Уважаемые пользователи, форум с 11 мая 2020 года объединился с другими республиканскими форумами под новым названием "Республика".
По этой ссылке добавлять новые сообщения невозможно. Все прежние темы с обсуждениями останутся доступными для чтения.
Добро пожаловать на объединенный форум "Республика"!
Ной харах балыкка сылдьыыта.
Баба5а Баатыр  -    3065
Ной харах балыкка сылдьыыта.
Баба5а Баатыр - 2 ч. назад 40
Ной харах хайдах балыктаабытын туһунан.
Ити хаас булдун кэнниттэн ситэри нэдиэлэ буолбата.Өймөкөөн сирэ-уота эмискэччи күөҕүнэн анньан кэбистэ.Тула өттүн хайалаах буолан,хайдах эрэ тэриэлкэ иһигэр сылдьар курдуккун. Ол тэриэлкэ иһигэр сылаас охсоотун кытта , кырыс сирдээх сиригэр күөх чээлэм от үүммүтүнэн барда.
Биһиги дойдубутуттан итэҕэһэ суох араас сибэккилэр сири-дойдуну киэргэтэн симээн кэбистилэр. Манҥай утаа ньургуһун сибэкки үүннэ,онтон биһиги эҥэр үүнэр сибэккилэр араастарын үгүс өттө манна кытта үүнэр эбит. Күммүт уһаан «Белые ночи» буолан барда.
Инньэ гынаатын кытта, олох үөйбэтэх өттүбүттэн иэдээн ааннаата. Биһи эҥэр кумаартан дэйбииринэн сапсынан ,ардыгар ытыскынан охсон эн-мин дэһэн сылдьар эбит буоллаххына, бу дойдуга туох да омуна суох сири-дойдуну халлаанҥа күн көстүбэт гына кумаар ыһан кэбистэ. Абытай бөҕө буола түстэ. Ханна да тиий кумаар былыт курдук уста сылдьар.
Ол ортотунан хаамтаххына,быыһыын-таһаан уруһуй буолан хаалан хаалар . Хайдах этин быһыылааҕын сиэркилэҕэ көрөр курдук көрүнэҕин. Миэхэ оннукка үөрэммэтэх киһи,кумаардар ыстаабыттара кыһыйара бэрдин иһин тарбаммытым, барыта баас буолан таҕыста. Ону барытын «зеленканан» соттубутум, «зеленый человечек» буолан хааллым. Оҕолорум күлүү гынар киһилэрэ буолан хааллым.
Биһиги соччо итэҕэйбэтэх сирэйбитин көрөн:
–Дьэ,эһиги санаан көрүн эрэ. Бу билигин мин хааман иһэбин дии? Бу хос иһэ бүтүннүүтэ кумаар. Көрүн, бу ааспыт сирим бу курдук оҥойон туран хаалар. Онтон сүтэр,эмиэ кумаарынан туолар. Оннук хойуу кумаар!
Дьиэ да иһигэр киирэн туһа суох ,киһи кумаартан куоппат алдьархайа. Дьиэм аанын,түннүгүн бүтүннүү бүөлээн,сетка таҥаһынан быыс тардан саба сылдьаҕын. Кэлин ыксааммын олохтоохтор курдук танҥа сылдьар буоллум.Уһун суккун сон кэтэбин,аллараа өттүгэр эрэһиинэ саппыкы, төбөҕөр сэлээппэ уонна кумаар сытаан киирбэт хайаҕастаах хара сетканы санныгар дылы туһэрэн кэбиһэбин. Кумаары эткэр чугаһатымаары, ырбаахын тимэҕин бүтүннүүтүн тимэхтэнэ сылдьаҕын.
Тугэҕэ тоҕо тэбиллибит биэдэрэ олох наадалаах тэрил эбит.Ону соһо сылдьаҕын.
Киһибит кэпсиирин омунугар икки илиитинэн далбаатаан бэйэтин быһыытын ойуулуу-ойуулуу ,онто да суох кыараҕас хоспутугар төттөрү –таары хаам да хаам буолар.
-Эс,бу киһи эмиэ тугу эрэ халытан эрэҕин- диэн доҕоро Данилка ыйытан киһитин өрө тэптэрэн биэрдэ.
- Ити монголлар уонна да истиэп атын норуоттара тоҕо уһун сонноох сылдьалларын билэҕин дуо? Сылаастан харыстанан кэтэллэр диирин буолуо? Ол эмиэ баар суол гынан баран,ити киэҥ нэлэмэн истиэпкэ ханна тиийэн саһан көҕүрэттэниэххиний? Кыратык тэйиччи хаамтын да,чохчойбутунан барар буоллаҕын.
Манна эмиэ оннук.Ол саһар сирин баар гынан баран , кумаартан харыстанан ол биэдэрэгэр чохчойоҕун. Суккун соннунан сабыннын да ,туалет бэлэм буола туһэр. Инньэ гынаннын ол биэдэрэҕин олох чугас илдьэ сылдьаҕын.
Кыһалҕаттан ,өйүм тиллэн ааны саба сылдьар сетканы икки аны быһан баран аллараа муостаттан эрэ үөһээ икки магниты ыйаан кэбистим, инньэ гынан дьиэҕэ киирдэххинэ ол магниттар бэйэ-бэйэлэригэр тардыһаннан кэннигиттэн ааным сетката бэйэтэ сабыллан хаалар . Инньэ гынан дьиэлээх тойоммуттан улаханнык хайҕанным.
Оскуолаҕа үөрэх бүтэн,оҕуруот олордуутугар хаалбыт звено оҕолоро бааллар. Ол оҕолору салайсабын. Ол оҕолорум мин хайдах танҥа сылдьарбын көрө-көрө истэригэр күлсэллэрэ буолуо да ,тас өттүлэригэр таһаарбаттар. Бары улэһит,бэрээдэктээх баҕайы оҕолор. Тугу эппиккин толорон иһэллэр.Инньэ гынан биир-икки чаас улэлээт иллэн буолан хаалабыт.
Урут сайынҥы кэмҥэ оскуола оҕолорун биир сиргэ кииннээн ,«лагерь труда и отдыха» диэни тэрийэн оҕолору улэлииргэ угуйаллара. Оннукка майгынныыр,атына диэн дьиэлэриттэн сылдьаллар.Үүннэрбит оҕуруот астарын атыылыыллар,онтукаларыттан хамнастаналлар.
Ол сылдьан: -Дьоммут бары балыкка бараары бэлэмнэнэ сылдьаллар, Эбэҕэ түһэр хайа үрэхтэригэр сотору “ дьарҕаа” балык ыама буолуохтааҕын- оҕолорбуттан истэбин. Оҕолорум кыра дьон начальнай кылаастар ,инньэ гынан улахан кэпсээннэрэ суохтар.
Оччону истэн баран , дьиэбэр тиийэн дьиэм хаһаайынын :- Балыкка илдьэ бараар- диэн көрдөстүм.
Киһим :- Балыкка барар санаам суох этэ. Эбэнэн аллараа түһэн ,хайаттан түһэр урэххэ тиийиэххэ наада,ороскуота бэрт .Онтон моторка бензинин аҥардаһар буоллаххына, барыахха сөп.Мин үөрүүнэн сөпсөһэн бензинигэр,аһыгар харчынан кыттыстым.
Бэйэтэ эппитин курдук, кинини эрэ көрө сылдьабын. Өр-өтөр буолбата ,биир үтүө күн моторкаҕа олорон Индигир өрүһү батыһан аллараа диэки уһуннубут .
Ону бу киһим сарсыарда туран баран :
-Бүгүн балыктыы барабыт! Ол кэнниттэн үгүс кэпсэтии суох. Миэхэ, сарсын балыктыы барыахпыт -диэн эрдэ этиэ эбит,онтукабыт суох буоллаҕа.Инньэ гынан бэрт түргэн хомунуу буолла. Дьиэбит Индигир өрүһү өҥөйө олорор. Хомуннубут да айаннаатыбыт.
Үс икки сүүстээх лиитэрэлээх мас буочукалары тиэннибит . Ол иһиттэргэ балыктарбытын тууһуохтаахпыт. Саамай сөхпүтүм диэн балыктыы баран дьон ааттааахпыт да илиммит да ,күөгүбүт да суох .
Инньэ гынан ол балыкпытын туох тэрилинэн балыктыырбын билбэккэ сылдьабын. Бу эҥэр ,Индигир хайа өрүһэ буолан сүүрүгэ бэрт эбит . Омуннаан эттэххэ уу үрдэ күөччэх эриллэрин курдук ,өрө ытылла олорор.
Саҥардыы мууһа барбыт буолан онон манан ситэ ууллубатах муустар,ол быыһыгар , сууллан хаалбыттарын уу аҕалбыт ,аҥардарыгар дылы биэрэккэ өрө сүүрэн тахсыбыт тиит мастар сыталлар. Ол мастар лабааларыгар тиийэн сааллыахха сөп курдук.
Мин «алаас оҕото» олус диэн куттанным.Бэрткэ сэрэнэн өрүс хомотугар турар корпуска киирэн олордубут.Өрүс сүнньүгэр киирэрбитин кытта биһигини сүүрүк охсон мотуоркатааҕар түргэнник устубутунан бардыбыт.Биэрэкпит икки өттүбүтүгэр эп элэннэс. Биэрэккэ анньылла сытар тииттэр лабааларын аннынан бэрт нэһиилэ аһаран биэрэ – биэрэбит устабыт.
Ол икки ардыгар муус кумахха анньыллан турарыгар иннэ сыһабыт.Эйиигин ,эн хара быаргын дьөлө түһэн үөлэн кэбиһиэх курдук уун-утары хоройон турар мастары тумнабыт. Корпуспут өрүс уутун долгунугар оҕустардаҕын аайы ,тула өттүм уу, ону кытта халлаан. Куттанан корпуска хамсаабакка ,хатанан баран олоробун. Иккиэн «харах» буолан олоробут.
Устан истэххэ өрүспүт ортотугар таас,кумах перекаттара көрсөллөр .Мотуорбут биинтэтин хаста да быһа оҕустардыбыт.Сирин –уотун , билэр эрэ киһи сылдьар дойдута эбит. Тулалыыр айылҕабыт хаартыската олус түргэнник уларыйталыыр.
Өр гымматыбыт Индигир хочотуттан таас хайаҕа кэтиллэ түстүбүт. Эбэ икки өттүттэн таас хайалар ыбылы анньан киирдилэр.Аара били,»Пьяное горло» диэн сиргэ биэрэккэ тахсан «культурнай отууттан» таастыйан хаалбыт биир куул туус ыллыбыт.Совхоз урут баржанан туус аҕалан иһэн , уу туһэн хаалан туустарын барытын манна сүөкээн кэбиспиттэр. Ону ,хата норуот онно манна туһана сылдьар.
Балачча сири уһуннубут.Киһим ыйааһын көҕүрэтэбин уонна кэлэн иһэн заправкаланыахпыт диэн икки сиргэ канистралаах бензиннары кумахха көмөн кистээтэ. Уҥа өттүбүтүттэн,балачча улахан үрэх кэлэн Индигиргэ холбосто. Аны Индигир өрүстэн туораан ол үрэҕинэн моторканан , төһө айаннатарынан уһуннубут.Онно көрдөххө үрэх устун балыктар уста сылдьаллара көстөр. Кэлин тиһэгэр хайаттан танҥары устар үрэххэ кубулуйда. Биэрэккэ икки моторка турар.Ол аттыгар тиийэн тигистибит.
Биэрэккэ тиксээт киһим икки балачча уһун титириктэри сугэнэн быһа оҕуста .Миигин дьаһайан ол титириктэргэ хас биирдиитигэр уончалыы оскуоманы курдаттыы саайтаран баран ,быкпыт оскуоматын плоскогубцанан күрүчүөк курдук токуруттаран кэбистэ.
-Бу бултуур тэрилбит . Атын туох да наадата суох. Биир биэдэрэ курдук тууста уонна куулларда рюкзакка уктан кэбис. Билигин барыахпыт. Мантан ырааҕа суох.Манна кэлэн хонуохпут.Ити дьоммут ханнык перекатка сылдьаллара буолла.-диэн баран үссэнэр аспытын, иһиппитин хомуоспутун хомуйсан киирэн барда.
Мин улаханнык муодарҕаатым.Бу тэрилинэн хайдаз балыктыырым буолла диэн испэр саныыбын.Эмиэ да күөгу буолбатах. Кһрүчүөгүттэн балык мүччү түһэ сылдьыах курдук.Чиэрбэбит да суох.Туох эрэ тэрил. Былыргы дьон курдук тэрилбит ,борустуойа бэрт . Кэмэ кэллэҕинэ билиэхпит диэн бэйэбин уоскутуннум.
!Хайаттан танҥары түһэр урэҕи батыһан өрө өксөйбүтүнэн бардыбыт.Арай ол иһэн көрдөхпүнэ үрэх бүтүннүү балык эбит.Үрэх уутугар баппакка үөһээнҥи хапчааннара көстөр.Бу үрэххэ хайаттан сыркыс уу түһэр сиригэр кэллибит.
-Дьоммут манна манҥайгы перекатка бааллар эбит -диэтэ аргыһым.
-Ону эн хантан биллин ?- диэн киһибиттэн ыйытабын.
- Үчүгэй буолсубут. Кэмигэр кэлбит эбиппит.Ити балыктыы сылдьар дьон суоллара-иистэрэ үчүгэй-
дии –дии хаан былаастаах ууну, балык истэрэ ууга уста сылдьалларын ыйан көрдөрдө.
-Кэл манна чугаһаа. Бу көр эрэ.
Мин ыллыктан туораан үрэххэ чугаһаан хайаттан сыркыс уу түһэригэр тиийбитим. Уум үрдэ барыта хаан, балык истэрэ уонна искэхтэрэ уста аҕай сылдьаллар. Ону хата балыктар бэйэлэрэ тоҕо –хоро үссэнэ аҕай сылдьаллар .
- Итиччэтигэр эн биһи иккис перекатка барабыт. Ити дьон балыктарын иһин хостоон кэбиспиттэрин сүүрүк манна охсон аҕалбыт.
Хайаны кыратык эрэ дабайан баран уһун остоох саппыкыны уу саппат буолаатын кытта ол сыркыс уубутун кэһэн туораатыбыт. Ол иһэн киһим үөрэн-көтөн,санаата көнньүөрэн киирэн барда.Ити кэнниттэн чаас курдук хааман баран били урэххэ түһэр иккис сыркыс уубутугар тиийдибит.
-Дьэ.кэллибит .Итиннэ арыый өксөйдөхпүтүнэ перекаттыа онно тахсан балыктыахпыт.
Сыркыспытын өрө өксөйдүбүт.Хайа үрэхтэрэ дьээбэлэрдээх буолаллар эбит.Сыркыс уубут эмискэччи хайаттан туруору соҕус иннэри сиринэн сүүртэ.Онно көрбүппүт балык бөҕөтө ол устун хайа оройун диэки устар эбит.Уубут чып –чычаас .Мин көрдөхпүнэ балыктарбыт хайа тааһыттан тирэнэ-тирэнэ устар курдуктар. Балыктарбыт арҕастара уонна үөһээнҥи лапчааннара көстө сылдьар.
-Кэллибит. Бу манна балыктыахпыт-диэн баран киһим биир кыра соҕус көнө ньуурдаах тааска таһаҕаһын барытын туһэрдэ.
-Балыктыыр сирбитигэр кэлбит дьон быһыытынан,байанай сиэрин-туомун тутуһуохха.Бэйэбитигэр сылааста киллэриниэххэ-диэт дьиэтиттэн аҕалбыт алаадьытын ылан сыркыс кытыытыгар киирэн:
- Тулалыыр эйгэм, сайыннары ууллубат хаар бэрг
Ответов 2
  • Баба5а Баатыр
    15 апреля 2018
     

    Баба5а Баатыр 08:52
    - Тулалыыр эйгэм, сайыннары ууллубат хаар бэргэһэлээх халлаанҥа чарбачыһар хайаларым,сүүрэр -көтөр кыылларым дьугуйданар күөх чээлэй аар тайҕам,көмүс хатырыктаах балыктарым устар Улуу эбэм Индигир иччилэрэ эһиэхэ саха омук угэһинэн алаадьынан айах тутан ,бу дьон хара санаалаах,күүстэринэн кэлэн биһиги тыынар харамайдарбытын сэймэктээн эрэллэр диэбэккэ, урукку курдук быдан дьыллар угэстэринэн сөбүнэн көрөн быйылгы кыстык аһылыга буолар гына көмүс хатырыктааххыттан бэрсэргэр көрдөстөҕүм буолуохтун. Дом.Дом.Дом.-дии-дии алаадьыларын сыркыс кытыытыгар биэрэккэ төгүрүччү тэҥитэн баран, ортотугар биир алаадьыны уурда.
    Сүгэн аҕалбыт маспытынан уот оттон сылаас чэй истибит.
    -Эн үлэн диэн боростуой.Манҥай утаа ити оскуомалаах титирик маскынан ууну сууралыан,бу курдук диэн,хайдах хамсаныахтаахпын көрдөрдө.Ол хамсаныытыгар титириккэ баар оскуомаларыгар хаптарбыт балыктар биэрэккэ эһиллэн тахсаллар.Олортон саба быраҕан саамай эмистэрэ диэн биир балыгы ылан , иһин хайытан ис үөлүн,балык төбөтүн ылан тоҥустуу саҥаран аал уотун аһатта.
    -Биһиги тоҥ уустар , эһиги курдук алаадьынан ,нууччалар курдук кыраадыстаах уунан буолбакка аал уот иччититтэн Хатан Тэмиэрийэттэн хаан кутан көрдөһөбүт.Балык хамсааһына үчүгэй эбит.Өр буолуо суохпут.Эн эдэр киһи балыгы биэрэккэ таһыытын кыайаар.Ити икки буочукабытын толордохпутуна сөп буолуо.Онтон ордук моторбут да кыайбата буолуо,сүүрүк утары өксөйөбүт.
    Сарсын сарсыарда аттаныахпыт.Бүгүн киэһээ да барыахха сөп этэ да ,сэрэҕэ бэрт хараҥаҕа былдьатыахпыт.
    Бэрт борустуой тэрилинэн ,титириккэ оскуоманы саайан баран балыктыыллара буолуо диэн түүлбэр даҕаны көрбөтөҕүм.
    -Онтон бу иккис титирикпит туохха нааданый?- диэн киһибиттэн ыйытабын.
    -Бу да киһи,онтон бу тэрилин тостон дуу.эбэтэр ууга ыытан кэбистэххинэ.Мантан ото-маһа суох сиргэ сылдьан.төттөрү хаамар эмиэ сэниэни эрэйэр.Ити саппаас тэрилбит.
    Мин киһим сорудаҕынан кини хайдах хамсаммытын курдук суралаан истэҕим аайы, хас тартаҕым аайы иккилии-устуу балык биэрэккэ эһиллэн иһэр.Ону киһим балыктарбын ылан төбөлөрүн,кутуруктарын быһан,истэрһ тоҥоноһунан хайа сотон икки аны араарар. Киирэн ууга сууйар, тааска куппут тууһугар буккуйар . Ол кэнниттэн балыктарын куулга уган иһэр.Өр –өтөр буолбата ,биир куулбут туолла.
    -Дьэ маны биэрэккэ киллэрэн буочукаларга кут.Ити быаны ылан биэр эрэ. Куулу туомту баайан баран биир төбөтүн миэхэ биэрдэ.
    -Маны биэрэк устун хааманнын соһон илдьэ бараҕын.Маска эрэ хайа таттарыма.Сүгэрдээҕэр быдан чэпчэки буолуо.Ол кэнниттэн балыгы буочукаларга хайдах симэрбин быһааран биэрдэ.
    Киһим эппитин курдук буолла.Хайа иннэритэ уонна сүүрүгэ күүстээх буолан хааман сиэлэн иһэр икки ардынан хааман куулбун соһон өр- өтөр гымматым моторкабыт турар сиригэр тиийэн кэллим.Аҥараа дьоммут кэлэн барбыттар.Биһиги эрэ корпуспут турар. Кууллаах балыкпын буочукаҕа куппутун буочука аҥара буолла.Киһим эппитин курдук дьаһанным.
    Аан манҥай буочука тугэҕэ көстүбэт гына туус куттум.Балыктарбын өрөҕөтүнэн уурабын.Биир дьапталҕа балык кэнниттэн сөбүгэр соҕус туус кутабын, түөрт дьапталҕа балык кэнниттэн балыктар көстүбэт буолуохтарыгар дылы халын туус кутабын. Киһим эппитинэн хас биирдии балык бэйэтигэр сөп буолар эрэ кээмэйдээх тууһу иҥэринэр,ситэ тууһа тиийбэт буоллаҕына ол халын гына куппут туускуттан бэйэтигэр ситэринэр үһү .
    Төттөрү ыстанным тиийэн кэлбитим .Киһим иккис куулун толорон эрэр эбит. Иккис куулбун эмиэ манҥайгы куулум курдук соһоммун аҕалан буочукаҕа куттум.Үһүс сырыыбар киһибин суол ортотугар көрүстүм.
    -Биир куул аҥаара хаалла .Мин эн тиийиэххэр дылы чэй өрүөм.Өр гыныам дуо? Бэрт түргэнник куулбун соһон корпуспут турар сиригэр тиийэн кэллим. Бутэһик куулбутун иккиэн көмөлөөн бэрт түргэнник буочукаҕа тууһаан кутан кэбистибит.Киһим үөрүүтэ сүрдээх,айаҕа хам буолбат.
    -Быйыл кыһыннары сиир балыктанным,хата эн кэлэннин күүс- көмө буолан абыраатын.Ороскуота бэрт.Ити бензиммит кыһыл көмүс курдук.Бу эҥэр заправка суох буолан эрэйдэнэбит.Кыһын массыыналар аҕалан буочукаларга куталлар. Ону харчыга кыбыттаран дубук ылан кэбиһэҕин.Бу быйыл бензинҥэ кыбыттаран балыктамаары гыммытым.Хата эн харчынан кыттыһан бу балыктаатахпыт.Оруобуна кэмигэр кэлбиппит. Арыт сыыһа туттаран кэбиһэҕин.Дьиҥинэн ороскуотун быдан сабар.
    Ити кэмҥэ күн хайа кэннигэр түһээтин кытта,эмискэччи хараҥарбытынан барда.
    -Оо.бириэмэ ырааппыт. Дьэ,билигин боростууойдук балаакка иһигэр киирэн нуктуу түһүөхпүт.Аны түөрт чааһынан халлаан сырдыа ,оччоҕо айанныахпыт.
    Балаакка иһигэр киирэн сыгынньах таас үрдүгэр таба тириитэ быраҕан баран нуктаан ыллыбыт.Төттөрү устуубут быдан бытаан буолла.Хаста да заправкаланан.сүүрүгэ бэрдиттэн сатыы эрэ киһитээҕэр түргэммит быһыылаах, күнү алдьатар гына айаннаан дьиэбитигэр кэллибит.

    0
    Ответить
    рпр
    рпр 12 января 2017
    маннык балыктыылларын

    билбэххэ буотамага корон турбуттаагым

    0
  • ааҕар уол
    29 апреля 2019
     

    бүттэ дуо

    0
Обратная связь