майгытын дьиктиргиир буолан барбыттара.
    Муус устар ый бүтэһик күннэригэр улуус киинигэр балыыһаҕа көрдөрө киирэр буолла. Улуус киинигэр айанныырга өрүһү туоруурдаах, өрүс эстэрэ чугаһаабыт буолан таксист дьонун бэттэх түһэртиир, пассажирдар сатыы туорууллар этэ.
    Атын сир атын сир курдук, билбэт киһитэ элбэҕиттэн дуу, тулалыыр эйгэтэ уларыйан дуу уол арыый да сэргэхсийэ быһыытыйбыта. Сылдьар сирэ элбэҕэ бэрт буолан киэһэ хойутаан хаалбыта. Ол иһин бассаап ситимигэр биллэриилэргэ “барсабын” диэн ыыппытыгар тута Антошка субуоннуу оҕуста: “Эн бүттүҥ да? Биһиги дьоммутунаан киирэ сылдьабыт арыый киэһэ барыахпыт, миэстэ баар, барсыаҥ буоллаҕа” – диэтэ.
    Руслан итини эрэ күүппэтэҕэ. Эмиэ санаа батталыгар оҕустарбыта. Кини Антошкаттан буолбакка, Антошка Тэгичуогу санатарын иһин көрсүөн баҕарбат этэ. Хайыай, атын техника көстүбэтэҕин иһин барсыахтааҕа.
    Аллараа өрүскэ түһэн уҥуор туораан испиттэрэ. Халлаан син балайда борук-сорук буолбут. Арай ол баран иһэн көрдөҕүнэ, өрүс ортотунан отучча ыт иирсэн хаары өрүкүнүтэ, бурҕачыйа сылдьаллар. Кини инники хааман иһэрэ, Антошкалаах оҕолоох эҥин буолан бытаарбыттара. Руслан өрүһү туоруу охсон массыынаҕа тиийдэрбин диэн тиэмпэтин түргэппитэ. Көрдөҕүнэ, ыт барыта иирсэ сылдьан тохтоон хааллылар уонна Руслан диэки умайыктаммыт харахтарынан көрдүлэр. Көрдүм эрэ көрбөтүм диэбэттии Руслан аны сүүрэргэ сорунна, ыттар бары кинини сырсарга туруннулар. “Быыһааҥ!” диэн уол хаһыытыы-хаһыытыы, төбөтүнэн кэннин эргийэн көрө-көрө нүдьү-балай сүүрэ турда. Ол сүүрэн иһэн көмүрүө мууска түбэстэ буоллаҕа, ууга дьылыс гынан хаалла.
    Аны бу түбэлтэни Антошка кэпсээбитинэн көрүөххэ: Руслан аллараа өрүскэ түһүспүтэ. Кини уолуйбут харахтаах этэ, балыыһаҕа көрдөрө сылдьаҕын дуо диэбитигэр эппиэттээбэтэх даҕаны. Улаханнык ыалдьыбыт дии санаабыт. Өрүс ортотугар чугаһыылларыгар үрдүк кыдьымах муустара чөрөйөн туралларын көрө-көрө, туохтан эрэ куттаммыт курдук сүүрэн барбыт. Антошка “Туох буоллуҥ, тоҕо сүүрдүҥ?” диэн хаһыытаан көрбүт да, “быыһааҥ!” диэн оттомо суохтук сарылыы-сарылыы үлүбээй сүүрэн иһэн муус тостубут быыһыгар түбэһэн ууга түспүт. Антошка сүүрэн тиийэн көмүрүө муустаах ууга булумахтана сылдьар киһини ойо тардан таһаарбыт...
    Балыыһа. Руслан уһуктубута, этэ-сиинэ хамсамматаҕа ырааппыт, ыбыс-ыарахан ыйааһыннаах суорҕаҥҥа баттана сытар курдук. Бастаан илиитин тарбахтарын хамсатан көрдө. Уһуун-уһун түүлтэн уһуктубут кэриэтэ, тугу түһээбитин саныы сытта. Ол сыттаҕына доҕоро Антошка киирэн кэллэ. Руслан кыбыстан туох диэн кэпсэтэн саҕалыаҕын билбэт:
    – Хайа, үчүгэй буоллуҥ да?
    – Быһыыта.
    – Өйдүүгүн да? Туох буолан ылбыккыный ити?
    – Суох, бырастыы...
    Антошка туох буолбутун кэпсээтэ. Руслан атыннык өйдүүр. Кини били ууга түспүтүн кэннэ Тэгичуок ууттан ороон таһаарар курдук өйдүүр: “баһыыба Тэгичуок, баһыыба! Эйигин өлөрбүппүн бырастыы гын, өлөрөр санаам суох этэ!” диэбитэ. Онуоха Тэгичуок түүтүн тэбинэн баран: “Бырастыы гынабын. Хаһан да, хаһан да уонна кыыл-сүөл тыыныгар турумаар!” диэбитэ уонна били отучча одуулан турар ыттарын диэки хаама турбута...
    – Тоҕо эрдэ эппэтэххиний? – диэн Антошка санааҕа ылларбыт Руслан болҕомтотун тарта, - Ама да буолтун иһин, син өйдүөм эбитэ буолуо...
    – Эн өйдөөбүтүҥ иһин, ыт барахсан хантан өйдүөй? Тэгичуогу мин олуһун сөбүлээбитим, дууһам иһинэн киирбитэ. Кыра эрдэҕиттэн көрөн-истэн, хайдах эрэ, эһиги аймах сорҕото, мин сүрэҕим сорҕото курдук этэ. Тэгичуогу өлөрбүппүн билэн баран олуһун да кэмсиммитим... Алҕас тахсарын тахсар, эрээри ыттары – киһиэхэ саамай бэриниилээх кыыллары харыстыахха баара...
    – Бырастыы гынабын Руслан. Эн соруйан өлөрбөтөх буоллаҕыҥ...
    Киһи уокка оҕустардаҕына, чаҕылҕаҥҥа түбэстэҕинэ, эбэтэр төбөтүгэр күүстээх доргуйуу ылан баран тыыннаах хааллаҕына талаана уһуктар дьикти көстүү баар диэбиттэрин курдук, Руслан ууга түһэн тахсыаҕыттан тосту уларыйбыта. Хоһуттан үөрэҕин туттарсан, онтун бүтэрэн, кэлин кэргэннэнэн, нэһилиэгэр ыт иитиитинэн дьарыгырбыта...

    0
  • 123
    11 марта  

    Үчүгэй да кэпсээн биир тыынынан аахтым

    0
Ответ на тему: Тэгичуок
Введите код с картинки*:  Кликните на картинку, чтобы обновить код
grinning face grinning face with smiling eyes face with tears of joy smiling face with open mouth smiling face with open mouth and smiling eyes smiling face with open mouth and cold sweat smiling face with open mouth and tightly-closed eyes smiling face with halo smiling face with horns winking face smiling face with smiling eyes face savouring delicious food relieved face smiling face with heart-shaped eyes smiling face with sunglasses smirking face neutral face expressionless face unamused face face with cold sweat pensive face confused face confounded face kissing face face throwing a kiss kissing face with smiling eyes kissing face with closed eyes face with stuck-out tongue face with stuck-out tongue and winking eye face with stuck-out tongue and tightly-closed eyes disappointed face angry face pouting face crying face persevering face face with look of triumph disappointed but relieved face frowning face with open mouth anguished face fearful face weary face sleepy face tired face grimacing face loudly crying face face with open mouth face with open mouth and cold sweat face screaming in fear astonished face flushed face sleeping face dizzy face face without mouth face with medical mask face with no good gesture face with ok gesture person bowing deeply person with folded hands raised fist raised hand victory hand white up pointing index fisted hand sign waving hand sign ok hand sign thumbs up sign thumbs down sign clapping hands sign open hands sign flexed biceps
  
Обратная связь
Предложения и замечания